Тарихқа тағзым, рухқа құрмет

Екі күнге созылған тағылымы терең, мазмұны бай мерекелік шаралар қазақ халқының тарихи санасын жаңғыртып, ұлттық рухты асқақтатқан айтулы сәттерімен ерекше әсер сыйлады.

Ақтамберді Сарыұлы – най­за­сы­ның ұшымен елін қорғап, жырымен жұр­­тын жігерлендірген сирек тұлға­лар­дың бірі. Оның шығармалары ел­дік мұрат пен ерлік рухының көркем ше­жіресі болса, өмір жолы – ұлтқа қыз­мет етудің өнегелі үлгісі. Сон­дық­тан батырдың мерейтойын тойлау – өт­кенді еске алу ғана емес, тәуелсіз ел­­­дің тарихи жадына тағзым ету.

Мерейтой Құндызды ауылындағы Ақ­тамберді жырау кесенесіне зиярат ету­ден басталды. Жиналған жұрт­шы­лық батыр рухына Құран бағыштап, қа­зақ тарихындағы орны айрықша тұл­ғаның алдында тағзым етті. Ме­рей­той аясында өткен «Жауға найза, елге мұра – Ақтамберді жыры» атты рес­пуб­ликалық ғылыми конференция та­рихи тұлғаның мұрасын жаңаша зер­делеуге арналды. Жиынға белгілі әде­биеттанушылар, тарихшылар,  шы­­­­­ғыстанушылар мен қоғам қай­рат­керлері қатысып, Ақтамберді Сары­ұлы­ның шығармашылық әлемі, азат­тық жолындағы күресі, жыраулық мек­тебіндегі орны туралы мазмұнды баян­дамалар жасады. М.Әуезов атын­дағы Әдебиет және өнер институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғы­лымдарының докторы Нұрдәулет Ақыш, шығыстанушы ғалым Серікбай Қосан, Шәкәрім университетінің про­фессоры, тарих ғылымдарының кан­дидаты Амантай Исин және басқа да зерттеушілер батыр мұрасын ғылы­ми тұрғыдан саралап, тың пайымдарын ортаға салды.

Конференция барысында «Абыз ба­ба – Ақтамберді» атты жаңа кітап­тың тұсауы кесіліп, жырау мұрасын зерт­теуге үлес қосқан бірқатар ғалым мен мәдениет қайраткеріне мерей­той­лық төсбелгі табыс етілді.

Жиынға қатысқан Абай облысы әкі­мінің орынбасары Мейірлан Раха­нов облыс әкімі Берік Уәлидің құт­тық­тауын жеткізіп, Ақтамберді Са­ры­ұлы­ның тұлғасы қазақ мемлекеттілі­гі­нің рухани негіздерімен сабақтас еке­нін атап өтті.

Мерейтойдың әсерлі сәттерінің бі­рі «Ерлікті, елдікті жырлаған Ақтам­бер­ді» республикалық жыр мүшайрасы болды. Байқауға Қазақстанның түк­пір-түкпірінен 119 ақын қатысты. Ұйымдастырушылар шығармалардың әділ бағалануына ерекше мән беріп, барлық туындыны авторының аты-жө­нін көрсетпей қазылар алқасына ұсын­ған. Бұл – мүшәйраның ашық әрі әділ өткенінің айқын көрінісі. Қа­зы­лар алқасына  Мемлекеттік сыйлық­тың лауреаты, белгілі ақын Тыныш­тықбек Әбдікәкімұлы жетекшілік етті. Жыр додасының қорытындысында бас жүлде – автокөлік қарағандылық ақын Жанат Жаңқашұлына бұйырды. Бірінші орынды Ұларбек Нұрғалым, екінші орынды Айтмұханбет Бейсем­бе­ков, үшінші орынды Жұлдызай Ысқақ иеленді.

Ақындардың Ақтамберді рухына ар­налған жаңа жырлары көрерменнің ерек­ше ықыласына бөленіп, қазақ поэ­зиясының өміршеңдігін тағы бір мәр­те дәлелдеді.

