Қазақстан 600 миллион доллар қарыз алады ақша қайда жұмсалады

Қазақстан Халықаралық қайта құру және даму банкінен 600 миллион долларға тең қарыз алады. Бұл қаражат 2026 жылы 4,6 триллион теңгені құрайтын республикалық бюджет тапшылығын қаржыландыруға жұмсалады. Бұл туралы Мәжілістің жалпы отырысында қаржы министрі Мәди Такиев мәлімдеді, деп хабарлайды Tengrinews.kz.

Қазақстан Халықаралық қайта құру және даму банкінен 600 миллион долларға тең қарыз алады. Бұл қаражат 2026 жылы 4,6 триллион теңгені құрайтын республикалық бюджет тапшылығын қаржыландыруға жұмсалады. Бұл туралы Мәжілістің жалпы отырысында қаржы министрі Мәди Такиев мәлімдеді, деп хабарлайды Tengrinews.kz.

Қазақстан мен Халықаралық қайта құру және даму банкі арасындағы келісімге 2026 жылғы 20 мамырда Астанада қол қойылған.

Қарыз сомасы 92 миллиард 316 миллион жапон иенасын құрайды, бұл шамамен 600 миллион долларға (шамамен 293 миллиард теңге - ескертпе).

Талқылау барысында депутат Болат Керімбек елге неліктен жаңа қарыз қажет болғанын және оны тарту алдын ала қарастырылған ба деген сұрақ қойды.

"Иә, бұл қаражат біздің бюджетте қарастырылған. Биыл бюджет тапшылығы 4,6 триллион теңгені құрайтынын білесіздер. Қарыз сомасы 600 миллион доллар. Біз бұл қаражатты бюджет тапшылығын қаржыландыру үшін тартып отырмыз. Бұл алдын ала жоспарланған болатын", - деп жауап берді Мәди Такиев.

Қазақстан қандай шарттармен ақша алады?

Қарыз 11 жылға беріледі. Алғашқы 5 жыл - жеңілдікті кезең.

Сыйақы мөлшерлемесі TONA формуласы плюс айнымалы спрэд бойынша есептеледі. TONA - жапон иенасымен жүргізілетін операциялар бойынша базалық мөлшерлеме.

Сондай-ақ қарыз сомасының 0,25 пайызы мөлшерінде біржолғы комиссия қарастырылған. Резервтеу комиссиясы қаражаттың игерілмеген қалдығынан жылдық 0,25 пайызды құрайды.

Қарызды республикалық бюджет есебінен Қаржы министрлігі қызмет көрсетіп, өтейтін болады.

Қаражат жоспарлы кезеңге бекітілген бюджет тапшылығы шеңберінде экономиканың тұрақтылығын қолдау үшін тартылады.

Үкіметтің ақпараты бойынша, заңның қабылдануы жағымсыз әлеуметтік-экономикалық немесе құқықтық салдарға әкеп соқтырмайды.

Мәжілістің барлық комитеті заң жобасына оң қорытынды берді. Қаржы және бюджет комитеті құжатты қабылдап, Сенатқа жіберуді ұсынды.

Қарыз неліктен жапон иенасымен алынады?

Жалпы отырыста депутаттар Қазақстанның соңғы уақытта неліктен ірі қарыздарды дәл жапон иенасымен тартып жатқанын және үкіметтің осы валютаның нығаю қаупін ескерген-ескермегенін сұрады.

Мәди Такиев бұл таңдауды Жапониядағы төмен базалық пайыздық мөлшерлемелермен, сондай-ақ теңге мен иена бағамдарының арасындағы өзара байланыспен түсіндірді.

"Біз халықаралық институттармен бірлесіп, соңғы 5 жылға сценарийлік талдау жүргіздік. Осы кезең ішінде теңге мен жапон иенасы бағамының арақатынасы салыстырмалы түрде тұрақты болды. Сондай-ақ бағам өзгеруінің түрлі сценарийлері бойынша есептеулер жүргіздік. Тіпті жағдай нашарлаған күннің өзінде жапон иенасымен қарыз алу біз үшін тиімді болып қала береді", - деді министр.

