Қазақстанда борышкерлердің жағдайы жеңілдеді: жаңа ережелер күшіне енді

Қазақстанда мерзімі өткен кредиттерді өндіріп алу кезінде азаматтардың банк шоттарынан ақша ұстауды шектейтін өзгерістер өз күшіне енді. Белгілі бір жағдайларда банктер борышкерлердің шотында кемінде 101 702 теңге қалдыруға міндетті. Алайда бұл ереже берешекті өндіріп алудың барлық түріне бірдей қолданылмайды, деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі.

Тиісті ережелер 2026 жылғы 21 қазаннан бастап қолданысқа енді.

Банк борышкерге қанша ақша қалдыруға міндетті?

Банк несиесі бойынша мерзімі өткен қарызды төлем талабы арқылы өндіріп алу кезінде, қарыз алушының ағымдағы шоттарында кемінде екі ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең сома қалуы тиіс.

2026 жылы ең төменгі күнкөріс деңгейі 50 851 теңгені құрайды. Осылайша, қорғалған сома 101 702 теңгеге тең.

Бұл ретте заң тағы бір шектеуді белгілейді: өндіріп алудың мұндай тәсілі кезінде шоттағы тиісті ақша сомасының 50 пайызынан артығын ұстап қалуға болмайды. Бұл шектеу заңда қарастырылған шотқа кейін түсетін ақшалай қаражатқа да қолданылады.

Қорғалған сома әр шот үшін бөлек емес, борышкердің бір банктегі барлық ағымдағы шоттары ескеріле отырып есептелетінін есте сақтаған жөн.

Бұл қалай жұмыс істейді: мысал

Айталық, қазақстандық азамат банк несиесі бойынша төлем мерзімін өткізіп алды. Оның бір банктегі ағымдағы шоттарында 150 мың теңге бар.

Банк қарызды өндіріп алу үшін төлем талабын қояды. Бұл жағдайда ол қарыз алушыға кемінде 101 702 теңге қалдыруы тиіс. Тиісінше, мұндай талап бойынша аталған сомадан ең көп ұсталатын ақша 48 298 теңгені құрайды.

Егер қарыз алушының ағымдағы шоттарында қорғалған минимумнан аз ақша болса, бұл механизм бойынша ақша ұстау қалдықты заңнамада белгіленген деңгейден төмендетпеуі керек.

Сонымен қатар қорғалған қалдыққа қарамастан 50 пайыздық шектеу де сақталады. Яғни, банк екі талапты да бірдей ескеруі керек.

Шектеу қандай шоттарға қолданылады?

Бұл ереже банк қарызы бойынша берешекті төлем талабы арқылы өндіріп алу кезінде әрекет етеді. Ол жеке тұлғалардың, сондай-ақ жеке кәсіпкерлік нысанында жұмыс істейтін дара кәсіпкерлердің ағымдағы шоттарына таралады.

Бұл ретте қарастырылған минимум қарыз алушының бір банктегі ағымдағы шоттары шегінде қамтамасыз етіледі. Аталған шектеу жинақ шоттарына (депозиттерге) қолданылмайды.

Сондай-ақ қорғалған қалдықтың болуы қарыз алушыны несиелік міндеттемелерді орындаудан босатпайтынын түсіну маңызды. Қарыз сақталады, ал өндіріп алу заңда қарастырылған өзге де тәсілдермен жалғасуы мүмкін.

Неге борышкердің шотынан бәрібір ақша алынуы мүмкін?

Екі күнкөріс деңгейі мөлшеріндегі шектеу кез келген бұғатталған банк шотында міндетті түрде 101 702 теңге қалуы керек дегенді білдірмейді. Заңнама өндіріп алудың бірнеше механизмін ажыратады.

Біріншісі - банктің төлем талабы бойынша өндіріп алуы. Дәл осы жағдайда екі күнкөріс деңгейі мөлшеріндегі қорғалған қалдық ережесі қолданылады.

Екінші - сот орындаушысы арқылы өндіріп алу. Егер ақша атқарушылық іс жүргізу аясында инкассолық өкім бойынша өндірілсе, басқа нормалар қолданылады.

Анықтама: Инкассолық өкім - сот орындаушысы атқарушылық іс жүргізу шеңберінде борышкердің банктегі шоттарынан ақшаны оның келісімінсіз өндіріп алатын құжат.

Атап айтқанда, жалақыдан және басқа да кейбір кірістерден ұстап қалу кезінде борышкерде, әдетте, кірістің кемінде жартысы қалуы тиіс, ал қалған сома бір күнкөріс деңгейінен (2026 жылы 50 851 теңге) кем болмауы керек. Алайда табысты ұстап қалу кезіндегі кепілдіктер әдеттегі банк шотында тұрған ақшаны өндіріп алу ережелерімен бірдей емес.

Осылайша, 101 702 теңге мөлшеріндегі қорғалған сома сот орындаушыларының ақшаға тыйым салуы мен оны ұстап қалуының барлық жағдайына автоматты түрде қолданылмайды.

Банк тиісті сомадан артық ақша ұстап қалса не істеу керек?

Егер банк төлем талабы бойынша ақша ұстап, ағымдағы шоттарда заңда қарастырылған минимумнан аз сома қалса, қарыз алушы операцияның негізін нақтылауы қажет.

Атап айтқанда, мыналарды анықтау маңызды:

өндіріп алуға кім бастамашы болды - банк пе әлде сот орындаушысы ма; ақшаны ұстап қалуға қандай құжат негіз болды; ақша шоттың қай түрінен алынды; өндіріп алу кезінде бір банктегі ағымдағы шоттарда қанша ақша қалды.

Осыдан кейін жазбаша түсініктеме алу және ұстап қалудың заңдылығын тексеру үшін банкке жүгінуге болады.

Мәселе шешілмеген жағдайда, қарыз алушы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағымдануға құқылы. Бұл ретте ақшаны қайтару туралы шешім қаражатты есептен шығарудың нақты негіздемесі мен істің мән-жайына байланысты болады.

Депутаттық сауал

Бұған дейін біз қарызы бар қазақстандықтардың шоттарындағы ең төменгі соманы қорғау туралы ұсыныс жазған болатынбыз.

7 қазанда Құрылтай депутаты Алмас Мұхаметов Ұлттық банк төрағасына банктік шоттарға шектеу қойылған кезде өмір сүруге қажетті қаражаттың сақталу кепілдігін бекіту туралы ұсыныспен жүгінді.

Депутат мұндай кепілдіктерді банктер мен микроқаржы ұйымдарының шарттарында нақты көрсету қажеттігіне назар аударды. Ол азаматтар үшін белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен емес соманың сақталуын қамтамасыз етуді ұсынды.

Банк заңнамасындағы қазіргі өзгерістер мерзімі өткен банктік кредиттерді өндіріп алудың нақты тәсіліне қатысты. Сот орындаушылары берешекті өндіріп алған кезде осыған ұқсас қорғау шараларын кеңейту мәселесі заңнамалық реттеудің жеке тақырыбы болып қала береді.

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз

Қосу