Ормуз бұғазы жабылды: Путиннің ендігі жоспары қандай?

Бүгін әлемдік энергетика нарығы соңғы онжылдықтардағы ең ауыр сынақтардың біріне тап болды. Таяу Шығыстағы жағдайдың күрт шиеленісуі жаһандық отын-энергетика кешеніне ғана емес, бүкіл халықаралық экономикалық қатынастар жүйесіне соққы берді. Осыған байланысты Ресей Президенті Владимир Путин елдің ірі энергетикалық компанияларының басшылары мен үкімет мүшелерін шұғыл жинап, қалыптасқан күрделі жағдайда мемлекет пен жеке бизнестің іс-қимылын үйлестіру мәселелерін талқылады. Кремльде өткен бұл кездесудің негізгі өзегі – әлемдік нарықтың жаңа шындығына бейімделу және Ресейдің экспорттық әлеуетін тиімді қайта бағыттау болды, деп хабарлайды Arasha.kz.

Күретамырдың үзілуі: Ормуз бұғазындағы дағдарыс

Дағдарыстың басты себебі – жаһандық мұнай тасымалының күретамыры саналатын Ормуз бұғазының іс жүзінде жабылып қалуы. Ресми мәліметтерге сүйенсек, өткен жылы әлемдік теңіз экспортының үштен бірі, яғни тәулігіне шамамен 14 миллион баррель мұнай дәл осы бұғаз арқылы тасымалданған болатын. Оның 80%-ы Азия-Тынық мұхиты аймағындағы елдерге бағытталған еді. Қазір бұл бағыт бұғатталды, соның салдарынан өндірілген шикізатты сыртқа шығару мүмкін болмай отыр. Бұл жағдай аймақтағы мұнай өндірісінің жақын айда толық тоқтау қаупін туғызды, себебі қоймалар мұнайға толды, ал оны логистикалық тұрғыдан тиімді жеткізу жолдары жоқтың қасы.

Бұғазды айналып өтетін балама бағыттарды іске қосу қазіргі жағдайда мүмкін емес. Владимир Путин атап өткендей, логистиканы өзгерту ұзақ уақытты ғана емес, инфрақұрылымды кеңейту үшін орасан зор шығындарды талап етеді және жоғары саяси тәуекелдермен байланысты. Бұл тоқыраудың салдары жаһандық өндіріс тізбектері мен халықаралық саудаға кері әсерін тигізіп, әлем бойынша инфляцияның өсуіне және өнеркәсіптік тауарлар өндірісінің төмендеуіне әкеп соқты.

Бағаның шарықтауы 

Энергия ресурстарына деген сұраныс ешқайда кеткен жоқ, бірақ ұсыныстың күрт шектелуі бағаның «жарылуына» себеп болды. Соңғы бір аптаның ішінде мұнай бағасы 30%-дан астамға өсті. Мәскеу уақытымен таңғы сағат 5:30-да Brent маркалы мұнайдың бағасы бір баррель үшін 119 долларлық межеден асып түсті. Нарықтағы құбылмалылыққа қарамастан, бағаның төмендеуге емес, жоғарылауға бағытталған тренді айқын байқалуда.

Газ нарығындағы ахуал бұдан да күрделі. Таяу Шығыстан сұйытылған табиғи газды (СТГ) жеткізу көлемі күрт азайып, аймақтағы өндірістік қуаттар төмендеген. Ресей басшысының айтуынша, газ бағасы мұнайға қарағанда тезірек өсіп жатыр, ал жоғалған көлемдерді қысқа мерзімде өтеу мүмкін емес. Бұл жағдай сатып алушылар арасында сенімді жеткізушілер үшін бәсекелестікті күшейтті.

Ресейдің стратегиялық жауабы

Қалыптасқан жағдайда Ресей өзін әлемдік нарықтағы ең тұрақты әрі сенімді серіктес ретінде көрсетуді көздейді. Владимир Путин энергетикалық компанияларға ағымдағы жоғары баға конъюнктурасын тиімді пайдалануды тапсырды. Атап айтқанда, қосымша экспорттық түсімді отандық банктер алдындағы борыштық жүктемені азайтуға бағыттау қажеттігі айтылды. Үкімет пен Орталық банкке бұл процесті қатаң бақылауға алу жүктелді.

Ресей өзінің сенімді контрагенттеріне, соның ішінде Азия-Тынық мұхиты аймағындағы серіктестері мен Шығыс Еуропадағы Словакия, Венгрия сияқты елдерге мұнай мен газ жеткізуді жалғастырып қана қоймай, оның көлемін арттыруда. Бұл – саяси конъюнктураға қарамастан, іскерлік байланыстарды сақтап қалған мемлекеттерге көрсетілген қолдау.

Еуропалық бағыт

Жиынның ең маңызды тұсы – Ресейдің Еуропаға қатысты ұстанымының өзгеруі. Еуропалық Одақ 25 сәуірден бастап ресейлік көмірсутектерге қосымша шектеулер енгізіп, 2027 жылға қарай одан толық бас тартуды жоспарлап отыр. Бұған жауап ретінде Ресей басшылығы Еуропа тарапынан «есіктің демонстрациялық түрде жабылуын» күтпей, ресурстарды қазірден бастап неғұрлым перспективалы нарықтарға бұруды ұсынды.

«Еуропалық нарықтан қазір кетіп, сұраныс жоғары әрі тұрақты аймақтарда бекіп алуымыз керек», – деді Владимир Путин. Дегенмен, Ресей Еуропамен ынтымақтастықтан түпкілікті бас тартпайды. Егер еуропалық сатып алушылар саяси конъюнктурадан арылып, ұзақ мерзімді әрі тұрақты жұмыс істеуге дайын екендігі туралы сигнал берсе, Мәскеу конструктивті диалогқа әзір.