Қазақстандық ірі компанияның басты жарнамалық ұранын ұрлап кетті патенттік тролльдер деген кімдер

Өнімді жылдап дамытып, соңында өз ұраныңыз үшін ақша төлеу немесе оны шұғыл ауыстыру - кез келген бизнес тап болуы мүмкін қауіпті сценарий. Қазақстанда тіркелмеген брендтер мен тауар белгілеріне қатысты даулар белең алып жатыр. Tengri Life заңгермен бірге "брендімізді бәрібір бәрі біледі" деген сенімнің неге қауіпті тұзақ екенін және біреудің өтінімі сізден озып кетсе не істеу керек екенін анықтап көрді.

Бәрі қалай басталды?

Талқылауға әлеуметтік желілердегі жазба себеп болды. Оның авторы құжаттың скриншотын жариялап, К.Т. есімді пысық қазақстандықтың танымал букмекер жарнамалық материалдарында қолданып жүрген "Спонсор спортивных эмоций" тіркесін ресми түрде өз атына тауар белгісі ретінде тіркеп алғанын айтты.

Жарияланған скриншоттағы мәліметтер бойынша, өтінім Ұлттық зияткерлік меншік институтына берілген. Тауар белгісі жарнама және құмар ойындарды ұйымдастыруға қатысты Халықаралық тауарлар мен қызметтер классификациясының 35-ші және 41-ші кластары бойынша тіркелген.

Анықтама: Тауар белгісі - бұл бір компанияның тауарларын немесе қызметтерін басқалардан ажыратуға көмектесетін таңба. Ол Қазақстанда тіркелуі немесе халықаралық келісімшарттар бойынша қорғалуы мүмкін. Тауар белгісі ретінде сөздер, әріптер, сандар, кескін, көлемді таңба немесе олардың комбинациясы қолданылады.

Бұл ретте букмекер бұл тіркесті Қазақстандағы жарнамалық материалдарында өзге тұлға белгіні тіркеп алғанға дейін көп уақыт бұрын қолданған.

Ашық тізілім мәліметтеріне сәйкес, К.Т.-ның өтінімі 2024 жылғы 9 қазанда түскен, ал тіркеу 2025 жылғы 8 шілдеде жүзеге асырылған. Оның қолданылу мерзімі 2034 жылғы 9 қазанға дейін деп көрсетілген.

Скриншот: Threads

Осыған ұқсас оқиға Қытайда Apple компаниясымен де болған. Wired басылымы мәліметінше, Proview компаниясы IPAD атауын 2001 жылы-ақ тіркеп қойған. Бұл Apple өзінің планшетін шығарғанға дейін көп уақыт бұрын болған еді.

Кейін Apple делдал арқылы Proview тобының басқа компаниясынан атау құқығын сатып алуға келіседі. Алайда, материктік Қытайдағы тауар белгісіне құқық Proview Shenzhen компаниясына тиесілі болып шықты. Осыған байланысты iPad Қытай нарығына шыққаннан кейін сот процестері басталды.

Кейбір қалаларда Apple планшеттерін дүкен сөрелерінен алып тастай бастады. 2012 жылы компаниялар келісімге келді: Apple 60 миллион доллар төлеп, материктік Қытайда iPad атауын қолдану құқығына ие болды.

"Патенттік троллинг" дегеніміз не?

Біреудің өзгеге тиесілі немесе соған ұқсас таңбаны тіркеп алу жағдайларын интернетте жиі "патенттік троллинг" деп атайды. Әдетте бұл жеке тұлға немесе компания тауар белгісіне, технологияға немесе зияткерлік меншіктің басқа нысанына құқық алып, содан кейін осы таңбаны қолданып жүрген бизнестен ақша талап ететін жағдайды білдіреді.

Бірақ мұндай кез келген оқиғаны бірден автоматты түрде троллинг деп санауға болмайды. Белгінің қашан тіркелгенін, оны кім жасағанын, бұрын қолданылған-қолданылмағанын және иесі нақты қандай құқықтарға ие болғанын анықтау маңызды.

Классикалық сценарий әдетте былай болады: жеке тұлға немесе компания өз бизнесінде қолдануға ниеті жоқ таңбаны алдын ала тіркеп қояды. Содан кейін иесі оның біреуге қажет болатын кезін күтеді.

