Саясаттанушы: Ұлан Батыр Қазақстанды Орталық Азия мен Каспий өңіріне шығатын қақпа ретінде қарастырады

Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хурэлсухтың Қазақстанға жасаған мемлекеттік сапары екі ел арасындағы стратегиялық әріптестікті жаңа деңгейге көтерген маңызды дипломатиялық оқиға болды. Сапар барысында саяси диалогты тереңдету, экономикалық ынтымақтастықты кеңейту және бірқатар инфрақұрылымдық жобаны ілгерілету мәселелері талқыланды. Осы тақырып аясында біз саясаттанушы Айсұлу Рахметпен сұхбаттасып, Қазақстан мен Моңғолия арасындағы қарым-қатынастардың даму үрдістерін, экономикалық және көлік-логистикалық байланыстардың болашағын талқыладық. Сарапшы екіжақты ынтымақтастықтың негізгі драйверлері мен аймақтық ықпалдастықтағы маңызына кеңінен тоқталды. Сұхбат барысында Айсұлу Рахмет тарихи-мәдени байланыстардың, сондай-ақ нақты инфрақұрылымдық жобалардың екі ел арасындағы стратегиялық әріптестікті нығайтудағы рөлін ерекше атап өтті. Оның пікірінше, қазіргі бастамалар ұзақ мерзімді өзара тиімді ынтымақтастықтың берік негізін қалыптастырады.

– Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хурэлсухтың Қазақстанға жасаған үш күндік мемлекеттік сапарының маңызын қалай бағалайсыз? Бұл сапар екіжақты қарым-қатынастар үшін және жалпы аймақ үшін қандай негізгі сигналдар береді?

–  Моңғолия Президентінің Қазақстанға жасаған сапары Қазақстан − Моңғолия қатынастарының дамуы үшін зор маңызға ие.

Біріншіден, бұл Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылғы қазанда Моңғолияға жасаған мемлекеттік сапарына жауап ретінде жүзеге асқан қадам. Сол сапардың қорытындысы бойынша екі ел арасындағы қатынастар стратегиялық әріптестік деңгейіне көтеріліп, өзара тауар айналымын 500 миллион долларға дейін жеткізу жөнінде өршіл міндет қойылған болатын.

Екіншіден, үш күндік сапар форматы оның жай ғана протоколдық сипатта емес, стратегиялық әріптестікті нақты жобалармен толықтыруға бағытталған мазмұнды жұмыс екенін көрсетеді.

Қазақстан үшін бұл сондай-ақ сыртқы экономикалық байланыстар географиясын кеңейту және жалпы ішкі өнімді арттыру міндеттері аясында жаңа өткізу нарықтарын іздеу саясатының бір бөлігі десек болады.

– Сіздің ойыңызша, бүгінгі таңда Моңғолияның Қазақстанмен ынтымақтастықты дамытудағы басты мүддесі неде? Бұл қызығушылық қаншалықты өзара сипатқа ие?

– Ұлан-Батыр Қазақстанды Орталық Азия мен Каспий өңіріне шығатын «қақпа» ретінде қарастырады. Моңғолияның өз мүддесі тұрғысынан сыртқы экономикалық байланыстарды әртараптандыру және екі ірі көршіге – Ресей мен Қытайға тәуелділікті азайту маңызды. Әрине, география өзгермейді және маршруттар бәрібір осы елдердің аумағы арқылы өтеді, дегенмен Қазақстан Моңғолияға қосымша маневр жасау бағытын ұсынады.

2025 жылдың қорытындысы бойынша тауар айналымы 133 миллион доллардан асты, оның ішінде 92 %-дан астамы Қазақстан экспортына тиесілі. Негізгі баптардың бірі – смартфон экспорты, бұл Қазақстанның Моңғолия үшін маңызды транзиттік хаб ретіндегі рөлін көрсетеді. Сондай-ақ жетекші экспорттық тауарлардың қатарында темекі өнімдері мен ноутбуктер бар.

Моңғолиядан Қазақстанға жылқы еті аз көлемде импортталады. Сонымен қатар қазіргі сауда көлемі екі тарапты да толық қанағаттандырмайды. Төмен өсім қарқынының негізгі себептерінің бірі – Моңғолия соңғы жылдары бастан өткерген саяси дағдарыс: қысқа уақыт ішінде елде үш үкімет ауысты. Мұндай жағдайда биліктің назары сыртқы экономикалық күн тәртібінен ішкі тұрақтылықты қамтамасыз етуге ауысады.

Қазақстан мен Моңғолия арасында 13 құжатқа қол қойылды

– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қазақтар мен моңғолдарды «көшпелі өркениеттердің ұрпақтары» деп атап өтті. Оларды ортақ тарих, ұқсас өмір салты мен дәстүрлер біріктіреді. Сонымен қатар, Моңғолияда көп санды қазақ диаспорасы тұратыны белгілі. Сіздің ойыңызша, осы тарихи-мәдени фактор екі ел арасындағы қарым-қатынасты нығайтуда қандай рөл атқарады?

– Шын мәнінде, біздің қарым-қатынастарымыз терең тарихи тамырларға ие. Біз шығыстағы Сары теңізден батыстағы Дунайға дейін созылған ұлы көшпелі империялардың мұрагерлеріміз. Дәл Моңғолия аумағында Шыңғыс хан дүниеге келген, ол көптеген қазақ хандарының арғы атасы болып саналады. Сондай-ақ, Қазақ хандығы Алтын Орда мұрагерлерінің бірі екенін ұмытпауымыз керек. Біздің халықтардың менталитеті ұқсас, ол көшпелі мәдениет негізінде қалыптасқан: үлкенді құрметтеу, қонақжайлық дәстүрі, еркіндік пен туған жерге деген ерекше көзқарас.

