Қазақстанда бірнеше жұмысты қатар істеуге бола ма: заңда қандай талаптар бар

Жұмыс

Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 1-бабы 1-тармағының 56) тармақшасында қоса атқарылатын жұмыс ұғымына түсініктеме берілген. Яғни бұл – жұмыскердің негізгі жұмысынан бос уақытында еңбек шарты негізінде басқа тұрақты ақы төленетін жұмысты орындауы.

Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 2023 жылғы 24 сәуірдегі хатына сәйкес, Еңбек кодексінде қоса атқаратын жұмыс бойынша бір мезгілде жасалатын еңбек шарттарының санына шектеу қойылмаған.

Демек, қосымша табыс көздерінің саны адамның қалауы мен мүмкіндігіне байланысты ма? Иә, бірақ...

1. Жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына 40 сағаттан аспауға тиіс (ҚР Еңбек кодексінің 68-бабының 1-тармағы). Ал негізгі жұмыс пен қоса атқаратын жұмыстағы күнделікті жұмыс уақытының жалпы ұзақтығы белгіленген нормадан 4 сағаттан артық аспауы керек (71-бап).

Осылайша, қосымша жұмысқа күніне орта есеппен 4 сағаттан артық уақыт бөлуге болмайды.

2. Басқа жұмыс берушімен қоса атқаратын жұмыс туралы еңбек шартын жасасу үшін жұмыскер негізгі жұмыс орнынан жұмыс сипаты мен еңбек жағдайлары туралы анықтама ұсынуы қажет. Онда жұмыс орны, атқаратын лауазымы және еңбек жағдайлары көрсетілуі керек (Еңбек кодексінің 32-бабы).

3. Мұндай мүмкіндік барлық адамға бірдей беріле бермейді. Еңбек кодексінің 26-бабында еңбек шартын жасасуға және жұмысқа орналасуға қатысты тыйымдар мен шектеулер көрсетілген.

Атап айтқанда, кәмелетке толмағандарға, ауыр жұмыстарда немесе зиянды әрі қауіпті еңбек жағдайларында жұмыс істейтін адамдарға қатысты шектеулер бар. Бұл ретте медицина қызметкерлеріне ғана ерекшелік қарастырылған.

Демалыс

Еңбек кодексінің 92-бабы 5-тармағына сәйкес:

"Қоса атқаратын жұмыс туралы еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін жұмыскерлерге жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы негізгі жұмыс орны бойынша демалыспен бір мезгілде беріледі".

Сонымен қатар қосымша жұмыс орнындағы демалыс негізгі жұмыс орнындағы демалыстан қысқа болса, жұмыскердің өтініші бойынша жұмыс беруші жетіспейтін күндерді жалақы сақталмайтын демалыс ретінде бере алады.

Құпия ақпаратты жария етпеу және бәсекелестік

Бір жағынан, ҚР Еңбек кодексінің 22-бабы 2-тармағының 6) тармақшасына сәйкес, жұмыскер еңбек міндеттерін орындау барысында өзіне белгілі болған мемлекеттік құпияларды, қызметтік, коммерциялық немесе заңмен қорғалатын өзге де құпия ақпаратты жария етпеуге міндетті.

Екінші жағынан, ақпаратты жария етпеу туралы талаптың болуы өздігінен басқа жерде жұмыс істеуге тыйым салынатынын білдірмейді.

Алайда бұл жерде Еңбек кодексінің 29-бабында көзделген "Бәсекелеспеу туралы шарт" деген тағы бір маңызды мәселе бар.

Тараптардың келісімі бойынша бәсекелеспеу туралы шарт жасалуы мүмкін. Ол жұмыскердің жұмыс берушіге зиян келтіруі ықтимал әрекеттерді жасамау міндеттемесін қарастырады.

Өздеріңіз түсінгендей, бір мезгілде бір нарықта жұмыс істейтін екі компанияның мүддесіне қызмет ету жұмыс берушіге зиян келтіруі мүмкін.

Дегенмен негізгі жұмыс беруші мұндай құжатты алдын ала әзірлеп, онда туындауы ықтимал барлық тәуекелді ескеруі керек. Атап айтқанда, нақты шектеулер, оларды қабылдау талаптары және көзделуі мүмкін өтемақылар көрсетілуге тиіс.

Қысқаша айтқанда, жұмыс беруші қызметкеріне бәсекелес компанияда жұмыс істеуге тыйым сала ала ма? Иә. Бірақ ол үшін жұмыскермен ерікті келісім жасасуы қажет. Жай ғана бұйрық шығарып, барлық қызметкерге бірдей "адалдық туралы келісім" міндеттеу жеткіліксіз.

Бұған қоса, ең маңыздысы – жұмыскердің нақты лауазымы бәсекелеспеу туралы шарт жасасуға рұқсат етілген арнайы лауазымдар тізбесіне енуі керек.

Сондықтан мұндай шектеу автоматты түрде қолданылмайды. Яғни жұмыс беруші қызметкерінен ешқандай келісімсіз тек өзіне ғана жұмыс істеуді талап ете алмайды.