Құрылтайда ел игілігі үшін маңызды жобалар қаралып, өзекті мәселелер талқыланды Қайрат Балабиев

Бүгін Қызылордада Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен Ұлттық құрылтайдың V отырысы өтті. Ұлттық құрылтай бабаларымыз бастаған құрылтайдың заманауи жалғасы. Жиында еліміздің игілігі мен кемелді келешегі үшін маңызды жобалар қаралып, өзекті мәселелер талқыланды. Мәжіліс депутаты, «AMANAT» партиясы фракциясының мүшесі Қайрат Балабиев осындай пікір білдірді, - деп хабарлайды Aikyn.kz.

Бүгінде қоғамның қызу талқысына түсіп, қызығушылығын тудырып жатқан Конституцияға өзгерістер енгізу мен бірпалаталы Парламент құру мәселесіне қатысты Президент өз шешімін ортаға салды. 

Мемлекет басшысы болашақ Парламентті - Құрылтай деп атауды ұсынды. Құрылтай қазаққа жат емес ұлттық атау. Еліміздің саяси жүйесінде Құрылтай атауын аса маңызды мемлекеттік институттың символы ретінде сақтап қалуымыз керек деп есептейді, Президент. 

- Біздің негізгі мақсатымыз – шын мәнінде тиімді әрі кәсіби Парламент құру. Жаңа заң шығарушы орган елдегі ауқымды өзгерістерге заңнамалық тұрғыда барынша қолдау көрсетуге тиіс. 

Әлемдегі озық тәжірибелерге қарасақ, бұл үшін депутат санын көбейтудің еш қажеті жоқ. Сондықтан мәселе – санда емес, сапада! Ең бастысы, Парламентте нағыз отаншыл азаматтар – білікті мамандар отыруға тиіс! 

Жұмыс тобы азаматтардың ұсыныстарын мұқият зерделеп, қызу талқылады. Ақыр соңында Парламенттің мандат саны 145 болуы керек деген байламға келді. Жаңа Парламентте Төрағаның үш орынбасары болуы мүмкін. Ал, комитет саны 8-ден аспауы керек,- деді Президент. 

Президент жаңа Парламентті жасақтау тәртібіне қатысты депутаттардың пропорционалды жүйемен сайланатынын, мұндай тәсілдің саяси партиялардың институционалдық рөлін күшейтетінін, бұл олардың қоғам алдындағы жауапкершілігін арттыратынын айтты. Өңірлерде жергілікті азаматтардың дауыстары мен пікірлері ескеріліп, мажоритарлық жүйе сақталатын болды. Мұны қоғам қуана қабылдап жатыр. 

Жаңа Парламентте арнайы тағайындалған "таңдаулы тұлғалар" болмайды. Депутаттар  бәріне бірдей, ортақ тәртіппен сайланады. 

-  Партиялардың Парламентке өту межесін қазіргі бес пайыздан жеті пайызға қайтару қажет деген пікір айтылды. 

Бұл ереже кезінде Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бастамасымен қабылданған болатын. Бес жыл бұрын енгізілген осындай өзгерістер сайлау заңнамасын жақсартуға едәуір септігін тигізді. 

Межені төмендету арқылы Парламенттегі ірі саяси күштердің үстемдігін азайтып, партиялар арасындағы бәсекені күшейтуді мақсат тұтқан едік. Бүгінгі таңда осы норманың тиімділігіне көзіміз жетті. 

Ел тарихында алғаш рет Мәжіліске алты партияның өтуі – соның айқын дәлелі. Сондықтан мен бес пайыздық межені қалдырған жөн деп санаймын,- деді Мемлекет басшысы.

Президент заң шығарушы органның жұмыс тәртібі мен рәсімдерін де атап өтті. Жаңа Парламенттің депутаттары бес жылға сайлануы мүмкін. Сонымен қатар, заң қабылдаудың үш кезеңнен тұратын процедурасы ұсынылды. Яғни, депутаттар бірінші кезеңде заң жобасын жалпы мақұлдайды. Одан кейін өзгерістерді мақұлдайды, соңында заңды қабылдайды екен. Мемлекет басшысы Парламент қызметін түбегейлі қайта құру арқылы осыған дейін жүзеге асырылған саяси реформаларды одан әрі жалғастырып, мемлекеттің институционалдық тұғырын нығайтып, «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» қағидатына сәйкес орнықты саяси жүйе қалыптастыру - елдік мақсатымыз екенін айтты. 

