Ойын арқылы сөйлеуге жетелейтін қосымша

Бала тілінің кеш шығуы ата-ананы ғана емес, педагог пен логопедті де алаңдатады. «Уақыт өте келе өзі сөйлеп кетеді» деген жұбату сөз жиі айтылады. Бірақ кей жағдайда сөйлеудің кешеуілдеуі баланың әлеуметтік ортаға бейімделуіне, эмоциялық күйіне, тіпті оқу дағдыларының қалыптасуына кері әсер етуі мүмкін. Мұндай сәтте ата-анаға қолжетімді, күнделікті қолдануға ыңғайлы қосымшаның маңызы зор. Осы сұранысқа жауап беруге бағытталған отандық стартаптың бірі – Айнұр Нұрәділ негізін қалаған «AR Sana» жобасы. Бұл – 1,5 мен 6 жас арасындағы балалардың сөйлеу дағдыларын жылдам әрі табиғи түрде дамытуға көмектесетін, логопедтермен бірге жасалған қолданба.

Идея бастауы

«AR Sana» кездейсоқ идеяның нәти­жесі емес. Жобаның негізінде нақты әлеуметтік сұраныс пен ғылыми ізденіс қатар жатқанын байқаймыз. Айнұр Нұрәділ Нью-Йорк университетінде балалар медиасы мен ерте даму мәселелерін зерттеген. Елге оралған соң, ол 50-ден астам ерекше қажеттілігі бар баланың ата-аналарымен сұхбаттасып, көптеген отбасының логопедке жүйелі баруға мүмкіндігі шектеулі екенін немесе көмекке кеш жүгінетінін байқаған.

«Мен аутистік спектр бұзылысы, цере­бралды сал ауруы (ЦСА), өзге де ерек­шелігі бар көптеген балада тілдің кеше­уіл­деуі алғашқы белгілердің бірі екенін аң­ғардым. Сол кезден бастап бала­лардың ер­кін ­дамуына көмектескім келді», дейді ол.

Жобаның ерекшелігі

«AR Sana»-ның басты күші – екі бағыттың тоғысуында. Бір жағынан, жоба заманауи балалар медиасының ғылыми зерттелген тәсілдеріне сүйенеді, яғни  баланың назарын ұстап тұру, эмоциялық байланыс құру, визуалды ойлауды дамыту, контентті қабылдау психологиясы секілді компоненттер ескерілген. Екінші жағынан, логопедиялық және тіл дамыту тәжірибесі жүйелі түрде енгізіледі.

Тағы бір айқын ерекшелік – репрезентация. Қосымша кейіпкерінің қазақ қызы ретінде жасалуы, визуалды әлемнің Қазақстан мен Орталық Азия табиғатына жақын құрылуы, ең бастысы – контенттің толықтай қазақ тілінде ұсынылуы ұлттық балалар медиасындағы сапалы өнім тап­шылығын азайтуға бағытталған нақты қадам болып отыр. Өйткені Қадыр Мырза Әлі айтпақшы, «Қазақ тілі бала тіліне айналмай, ана тіліне айналмайды»...

Қосымша қалай жұмыс істейді?

Қолданбаның жұмыс логикасы баланы «жаттығуға мәжбүрлеу» емес, ойынға еркін енгізу қағидасына құрылған. AR көрінісі арқылы Сана есімді визуалды қыз баланың өз бөлмесінде пайда болады. Көп бала сөйлегісі келмегендіктен емес, бейтаныс адамнан және жаңа ортадан қысылғандықтан логопедпен ашылып сөйлеспейді. Ал AR кеңістігі баланың қауіпсіздік сезімін сақтап, сөйлесуге психологиялық жол ашады.

AR бөлігі аяқталған соң, бала виртуалды бөлмеге еніп, сөздер мен сөйлемдерді қайталау, дыбыстарды дұрыс қоюға ар­налған шағын тапсырмалар орындайды. Жоба жетекшісінің айтуынша, «AR Sana» логопедтің орнын алмастырмайды, керісінше оның жұмысын толықты­руды мақсат етеді. Маман физикалық және терапиялық бағыттарға, яғни массаж, ұсақ моториканы дамыту секілді компоненттерге назар аударса, бала үйде сөздік және артикуляциялық дағдыларды тұрақты түрде бекіте алады.

Ендігі меже

Команда артикуляциялық жатты­ғу­­лар­ды енгізуді бастап кеткен. Алдағы уақытта 35-тен астам артикуляциялық жаттығу қосу жоспарланған. Бұл әдістер жетекші логопед Ажар Нұркеновамен бірлесіп әзірле­ніп, кейін тәуелсіз маман­дардың бағалауы­­нан өтпек. Осы тәсіл өнімнің әдістемелік ­сапасын кү­шейтуге бағытталған.

«Біздің жолымыз «Астана Hub»-та ­басталды. Технопарктің екі бағдарлама­сы­нан өткен едік, сол кезден бері олар біз­ді тұрақты түрде қолдап келеді. Яғни са­раптамалық консультациялар, питчингке дайындық, презентацияны нығайту – бә­рінде үлкен демеу болды. Сонымен қа­тар Назарбаев университетіндегі «Social Startup» бағдарламасы арқылы ресми түр­­де әлеуметтік жоба ретінде танылып, небәрі бір апта бұрын 10 млн теңге көле­міндегі грантты жеңіп алдық. Бұл біздің мис­сиямыздың қоғам үшін маңызды еке­­нін тағы да дәлелдеді», дейді Айнұр Нұрәділ.

Команданың мақсаты бір ғана қосым­шамен шектелмейді. «Green Álem Creative Studio» аясында AR технологиясы енгізіл­ген кітапшалар мен анимация жасау жос­пары бар. Бұл – қазақша балалар медиа­сын ғылыми негізде, технологиялық деңгей­де жүйелі түрде дамытуды көздейтін кеңі­рек стратегияның бір бөлігі.