Батыр баба мерейтойының негізгі ша­ралары Аягөз қаласындағы жаңа ат­шабар аумағында жалғасты. Елуден ас­там ақшаңқан киіз үй тігілген эт­ноауыл ұлттық салт-дәстүрдің көріні­сі­не айналып, келген қонақтарға қа­за­қы қонақжайлықтың үлгісін көр­сет­ті.

Салтанатты ашылу театрлан­ды­рыл­ған қойылыммен басталды. Қазақ хал­қының қилы тарихы сахналанған кө­ріністе Nomad каскадерлік тобы мен «Топжарған» этнографиялық ұжы­мы ат үстіндегі ерекше өнерлері­мен көпшіліктің зор қошеметіне ие болды. Мерекенің сәнін ұлттық спорт жарыстары қыздырды. Қазақ күресі, дәстүрлі садақ ату, аударыспақ, теңге ілу, қыз қуу және бәйге сынды жарыс­тар­да еліміздің әр өңірінен келген үздік­тер бақ сынады. Қазақ күресіне 47 балуан қатысып, екі салмақ дәре­жесінде жеңімпаздарды анықтады. Дәстүрлі садақ атудан 53 мерген ше­берлігін дәлелдесе, аударыспақтан 38 шабандоз күш пен ептіліктің үлгісін көрсетті. Ал ат жарысының ауқымы ме­рейтойдың мәртебесін бұрынғыдан да арттыра түсті. Қазақстанның бір­не­ше облысынан және Қырғыз Рес­публикасынан келген атбегілер ар­найы баптаған тұлпарларын додаға қос­ты. Төрт санат бойынша өткен бәй­геде 15 шақырымдық топ бәйгеге 30 тұлпар, «Аягөз арғымағы» жары­сы­на 35 жүйрік, жорға жарысына 25 сәй­гүлік, ал аламан бәйгеге 33 тұлпар қа­тысты. Дүбірлі додада жүйріктердің бабы мен шабандоздардың бағы сы­нал­ды.

Кешкілік өткен гала-концерт ме­рей­тойдың шырайын аша түсті. Аягөз ау­дандық «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» мә­дениет үйінің өнерпаздары, облыс­тық мәдениет ұйымдарының шығар­ма­­­шылық ұжымдары және қазақ эст­­­­радасының танымал әншілері Тол­қын Забирова, Қуандық Рахым, Әб­діжаппар Әлқожа және басқа да өнер майталмандары халыққа әннен шашу шашты.

Ақтамберді Сарыұлының 350 жыл­дық мерейтойы тарихи тұлғаның есі­мін ұлықтаумен ғана шектелген жоқ. Ол – қазақтың рухани мұрасын дәріп­теген, елдік пен бірліктің құнын ұғын­дыр­ған, ұлттық құндылықтарды жаң­ғырт­қан тағылымды шара болды. Ғы­лыми конференция мен жыр мү­шәй­расы, театрландырылған қойы­лым­дар мен ұлттық спорт жарыстары, мәдени-көпшілік бағдарламалар – бәрі де бір мақсатқа, яғни ұлттың та­ри­хи жадын жаңғыртуға қызмет етті. Аягөз төрінде өткен бұл мерейтой Ақ­тамберді бабаның асқақ рухының ха­лық жүрегінде мәңгі жасайтынын тағы бір мәрте айғақтады. Елдің әр өңірінен, тіпті көршілес Қырғыз Рес­публикасынан келген қонақтар мен спорт­шылардың қатысуы мерекенің ауқымын арттырып қана қоймай, ор­тақ тарихи мұраның халықтарды жа­қындастыратын құндылық екенін көр­сетті. Баба аманатына адалдық т­а­нытқан ұрпақтың осындай игі бас­тамалары ұлттық рухты нығайтып, ел­дік сананы асқақтата беретіні анық.

Эльмира ЖҮРСІНБЕКҚЫЗЫ,

Абай облысы