Егер басқа компания бұл белгіні қолдана бастаса, құқық иесі оны пайдалануды тоқтатуды, өтемақы төлеуді немесе құқықты сатып алуды талап ете алады.

Сондықтан бизнеске өнімді шығармас бұрын, жаңа нарыққа шықпас бұрын немесе ауқымды жарнама науқанын бастамас бұрын тауар белгілерін тексеруге кеңес беріледі. Егер қажетті таңба бос болмаса, мәселені алдын ала шешу әрқашан оңайырақ әрі арзанырақ болады.

Әсіресе шетелге шығарда құқықтарды мұқият тексерген жөн. Қазақстанда тіркелген тауар белгісі басқа елдерде автоматты түрде қорғауды қамтамасыз етпейді.

Фото:depositphotos.com

Заңгер пікірі

Біз заңгерден егер компания атауды немесе ұранды жылдап қолданып, бірақ заңды түрде тіркемеген болса, ал кейін оны басқа біреу тіркеп алса, не болатынын білуді жөн көрдік.

Бағдат Әміровтің түсіндіруі бойынша, Қазақстанның зияткерлік меншік туралы заңының негізгі ережесі қарапайым: брендке құқықты фразаны кім бірінші ойлап тапқаны немесе жарнамада жылдап қолданғаны емес, тек ресми тіркеу ғана береді.

Біреудің таңбасын жай ғана тіркеп алу да жеткіліксіз: заң нарықты қорғайды және мұндай күмәнді тіркеулерге сот пен патенттік ведомстволар арқылы дауласуға мүмкіндік береді.

"Кәсіпкерлердің жиі жіберетін қателігі шамамен былай естіледі: "Бұл брендті біз бірінші ойлап таптық қой және көп жыл бойы қолданып келеміз, демек, ол автоматты түрде біздікі". Жоқ. Ұзақ уақыт пайдаланудың өзі тіркелген айрықша құқықтың автоматты түрде пайда болуын білдірмейді. Бірақ екінші шеткі көзқарас та қате: біреудің таңбасын тіркеп алу - кез келген жағдайда оның мәңгілік заңды иесі болу деген сөз емес", - дейді заңгер.

Ұранды қайтарып алуға мүмкіндік бар ма?

Бизнес үшін жағдай үмітсіз емес. Компания Әділет министрлігі жанындағы Апелляциялық кеңес арқылы немесе "Тауар таңбалары туралы" заңның 23-бабы негізінде сот тәртібімен тіркеуге дауласуға құқылы. Бұл бап тіркеуді толықтай немесе ішінара жарамсыз деп тануға мүмкіндік береді.

Бағдат Әміровтің айтуынша, мұндай даулардың көпшілігі сотқа жетпей-ақ шешіледі.

"Мұндай жағдайда "біздің ұранымызды ұрлап кетті" деп эмоцияға берілмей, заңгерлік аудит жүргізу керек. Қарапайым маркетолог үшін бес жыл бұрынғы жарнамалық ролик керексіз мұрағат болуы мүмкін. Ал зияткерлік меншік жөніндегі заңгер үшін - бұл әлеуетті дәлел", - дейді заңгер.

Компания қызметкерлері жұмыс мәселесін талқылап жатыр / Фото: depositphotos.com

Таңбадан айырылу бизнеске қандай қауіп төндіреді?

Егер компанияда ресми куәлік болмаса, ал фразаны қолдану өзгелердің құқығын бұзу деп танылса, оның салдары ауыр болуы мүмкін:

Бренд ұранды қолдануды дереу тоқтатуға және оны барлық жарнамалық тасымалдағыштардан, маңдайшалар мен құжаттардан алып тастауға міндетті болады. Заңсыз белгісі бар барлық материал мен тауарлар сот шешімімен тәркіленіп, жойылуы мүмкін. "Зияткерлік меншік туралы" заңның 44-бабына сәйкес, құқық иеленуші шығындарды өтеудің орнына қомақты ақшалай өтемақы талап етуге құқылы. Сот практикасы нені көрсетеді?

