Өнер көгіндегі ақиық

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып түсініктеме береді..

Қазақ поэзиясында өзіндік өрнегімен, айрықша үнімен дараланған Шөмішбай Сариев – ұлттық сөз өнерінің көгінде еркін самғаған тұлғалардың бірі. Оның болмысын терең таныған Ғафу Қайырбековтің «қос қанатты ақын» деген теңеуі – сөз зергерінің шығармашылық табиғатын дөп басқан анықтама. Бір қанаты – жанды тербеген лирикалық жырлар болса, екінші қанаты – ел арасына кең тарап, халықпен бірге тыныстаған ән-өлеңдері. Осы қос арна тоғысып, Шөмішбай поэзиясын биікке самғатты.

Соның айқын дәлелі болса керек, Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен елорда төріндегі Роза Бағланова атындағы «Қазақконцерт» мемлекеттік академиялық концерттік ұйымы сахнасында ақынның 80 жылдық мерейтойына арналған «Айналдым сенен, атамекен-ай» атты шығармашылық кеш – ел мәдениетіндегі елеулі оқиғаға айналды. Айтулы концерт бір тұлғаның мерейтойы ғана емес, тұтас бір дәуірдің үнін, ұлттың жан дүниесін, сағынышы мен мұратын тербеген тағылымды басқосу ретінде есте қалды. Мерекелік кеште Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаев пен Премьер-министрдің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева жолдаған жүрекжарды құттықтаулар оқылып, ақынның жары Жұмагүл Сариева құрмет төрінен орын алды.

Өлең өлкесінде өзіндік үнімен өрнек салған Шөмішбай Сариев өткен ғасырдың жетпісінші жылдары-ақ жарқырай танылды. Ақын тек төл туындыларымен ғана емес, әлем әдебиетінің інжу-маржандарын қазақ тіліне тәржімелеу арқылы да ұлттық руханият көкжиегін кеңейтті. Атап айтсақ, Д.Гулиа, О.Бергольц, И.Абашидзе, С.Викулов, А.Дементьев, Ф.Алиева, Р.Рождественский, Х.Абдуллин, М.Эминеску, Луиш ди Камоэнс сияқты көптеген шетел ақындарының өлеңдерін қазақ тіліне аударды. 1989 жылы «Қайнар» баспасынан «Тамаша, Тамаша, Тамаша» атты кітабы басылып шықты. Қазақ ақындары арасында тұңғыш рет «Ғашықтар жыры», «Бозжорға» атты авторлық бейнетаспасы жарық көрген. 2000 жылы Шөмішбай Сариев Бухаресте ЮНЕСКО ұйымдастырған Румынияның ұлы ақыны Михаил Эминескуге арналған бүкіл дүниежүзілік ақындар симпозиумына Орталық Азиядан жалғыз қатысқан ақын болды.

Ақын жырларының өзге тілдерге аударылуы – оның шығармаларының адамзаттық ортақ құндылықтарға айналғанының айғағы. «Арайлы көктем», «Теңізден соққан жел», «Тағдыр», «Уақыт», «Біздің ғасыр» секілді жыр жинақтары – уақытпен үндескен, дәуір тынысын дөп басқан, оқырман жүрегінен терең орын алған сырлы әлем. Бұл кітаптардан өмірдің өзі, адамның ішкі иірімдері, заманның үні естіледі. Ғалым Айгүл Ісімақова атап өткендей, Шөмішбай поэзиясының бірегей қыры – оның табиғи әуезділігі, өлеңдерінің әнге айналуға сұранып тұратын тылсым сазы. Расында, ақын жырлары оқылған сәттен-ақ әуенге айналып, жүрекке жол табады. Азаматтық пафос пен нәзік лириканы шебер ұштастырған ол – қазаққа кең тараған талай әннің мәтінін жазып, поэзия мен музыканың арасын жалғаған алтын көпірге айналды.

Кезінде Шөмішбай Сариев шығармашылығын жоғары бағалап, ақын поэзиясының сыршылдығы мен тереңдігіне айрықша тәнті болған акадамик Зейнолла Қабдоловтың «Әннің ғұмыры – оның сөзінде» деген бір ауыз пікірінде тұлға табиғатының тұтас болмысы жатқандай. Себебі Шөмішбай Сариев – поэзия мен ән әлемін табиғи үйлестіре білген сирек дарын. Оның жырлары тек оқылмайды, олар айтылады, шырқалады, халықпен бірге жасайды. Ақынның қаламынан туған 300-ден астам ән мәтіні – қазақ музыка өнерінің алтын қорына қосылған асыл мұра. «Айналдым сенен, атамекен-ай», «Сәлем саған, туған ел», «Сарыарқа», «Қарағым-ай», «Ауылым-әнім», «Бозжорға», «Аяулым», «Қазақ елі», «Сарыарқа», «Ғашық жүрек», «Арман жолдар», «Өмір-өзен», «Сағындым, сағым жылдар», «Қимай сені барамын», «Сағынышым – Астана» сынды туындылар – халық жадында жатталып, ұлттық рухтың айнасына айналған шығармалар.

