Қоқыс сіздікі болмаса да: қазақстандықтар үйінен 5 метр қашықтықтағы тәртіпті қадағалауға міндеттелді

1 шілдеден бастап Қазақстанда қалалар мен елдімекендердің аумақтарын абаттандырудың үлгілік қағидаларына өзгерістер енгізілді. Енді меншік иелері өз үйінен бес метр радиустағы аумақтың тәртібін қадағалауға міндетті. Бұл нені білдіреді және не үшін айыппұл салынуы мүмкін екенін Tengrinews.kz тілшісі анықтап көрді.

Не өзгерді?

Адвокат Абзал Қасымжанов айыппұл көлемі өспегенін, бірақ енді жауапкершілік аймақтары нақтыланғандықтан, полиция мен әкімдіктердің айыппұл салуға негіздері көбейгенін атап өтті.

"Негізгі өзгерістер құқықтық олқылықтарды жою және міндеттерді нақтылау мәселесіне қатысты. Жалпы, ӘҚБтК-дегі айыппұл мөлшері өзгерген жоқ, бірақ полицияның осы айыппұлдарды қолдану негіздері өзгерді", – деп түсіндірді Қасымжанов.

Басты жаңалық – заңнамалық деңгейде "іргелес аумақ" ұғымының бекітілуі. Бұрын бұл норма мұндай түрде болмағандықтан, құқықбұзушылықты дәлелдеу қиынырақ болатын.

"Енді қағидалар "іргелес аумақ" ұғымын нақты айқындайды: бұл ғимараттың, құрылыстың немесе қоршаудың периметрі бойынша ені 5 метрге дейінгі жер учаскесі. Ол жерге қоқыс тастаған адам автоматты түрде құқық бұзушылық жасаған болып саналады", – деді адвокат.

Адвокат өз учаскесінен тыс жерге құрылыс материалдарын жинауға болмайтынын ескертіп, басқа да жиі кездесетін бұзушылықтарды атап өтті.

Қасымжановтың айтуынша, бұрын заңда "өзге де жылжымалы заттар" деген тым жалпы тұжырым болған. Соның кесірінен қандай заттардың тыйымға жататынын түсіну қиын еді.

Енді қағидалар бойынша мыналарға тікелей тыйым салынады:

автокөлікті ұзақ уақыт сақтауға, тіркемелер мен арбаларға, құрылыс материалдарына, отын мен тыңайтқыштарға.

"Егер сіз жеке қажеттіліктеріңіз үшін құм, қиыршық тас немесе отын әкелсеңіз, оларды қоршаудың сыртына, қоғамдық жерге белгісіз мерзімге үйіп тастауға болмайды. Бәрін өз учаскеңіздің аумағына кіргізіп қойыңыз. Сондай-ақ автокөлікті көгалдарға, тротуарларға, балалар алаңқайларына және тікелей қоқыс контейнерлерінің жанына қоймағаныңызға көз жеткізіңіз", – деп ескертті адвокат.

Сонымен қатар енді жеке үйлер мен коммерциялық нысандардың иелері мыналарға міндетті:

қоқысты тазартуға; арамшөптерді шабуға; тек өз учаскесін емес, сонымен бірге іргелес аумақты да қар мен мұздан тазартуға.

"Қағидалар қасбеттер мен қоршауларды тиісті күйде ұстауды, оларды уақытында сырлап, жөндеуді міндеттейді. Үйдегі нөмірлік белгінің істемеуі немесе болмауы – енді учаскелік полиция инспекторы тарапынан ескерту жасауға негіз болады", – деді Абзал Қасымжанов.

Анықтама: Абзал Қасымжанов - Алматы қалалық адвокаттар алқасының адвокаты. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың заң факультетінің бакалавриатын және "Болашақ" бағдарламасы бойынша Ұлыбританиядағы Глазго университетінің (University of Glasgow) заң факультетінің магистратурасын бітірген. Жұмыс өтілі 15 жылдан асады.

Жеке үй иелері не істеуі керек?

Сондай-ақ жеке үй иелері мыналарға міндетті:

үйде нөмірлік белгінің болуын және оның дұрыс күйде сақталуын қадағалау; учаскесін ретте ұстау; іргелес аумақтағы қоқысты тазалау; арамшөптер мен карантиндік өсімдіктерді шауып тастау; өз учаскесі шегіндегі жасыл желектерді күтіп-баптау; іргелес аумақты қалдықтармен толтырмау. Құрылыс қоқысы – тек арнайы орындарға

Жаңа қағидалар құрылыс қалдықтарын жалпы контейнерлерге тастауға немесе оларды іргелес аумаққа жинап қоюға тікелей тыйым салады.

Адвокаттың айтуынша, меншік иелері мұндай қоқысты өз бетінше және тек арнайы бөлінген орындарға шығаруы тиіс.

Айыппұлдар және оларды кім салады?

Абаттандыру қағидаларын бұзғаны үшін ӘҚБтК-нің екі негізгі бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік қарастырылған.

