Тісіңіз түссе жаңасын өсіретін екі жасуша табылды

BGR сайтының хабарламасына сүйенген Aikyn.kz түсіп қалған тістердің орнына жаңасын қалай өсіруге болатынын түсіндіреді.

Foxf1 гені болашақ регенеративті медицина мен сүйек пен тісті қалпына келтірудің басты құралына айналуы мүмкін. Фото clinikadoctordent.ru сайтынан алынды

АҚШ-тың Ұлттық сүйек денсаулығы институтының деректеріне сәйкес, 50 жастан асқан 10 миллион америкалықта остеопороз анықталған. Ғарышкерлердің сүйек массасының айтарлықтай төмендейтіні де тіркелген. Егде жастағы адамдардың 11%-ы барлық тістерінен айырылған. Бірақ түсіп қалған тістердің орнына жаңасын өсіре алсақ ше?

Ауыз қуысындағы альвеолалық сүйек – тістерді ұстап тұратын және шайнау күшін сіңіретін негізгі құрылым. Ол өмір бойы үнемі жұмыс істейді. Және пародонттан зардап шегетін миллиардтаған адамда әлсірейді. Енді ғалымдар осы жоғалуды қалпына келтіруге мүмкіндік беретін екі негізгі дің жасушасын анықтады. Бұл жасушалар ағзаның тіс пен сүйек тінін қайта жаңартуға көмектесуі мүмкін.

Ғылыми жаңалық 2025 жылы Nature Communications журналында жарияланды. Зерттеушілер ашқан жаңалық болашақта тіс пен жақ сүйек тінін қалпына келтіру терапиясына жол ашады деп болжануда.

Зерттеу барысында ғалымдар генетикалық модификацияланған тышқандарды пайдаланды. Ерте жаста ПТГрП маркерлерін белсендіріп, бірнеше апта бойы бақылаған кезде, бұл жасушалардың негізінен остеобластар мен остеоциттерге айналатыны анықталды. Яғни, сүйек түзу мен оның тұрақтылығын қамтамасыз ететін негізгі жасушаларға.

Ғалымдар жасуша өсуін реттейтін негізгі механизмдердің бірі – Hedgehog сигналдық жолының белсенділігін зерттеген. Олар Hedgehog-пен байланысты гендер тіс түбірі мен оны қоршаған сүйек қалыптаса бастаған ерте кезеңде белсенді болатынын, ал түбір толық қалыптасқанда олардың белсенділігі жойылатынын байқады. Бұл альвеолалық сүйек түзілуі Hedgehog сигналдарының өшуіне байланысты екенін көрсеткен. Бұл жасушалардың дұрыс жетілуін қамтамасыз етеді.

Сонымен қатар  ғалымдар сау және пародонтитпен зақымдалған сүйектерді салыстырды. Сау сүйекте Hedgehog белсенді емес болса, ауру сүйекте бұл сигнал қайта қосылады екен. Бұл пародонт ауруы гендік белсенділікке әсер етіп, сүйек тінінің бұзылуын күшейтетінін дәлелдеді.

Мына видеода тісті ағарту технологиялары туралы айтылады. Тіс дәрігерлері олар қауіпті болуы мүмкін екенін де ескертеді: Ғалымдар Hedgehog жолындағы мутациялар адамның бет және жақ сүйегінің дамуындағы бұзылыстарға әкелетін Горлин–Гольц синдромымен байланысты екенін еске салады. Сонымен бірге олар Hedgehog белсенділігін тежейтін LDE225 атты FDA мақұлдаған препараттың сүйек жасушаларының қалыпты дамуын қалпына келтіретінін және сау тінге зиян келтірмейтінін дәлелдеді. Бұл Hedgehog жолына әсер ету арқылы сүйек тінін қайта қалпына келтіру мен ауыр пародонт ауруларының алдын алу мүмкіндігін ашты.

Зерттеу сондай-ақ Fox гендерінің рөлін ашты. Бұл гендер бет пен қаңқа дамуының негізгі реттеушілері саналады. Солардың бірі Foxf1 – Hedgehog жолы ашылған кезде шамадан тыс белсенді болатыны анықталды.

Foxf1 белсенділігін төмендеткенде, сүйек өсуі қалыпты жағдайға қайта оралды. Демек, Foxf1 – дің жасушаларының остеобластарға айналу процесін реттейтін негізгі факторлардың бірі болып саналады. Бұл ген болашақ регенеративті медицина мен сүйек пен тіс тінін қалпына келтіру терапиясының басты құралына айналуы мүмкін.

Авторлар болашақта тіс жасушаларының регенеративті мүмкіндіктерін толық түсіну үшін терең зерттеулер қажет екенін айтады. Hedgehog–Foxf жолына бағытталған бұл жұмыс сүйек тінін қайта қалпына келтіруге арналған жаңа әдістердің іргетасын қалауы мүмкін. Сонымен қатар остеопорозды кері қайтаруға қабілетті GPR133 (ADGRD1) генін зерттеу де болашақта сүйек ауруларына қарсы күресте үлкен үміт тудырып отыр.

Сараптама, зерттеу мақала, күнделікті өзекті ақпаратты «Айқынның» TELEGRAM арнасынан табасыз.