Ал атақты «Айналдым сенен, атамекен-ай» әнінің алғашқы орындаушыларының бірі Қазақстанның халық әртісі Роза Рымбаева ақын өлеңдерінің уақыт сынына төтеп бергенін айтып, олардың бүгінде өзектілігін жоғалтпағанын тілге тиек етеді.

Шөмішбай Сариев шығармаларының кең таралуына қазақ өнерінің саңлақтары да зор үлес қосты. Ақын әндерін Димаш Құдайберген әлем сахнасында шырқап, ұлттық өнерді жаһандық деңгейге шығарса, Мәдина Ералиева, Роза Рымбаева, Мақпал Жүнісова, Сембек Жұмағалиев, Бағдат Сәмединова, Бауыржан Исаев секілді әншілер халық арасына кеңінен таратты. Әндері халықаралық деңгейде де жоғары бағаланды. Мәселен, «Аяулым» әні халықаралық «Азия дауысы» байқауында Гран-при иеленіп, қазақ әнінің мәртебесін асқақтатты. Ал «Әнұраным – Азиада» туындысы тұтас елдің рухын көтерген спорттық мерекенің рәмізіне айналды.

Тұлға табиғатының дәл осы дара қырына айрықша басымдық берілген «Айналдым сенен, атамекен-ай» атты айтулы мерейтойлық кештің көркемдік деңгейі де жоғары шықты. Суреткердің сыршыл әлемі сұлу саз болып төгілген концерт шымылдығы ақын жырларынан туған әндермен түріліп, көрермен жүрегін бірден баурап алды. Бағдарламада автордың классикаға айналған таңдаулы шығармаларының ретроспективасы ұсынылды. Әсіресе ақынның Сейдолла Бәйтереков, Кеңес Дүйсекеев, Төлеген Мұхамеджанов секілді талантты композиторлармен шығармашылық тандемінен туған тамаша әндер әуезге толы әсерлі кештің мазмұнын байытты.

«Astana Musical» мемлекеттік театры әртістерінің орындауындағы поэзиялық қойылымдар кеш мазмұнын байытып, көркемдік деңгейін арттырды. Ақын сөзі мен сахналық өнер үндесіп, көрерменге ерекше әсер сыйлады. Сахна төрінде «Ойлан, балам» әнінің алғашқы орындаушысы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Ерік Жолжақсынов, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері – Нұрлан Өнербаев, Жеңіс Ысқақова, Ұлықпан Жолдасов, Құрмаш Махан, Ерлан Рысқали, Гүлсім Мырзабекова, «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегерлері – Бауыржан Исаев, Алтыншаш Мұқатаева, «Дарын» Мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты Аяулым Камажан, «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісінің иегері Перизат Тұрарова, тағы басқа өнер иелері ән салып, «Gulder» ансамблі мен Қазақ мемлекеттік симфониялық оркестрі кештің көркін қыздырды. Бас дирижер
Дастан Ибрагимовтің жетекшілігімен орындалған музыкалық шығармалар поэзия мен әуеннің үйлесімділігін айқын көрсетті.

«Шөмішбай Сариевтің сөзіне жазылған, мен орындаған «Аққу – арман» әні тыңдарман тарапынан жоғары сұранысқа ие болып, көпшіліктің көңілінен шыққан туындылардың бірі саналады. Ән мәтінінің мазмұны мен идеясы әр буын өкіліне жақын әрі түсінікті болуымен ерекшеленеді. Мен Шөмішбай ағамен шығармашылық байланыста болып, бірқатар жобаны бірге жүзеге асыру мүмкіндігіне ие болдым. Ол кісі ән авторларымен, орындаушылармен тығыз жұмыс істеуге ерекше мән беретін. Ән мәтініне қатысты ұсыныстар айтылған жағдайда, оны талқылап, орындаушының өтінішін ескеруге әрдайым дайын тұратын. Шөмішбай Сариевтің шығармашылық мұрасы өте ауқымды. Ол қазақ музыка өнеріне көптеген танымал әндердің мәтінін сыйлады. Сондықтан да ақын жырлары кеңінен орындалып, шығармашылық мұрасы болашақта да шырқала беретініне сенім мол», деді әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Өнербаев.

Кеш соңында Қасым-Жомарт Тоқаев атынан арнайы ықылас гүлі табысталып, ел Президентінің ілтипаты ақын еңбегіне берілген жоғары бағаның белгісіндей әсер қалдырды. Бұл – өнерге көрсетілген құрметтің, сөз құдіретіне деген ілтипаттың айқын көрінісі.

Соңғы жаңалықтар