Қазақстанда 1,6 миллионнан астам адам зиянды және қолайсыз жағдайда жұмыс істейді

АСТАНА, 8 мамыр – Sputnik. 2025 жылы зиянды және басқа да қолайсыз еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қазақстандықтардың нақты саны 1,64 млн адам болды. Жылдар бойы бұл көрсеткіш айтарлықтай өзгерген жоқ, 1,6–1,7 млн адам шамасында тұрақтап тұр, деп хабарлады Ranking.kz.

Жұмыс берушілер бір жыл ішінде зиянды немесе қолайсыз еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлерге жұмсалатын шығынды 19,2%-ға арттырды.

Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, өткен жылы кәсіпорындар бұл мақсатқа 518 млрд теңгеден астам қаражат жұмсаған – бұл 2021 жылмен салыстырғанда 3,1 есе көп.

"Өткен жылы шығындар негізінен өнеркәсіп саласының есебінен өсті. Бұл сектор жалпы шығынның 67%-ын құрады. Өнеркәсіп кәсіпорындары осы мақсатқа 347,2 млрд теңге жұмсап, жалпы көлемді 2024 жылмен салыстырғанда 17,4%-ға арттырған. Тау-кен өндіру және өңдеу өнеркәсібі осы шамада қаржы бөлді. Бұдан кейінгі орындарда логистика (58,7 млрд теңге), сондай-ақ денсаулық сақтау және халықты әлеуметтік қорғау саласы (57,4 млрд теңге) тұр", - деп жазды портал.

Жұмыс берушілер шығындарының үштен екісі зиянды және қолайсыз жағдайда еңбек ететін қызметкерлерге әлеуметтік кепілдік беруге бағытталған. Өткен жылы бұл шығын 341,9 млрд теңге болып, бір жылда 44,5 млрд теңгеге немесе 15%-ға өсті.

2025 жылы 115,5 млрд теңге қосымша жыл сайынғы ақылы еңбек демалысына жұмсалған. Бұл көрсеткіш бір жылда 12,5%-ға өсті. Екінші орында жалақыны көтеру шығыны: 105,3 млрд теңге (9,8%-ға артық). Сондай-ақ емдік-профилактикалық тамақтануға (10,8%), сүт пен оған тең өнімдерге (11,5%) жұмсалатын шығын да инфляция деңгейіне жақын өсім көрсетті.

"Қорғаныс шараларына жұмсалатын шығын шамамен төрттен бірге артты: 2024 жылғы 137,2 млрд теңгеден 2025 жылы 176,1 млрд теңгеге дейін өсті. Оның ішінде ең көп қаражат жеке қорғаныс құралдарын сатып алуға жұмсалған – 86,7 млрд теңге. Сонымен қатар қызметкерлерді медициналық тексеруден өткізуге (37 млрд теңге), санитарлық-тұрмыстық жағдайларды қамтамасыз етуге (23,5 млрд теңге) және ұжымдық қорғаныс құралдарына (19,4 млрд теңге) қаржы қарастырылған", - дейді мамандар.

Ұлттық статистика бюросының деректері зиянды жағдайда жұмыс істейтіндердің барлығы бірдей өтемақы немесе қосымша төлем алмайтынын көрсетеді. Мәселен, өткен жылы мұндай қызметкерлердің тек 41,5%-ы ғана қандай да бір материалдық өтемақы алған. Бұл шамамен 682 мың адам.

Олардың көпшілігі қосымша демалыс (559,1 мың адам), жоғары жалақы (338,2 мың адам), сүт немесе соған тең өнімдер (325,4 мың адам) алған. Ал зиянды еңбек жағдайына байланысты мемлекеттік арнайы жәрдемақы алу құқығына тек 9,8 мың адам ие болған.

Қызығы, ауыр және зиянды еңбек жағдайына қарамастан, мұндай жұмысты тастап кетуге дайын адамдар аз. Бұған еңбек нарығындағы сұраныстың шектеулі болуы, балама жұмыс орындарының аздығы және жалақы деңгейінің сәйкессіздігі әсер етеді. Ұлттық статистика бюросының зерттеуіне сәйкес, 2025 жылы зиянды еңбек жағдайына байланысты жұмысын ауыстырғысы келгендер саны небәрі 19,4 мың адамды немесе осы санаттағы барлық жұмыскердің 1,2%-ын ғана құраған.