Қосымша «тірі көпір» ретінде Моңғолияның батыс аймағындағы қазақ диаспорасын атауға болады. Сондай-ақ бұл өңірде Қазақстан консулдығын ашу туралы жариялануы да маңызды қадам. Бұдан бөлек, Қазақстанда Моңғолиядан қоныс аударған азаматтар да аз емес, бұл екі ел арасындағы гуманитарлық байланыстарды одан әрі нығайта түседі.

Қазақстан Моңғолияға ғарыштан бақылау жүйесін құруға көмектеседі

– Қазақстан Президенті Моңғолияның экономикалық жетістіктерін жоғары бағалап, Vision-2050 сияқты бастамалардың жүзеге асырылып жатқанын, сондай-ақ жаңа қаланың салынуын атап өтті. Осыған байланысты, даму тәжірибесімен өзара алмасуға қызығушылық бар деп айтуға бола ма?

– Иә, сөзсіз, бұл жерде ең алдымен қала құрылысы мен стратегиялық жоспарлау саласында даму тәжірибесімен өзара алмасуға қызығушылық бар деп айтуға болады. Мысалы, Моңғолия үшін жаңа «Хархорум» жобасы тек экономикалық қана емес, сонымен қатар терең символикалық мәнге ие. Хархорум кезінде Моңғол империясының астанасы болған, ал бүгінде Моңғолия осы тарихи орталықты заманауи қала әрі жаңа даму орталығы ретінде қайта жаңғыртуды көздеп отыр. Бұл өз кезегінде Ұлан-Батыр қаласының жүктемесін азайтуға мүмкіндік береді, өйткені ол бүгінде халық санының шамадан тыс өсуі, көлік кептелісі және экологиялық мәселелерге тап болып отыр.

Осы тұрғыда Моңғолия үшін Қазақстанның Астана қаласын нөлден бастап заманауи астана ретінде қалыптастыру тәжірибесі қызықты. Сонымен қатар бұл тақырып Қазақстан үшін де өзекті, себебі қазіргі таңда жаңа Алатау қаласын салу жобасы жүзеге асырылып жатыр.

Қазақстан Моңғолияны бидаймен қамтамасыз етеді

– Көшбасшылардың ынтымақтастықты дамыту және нақты жобалардың бар екені туралы мәлімдемелерін ескере отырып, осы сапардың қандай нәтижелерін ең маңызды деп санайсыз?

– Сапар барысында көлік және ресурстық бағыттарға ерекше назар аударылды. Атап айтқанда, Астана – Ұлан-Батыр бағыты бойынша әуе қатынасын қайта жандандыру, Өскемен – Баян-Өлгей рейсін іске қосу, сондай-ақ тікелей автожол қатынасын ашу жөніндегі үкіметаралық жұмыс тобын құру мәселелері қарастырылды. Атап айтқанда, Өскеменнен Риддер арқылы Алтай Республикасы арқылы Моңғолия шекарасына дейін баратын қысқартылған маршрут талқыланып жатыр. Егер жоба жүзеге асырылса, қашықтық шамамен екі есеге, 1604 шақырымнан 837 шақырымға дейін қысқаруы мүмкін. Сонымен қатар стратегиялық маңызы бар салаларда меморандумдарға қол қойылды: бейбіт атом, мұнай саласы, минералдық ресурстар, сондай-ақ «Самұрық-Қазына» мен «Эрдэнэс Монгол» арасындағы ынтымақтастық. Бұл өзара іс-қимылды жүйелі экономикалық кооперация деңгейіне шығаруға ұмтылысты көрсетеді.

− Әңгімеңізге рақмет! 

Соңғы жаңалықтар

Электр желілеріндегі апаттылық 13 пайызға төмендеді

Энергетика • Бүгін, 09:50

Еліміздің басым бөлігінде ауа райына байланысты ескерту жарияланды

Ауа райы • Бүгін, 09:49

«Уақытты босқа өткізу»: Иран АҚШ-пен кездесуден бас тартты

Әлем • Бүгін, 09:28

Бүгін 1 доллар қанша теңгеден саудаланып жатыр?

Қаржы • Бүгін, 09:22

Мемлекет басшысы Израиль Президентіне құттықтау жеделхатын жолдады

Президент • Бүгін, 09:10

Допинг дауы: WBO Әлімханұлының ісі бойынша соңғы шешім шығарады

Бокс • Кеше

Павлодарда салынып жатқан Ертіс көпірінде екінші рет өрт шықты

Аймақтар • Кеше

Жамбыл облысында әйел TikTok-тағы балағат сөздері үшін сотталды

Оқиға • Кеше

Экологиялық саммитке байланысты Астанада қай жолдар жабылады?

Елорда • Кеше

Астанада фельдшерге шабуыл жасаған ер адамға үкім шықты

Оқиға • Кеше

Лирида жұлдыздар ағыны: бүгін түнде аспанда ерекше құбылыс болады

Оқиға • Кеше

Кадрдың қадірін кетірмесек игі...

Қоғам • Кеше

Астанада көпқабатты үйдің терезесінен құлаған бала қаза тапты

Оқиға • Кеше

Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесті

Президент • Кеше

Қазақстан Моңғолияны бидаймен қамтамасыз етеді

Қазақстан • Кеше

Барлық жаңалықтар