Такиевтің айтуынша, Халықаралық қайта құру және даму банкі Қазақстанға қаражатты жеңілдікті мөлшерлемелермен, ұзақ мерзімге және жеңілдікті кезеңмен береді. Сонымен қатар, еліміздің аталған банкте қолжетімді жоғары қаржыландыру лимиті бар.

"Неліктен Халықаралық қайта құру және даму банкі таңдалды? Біздің еліміздің бұл банктегі рейтингі жоғары. Банк бізге қаржыландыруды жеңілдікті пайыздық мөлшерлемелермен ұсынады, жеңілдікті кезең мен ұзақ өтеу мерзімін қарастырады", - деп түсіндірді Қаржы министрлігінің басшысы.

Екі келісімнің жалпы сомасы

Мәди Такиев Қазақстанның бірден екі халықаралық қаржы институтымен - Халықаралық қайта құру және даму банкімен және Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкімен қарыз туралы келісімдерге қол қойғанын хабарлады.

Екі келісімнің жалпы сомасы 154,7 миллиард жапон иенасын құрайды.

"Бұл қаражат үкіметтің бірінші кезектегі шараларын қолдауға, соның ішінде экономиканың маңызды бағыттарын қаржыландыруға мүмкіндік береді", - деді министр.

Екі қарыз да 11 жылға, соның ішінде бес жылдық жеңілдікті кезеңмен беріледі. Қазақстан қарыздарды республикалық бюджет қаражаты есебінен төлейді.

Қаржы министрлігі мемлекеттік қарыз туралы не дейді?

Такиев Қазақстанның қарыз көрсеткіштері Мемлекеттік қаржыны басқару тұжырымдамасында қарастырылған шектеулер аясында екенін атап өтті.

Оның айтуынша, халықаралық қаржы ұйымдары Қазақстанның мемлекеттік қарызын төмен және басқарылатын деңгейде деп бағалайды.

"Еліміздің қаржылық тұрақтылығы жетекші рейтингтік агенттіктердің тұрақты болжамы бар жоғары кредиттік рейтингтерімен расталады. Ірі халықаралық қаржы ұйымдарының сарапшылары мемлекеттік қарыз деңгейін төмен деп бағалайды және оның басқарылатын деңгейде екенін атап өтеді", - деді министр.

Такиев халықаралық қаржы ұйымдарының жеңілдетілген қарыздарын тарту экономикалық өсімді қолдау шараларын қаржыландырудың стандартты практикасы екенін айтты.

Қазақстан Халықаралық қайта құру және даму банкімен 1992 жылдан бері ынтымақтастық орнатқан. Елдің банк капиталындағы үлесі 0,17 пайызды құрайды. Қаржы министрлігінің мәліметінше, ынтымақтастық жылдарында Қазақстан экономикасына 10,7 миллиард доллар тартылды.

Қазақстан Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкіне 2017 жылы қосылды. Республиканың үлесі 0,754 пайызды, ал тартылған инвестиция көлемі 1,1 миллиард долларды құрайды.

"Бұл келісімдерді ратификациялау еліміз үшін жағымсыз әлеуметтік-экономикалық және құқықтық салдарларға әкеп соқпайды", - деп түйіндеді Мәди Такиев.

Мән-жайы

2024 жылы Қазақстан бюджет тапшылығын қаржыландыру және экономика тұрақтылығын қолдау үшін Халықаралық қайта құру және даму банкінен қарыз тартқан болатын. Ол кезде сома 84,9 миллиард жапон иенасын - шамамен 270,8 миллиард теңгені құрады. Қаражат сондай-ақ 11 жылға берілген еді.

Алдыңғы қарыздарды талқылау кезінде Мәжіліс депутаты Мақсат Толықбай бюджет тапшылығын жабу үшін қаражатты тұрақты түрде тарту практикасын сынаған болатын. Мәди Такиев ол кезде қарыздардың төмен мөлшерлемемен ұзақ мерзімге берілетінін және ел үшін тиімді екенін мәлімдеген.

2024 жылғы желтоқсанда Сенат екі ірі қарызды мақұлдады: Азия даму банкінен 52,3 миллиард иена және Халықаралық қайта құру және даму банкінен 84,9 миллиард иена. Қаражат республикалық бюджет тапшылығын қаржыландыруға және мемлекеттік міндеттемелерді орындауға бағытталды.