Президент ашық алаңда халықтың мәселесін талқылайтын Қазақстанның Халық кеңесін құруды ұсынды. Халық үніне құлақ асатын мемлекетке қоғамның жайын жіті зерделеп, халық пен биліктің ынтымақтастығын арттырып, алтын көпір болатын ұйым керек-ақ. Мемлекет басшысының айтуынша Халық Кеңесінің уәкілеттілігі Ата заңмен бекітіледі. 

Кәсіби заңгерлер Конституцияның кейбір тұстарын нақтылай түсуді, атап айтқанда, Мемлекет басшысын сайлау мәселесі бойынша маңызды ұсыныстарын айтып келеді. Президент бүгін Атазаңдағы терминологиялық, стильдік кемшіліктерді түзету керектігіне тоқталды. 

- Қазіргі Ата заңға сәйкес Президент өз міндетін атқара алмайтындай оқыс жағдай туындаса, оның өкілеттігі қалған мерзімге Сенат төрағасына беріледі.

Сенат төрағасының мемлекетті басқаруға мүмкіндігі болмаса, Президент өкілеттігі белгіленген тәртіпке сәйкес тиісті лауазым иелеріне өтеді. 

Бұл ретте, мәселенің бәрі «қалған мерзімге» деген сөзге келіп тіреледі, осы мәселені ерекше атап өткен жөн. Басқаша айтсақ, «қалған мерзім» 6 айға да, 6 жылға да созылуы мүмкін.

Сондықтан, Мемлекет басшысы мерзімінен бұрын қызметтен кетсе, екі айдың ішінде кезектен тыс Президент сайлауы өтеді деген норма негізгі заңда нақты белгіленуі қажет.

Бұл қадам халықаралық озық тәжірибеге сай келеді. Еліміздің кез келген басшысы билікке сайлау арқылы, яғни, заңды түрде келуі керек. Бұл – мен үшін мызғымас ұстаным. Осы норма кейінгі мемлекет басшылары үшін де еш өзгермейтін қағида болуға тиіс!- деді президент. 

Референдум арқылы Конституцияға өзгерістер енгізіліп келеді. Қазір қоғамдық пікір ескеріліп, ел үшін маңызды шешімдерден бұқара шет қалып жатқан жоқ. 25 жыл қозғалыссыз жатқан Референдум туралы заң ояна бастады. Конституцияны жаңалау - бекер жасалып жатқан іс емес. Қазақ заңдары атам заманнан өзгерістерге ұшырап тұрған. Сондықтан қазір Атазаңды заман талабына сай реформалау керек. Парламенттік реформа аясында Ата заңның 40-қа жуық бабын өзгерту жоспарланған. Себебі заңдардың бәрі Конституцияға негізделіп жазылады. Сондықтан жұмыс барысында түзетулер саны әлдеқайда көп боп шығуы бек мүмкін. Президент бұл тұрғыда 100 адамнан құралатын Конституциялық комиссия құру туралы шешім қабылдағанын айтты. 

- Ұлттық құрылтай ел тарихында қалады. Біз аз ғана уақыт ішінде ауқымды жұмыс атқардық. Әділетті, Қуатты, Қауіпсіз әрі Таза Қазақстанның іргесін бірге қаладық. 

Сіздер еліміздің саяси-экономикалық, әлеуметтік және рухани болмысын өзгерту жолында зор еңбек еттіңіздер. Мемлекеттігімізді нығайтуға елеулі үлес қостыңыздар. Алдағы уақытта да біз бірге ел игілігіне қызмет ете береміз деп сенемін. Бізді әлі де көп жұмыс күтіп тұр. Ұлт болашағын айқындайтын ең маңызды шаруалар енді басталды. Сондықтан қиындықтан жалтарып немесе табысқа тоқмейілсіп отыруға қақымыз жоқ, уақытымыз да жоқ. 

Бірлігімізді бекемдеп, білек сыбанып, іске кірісуіміз керек. Келесі Парламентіміз халқымыздың ұлттық санасында өзіндік орны бар ұғым, атына заты сай Құрылтай сөзімен аталса, мұны жақсы ырымға балауға болады деп сенемін, - деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Президент бастамаларын халық болып қолдап, іске асырылуына атсалысып, азаматтық танытайық!