505-бап "Абаттандыру қағидаларын бұзу" бойынша мынадай айыппұлдар қарастырылған:

жеке тұлғалар үшін – 20 АЕК (2026 жылға 86 500 теңге); шағын бизнес және коммерциялық емес ұйымдар үшін – 30 АЕК (2026 жылға 129 750 теңге); орта бизнес үшін – 40 АЕК (2026 жылға 173 000 теңге); ірі бизнес үшін – 100 АЕК (2026 жылға 432 500 теңге).

Бір жыл ішінде қайталап бұзған жағдайда айыппұл көлемі артады.

434-2-бап "Ортақ пайдалану орындарын ластау" бойынша 10 АЕК (2026 жылға 43 250 теңге) мөлшерінде айыппұл салу немесе 40 сағатқа қоғамдық жұмыстарға тарту жазасы қарастырылған.

Құқықбұзушылық қайталанған жағдайда айыппұл 20 АЕК-ке (2026 жылға 86 500 теңге) дейін артады немесе 80 сағат қоғамдық жұмыс тағайындалады.

Анықтама: Дәл осы бап бойынша кіреберістегі есік алдына қоқыс пакетін қалдырғаны үшін де жаза қолданылады.

Тек полиция емес: хаттаманы тағы кім толтыра алады?

Бұрын бұл баптар бойынша хаттамаларды тек полиция ғана толтыра алатын. 2026 жылғы наурызда ӘҚБтК-ге өзгерістер күшіне еніп, әкімдіктерге 505 және 434-2-баптар бойынша өз бетінше айыппұл салу құқығы берілді.

Іс жүзінде полиция бұзушыларды патрульдеу кезінде, көршілердің 102 пультіне қоңырау шалуы бойынша немесе бейнежазбалар негізінде жауапкершілікке тартады.

"Жазбаны "102" қосымшасы немесе e-Otinish порталы арқылы жіберу жеткілікті. Полиция тексеру жүргізуге, видео бойынша құқықбұзушының жеке басын анықтауға және әкімшілік құқықбұзушылық туралы хаттама толтыруға міндетті", – деп түсіндірді Абзал Қасымжанов.

Әкімдіктер жанындағы абаттандыру және ТҮКШ бөлімдерінің қызметкерлері, өз кезегінде, рейдтер кезінде бұзушылықтарды анықтайды.

"Егер әкімдік инспекторы жиналмаған құрылыс қоқысын, дүкен алдындағы арамшөп басқан аумақты немесе бүлінген қасбетті көрсе, ол полиция шақыртпай-ақ, өз бетінше хаттама толтырып, меншік иесіне немесе МИБ басшысына айыппұл салуға құқылы", – деді адвокат.

Айыппұл төлеп, бірақ тазаламаса қайта жазаланады

Бұл ретте құқықбұзушы тек айыппұл төлеп қана қоймай, бәрін өз есебінен жинауға міндетті.

"Бұрын заңбұзушылар көбіне алғашқы күндері 50 пайыздық жеңілдікпен "тек айыппұл төлеумен" құтылғысы келіп, қоқысты сол күйі қалдыратын. Енді уәкілетті органдардың нұсқамаларында бұзушылықты жою мерзімі, мысалы, 24 сағат ішінде деп нақты көрсетіледі", – деді Абзал Қасымжанов.

Адвокаттың айтуынша, егер қоқыс бәрібір тазаланбаса, құқық бұзушы ӘҚБтК-нің 505-бабы бойынша қайтадан жауапқа тартылуы мүмкін. Бір жыл ішінде қайталанған жағдайда айыппұл көлемі артады.

Қоқысты біреу тастап кетсе кім жауапты?

Бөлек мәселе – егер іргелес аумақтағы қоқыс сіздің кінәңізден пайда болмаса не істеу керек. Қасымжановтың айтуынша, бұл меншік иесін оны тазалау міндетінен босатпайды.

Егер қоқыс жеке үйден немесе коммерциялық нысаннан 5 метрге дейінгі қашықтықта жатса – оны біреу тастап кетсе де, меншік иесі өз есебінен тазалауға міндетті. Егер қоқыс көпқабатты үйдің ауласында болса – тазалау жұмыстарын МИБ немесе басқарушы компания ұйымдастырады, ал шығындар тұрғындардың мақсатты жарналары есебінен өтеледі.

"Дәл осы себепті қазір МИБ "белгісіздерді" тауып, оларға қоқыс шығару шоттарын полиция арқылы ұсыну үшін аулаларға бейнебақылау камераларын белсенді орнатып жатыр", – деп атап өтті адвокат.

Егер қоқыс 5 метрлік жауапкершілік аймағынан тыс қалалық жерде болса – оны бюджет есебінен аудандық әкімдік жоюға міндетті.

Анықтама: Қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандырудың жаңа үлгілік қағидалары Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 3 маусымдағы № 282 бұйрығымен бекітілді. Құжат 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.

Бұған дейін Tengri Home абаттандырудың үлгілік қағидаларына қандай өзгерістер енгізілгені, үй маңындағы тәртіпке енді кім жауапты екені және тұрғындар үшін тағы қандай талаптар пайда болғаны туралы егжей-тегжейлі хабарлаған болатын. Толығырақ осы жерден оқыңыз.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу