Трамп НАТО ға әскери күшпен ықпал етсе, одақ арасында соғыс бола ма?

ХХІ ғасырда аумақтық тұтастық мәселесі тарих қойнауында қалды деген ұғым тағы да күйреді. АҚШ-тың Гренландияға қатысты соңғы мәлімдемелері Еуропа үшін ғана емес, бүкіл халықаралық тәртіп үшін қауіпті прецедентке айналуы мүмкін. Дональд Трамп әкімшілігінің Гренландияны «ұлттық қауіпсіздік мүддесі» деп атап, оны сатып алу немесе тіпті әскери күш қолдану мүмкіндігін жоққа шығармауы – Батыс әлеміндегі одақтастық жүйенің іргесін шайқалтып отыр.

Гренландия – формалды түрде Дания корольдігінің құрамындағы, бірақ кең автономияға ие аймақ. АҚШ бұл аумақты стратегиялық тұрғыдан аса маңызды деп санайды. Себеп айқын: Арктика – болашақтың геосаяси майданы. Мұздықтардың еруі жаңа теңіз жолдарын ашып, сирек металдарға бай аймақтарға қол жеткізуді жеңілдетіп отыр. Бұл кеңістікте Ресей мен Қытайдың белсенділігі артқан сайын, Вашингтон өз ықпалын күшейтуге тырысып отыр.

Алайда мәселенің ең күрделі тұсы – Данияның НАТО мүшесі екендігі. Егер АҚШ одақтас елдің аумағына күшпен ықпал етсе, бұл Солтүстік Атлантикалық альянстың мәнін жоққа шығарады. Копенгаген бұл жағдайды ашық айтты: Гренландияға жасалған кез келген шабуыл НАТО-ның соңы болуы мүмкін. Бұл сөз – эмоциялық реакция емес, геосаяси диагноз.

Еуропаның әрекеті әзірге әлсіз. Бірнеше мемлекет Данияны қолдайтынын мәлімдегенімен, Брюссель мен жетекші еуропалық астаналардан қатаң саяси жауап естілмеді. Бұл – Еуропаның басты проблемасы. Қауіп өз есігін қаққанда, ол әлі де Вашингтонмен қарым-қатынасты сақтап қалуды бірінші орынға қойып отыр. Ал Трамптың саяси стилі – дәл осы әлсіздікті пайдалану.

Гренландия халқының ұстанымы да маңызды фактор. Олардың басым бөлігі Даниядан тәуелсіз болуды қолдағанымен, АҚШ құрамына қосылуға үзілді-кесілді қарсы. Бұл – халықаралық құқықтағы басты қағиданы еске салады: халықтың еркі. Бірақ ірі державалар дәуірінде бұл қағида көбіне декларативті сипатта ғана қалып отыр.

Гренландия төңірегіндегі дау – бір аралдың тағдыры емес. Бұл – күшке негізделген жаңа әлем тәртібінің белгісі. Егер бүгін Арктикада халықаралық құқық еленбесе, ертең бұл тәжірибе басқа аймақтарда қайталануы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, Еуропаның үнсіздігі – болашақтағы әлсіздіктің кепілі.