Тауар таңбасын тіркеу - бұл жай ғана ресмилік емес, толыққанды бизнес-актив. Тек ресми мәліметтер бойынша, 2025 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша елімізде 71 895 тауар таңбасы тіркелген.

Құқық бұзушылықтар саны да артып келеді. Тек 2025 жылдың ішінде аумақтық әділет органдары ҚР ӘҚБтК-нің 158-бабы бойынша 303 іс қозғады, бұл бап өзге біреудің тауар таңбасын, қызмет көрсету таңбасын, географиялық нұсқамасын және тауар шығарылған жердің атауын заңсыз пайдаланғаны үшін жауапкершілікті көздейді. Салыстырмалы түрде: 2024 жылы мұндай 283 іс болған.

Тауар таңбаларын қорғау тек сот арқылы ғана жүзеге аспайды. 2025 жылы Зияткерлік меншік нысандарының кедендік тізіліміне 1235 тауар таңбасы мен 400 құқық иеленуші енгізілді. Бұл тауар таңбаларын қорғау тек соттарда ғана емес, сонымен қатар тауарларды шекара арқылы өткізу кезеңінде де жұмыс істейтінін көрсетеді.

Адвокат Бағдат Әміров Қазақстанда мұндай даулар тұрақты түрде қаралатынын, сонымен қатар сот практикасы заңбұзушылық туралы арыздың өзі жеткіліксіз екенін айтады.

Алайда, талап арызда жай ғана қомақты соманы көрсету жеткіліксіз.

Өтемақы мөлшері тұрақты емес: ол құқық бұзушылықтың сипатына, қолдану ауқымына және нарықтық құнына байланысты болады. Дәлелдемелер қажет: талап қоюшы сандарды құжаттармен егжей-тегжейлі негіздеуі керек, әйтпесе сот сұралған соманы айтарлықтай азайтуы мүмкін. Зияткерлік меншік саласы мұнда кәдімгі сот экономикасының заңдары бойынша жұмыс істейді: тек заңбұзушылық дерегін дәлелдеу аздық етеді, өндіріліп жатқан әрбір теңгені бұлтартпас айғақтармен растау қажет. Сарапшылардан чек-лист: өз брендіңізді қалай қорғауға болады?

Өз өнімін жылдар бойы дамытып келе жатқандарға заңгер Бағдат Әміров процесті үш негізгі қадамға бөліп, алдын ала әрекет етуге кеңес береді.

Құнды дүниенің бәрін тіркеңіз. Тек заңды тұлғаның атауы ғана емес, логотиптер, ұрандар, бірегей белгілер мен табыс әкелетін маркетингтік бірегейлік элементтері де қорғалуы тиіс. ҰЗМИ-ге өтінім бермес бұрын тізілімдерден ұқсас және бірдей таңбалардың бар-жоғын міндетті түрде тексеріңіз. Егер брендіңізді әлдеқашан "қолды қылса", дүрбелеңге түспеңіз және бірден ақша төлемеңіз: патенттік тролльден құқықтарды сатып алмас бұрын, мұрағаттарды ақтару керек: бренд қашан пайда болды, оны кім қолданды, ауқымды жарнаманың қандай дәлелдері бар және өзге біреудің өтінімі қашан берілгенін анықтаңыз. Стратегия таңдаңыз: аудит негізінде заңгерлер шешім қабылдайды - өзге біреудің тіркеуіне Әділет министрлігінің Апелляциялық кеңесі арқылы дауласу, оның қолданылуын тоқтатуға қол жеткізу немесе ымыраға келу жолдарын қарастыру.

Тауар таңбасы қорғау қолданылатын елдер мен тауарлар мен қызметтер санаттарының шеңберінде ғана жарамды. Сондықтан Қазақстандағы тіркеу брендті шетелде автоматты түрде қорғамайды.

Бағдат Әміров - 2019 жылдан бастап Қостанай облыстық адвокаттар алқасының адвокаты. Жоғары заңгерлік білімі және құқық саласында көпжылдық тәжірибесі бар. Қылмыстық, азаматтық және әкімшілік істерге, сондай-ақ корпоративтік, отбасылық, еңбек және тұрғын үй-коммуналдық дауларға маманданған. Барлық сатыдағы соттарда клиенттердің мүддесін қорғайды.

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз

Қосу