Уругвайдан соғым алдыратын заман: жылқы еті неге Қазақстанда қымбат, ал сырттан арзан келеді?

Қазақстан – жылқы өсіру мәдениеті мен ет тұтыну дәстүрі қалыптасқан ел. Дегенмен соңғы жылдары нарықта тосын құбылыс байқалып отыр: жылқы еті Қазақстанға мыңдаған шақырым қашықтағы Уругвай, Аргентина, Моңғолия секілді елдерден әлдеқайда арзан бағамен жеткізілуде. Ал отандық нарықта сол ет бірнеше есе қымбат сатылады. Бұл қалай мүмкін?

Уругвайдан келген ет: 1 келісі – 848 теңге

Кеден декларацияларындағы нақты деректерге сүйенсек, қазақстандық кәсіпкер британдық компания арқылы Уругвайдан 8,8 тонна жылқы етін импорттаған. Құжатта көрсетілген мәлімет бойынша, бір келі еттің бағасы – небәрі 848 теңге.

Бұл – логистикасы күрделі, мұхит асып, бірнеше құрлықтан өтетін өнімнің бағасы. Яғни ет Уругвайдан Қазақстанға 12-14 мың шақырым жол жүріп жеткенімен, бағасы өте төмен.

Салыстыру үшін айта кетсек, Қазақстандағы базарлар мен дүкендерде жылқы етінің бір келісі 2800–4000 теңге аралығында сатылып жатыр.

Аргентина: Мессидің отанынан келген ет те арзан

Ұқсас жағдай Аргентинадан жеткізілген етте де байқалады. Орал қаласындағы "Кублей" ЖШС Аргентинадан жылқы етін импорттаған. Кеден құжатында көрсетілгендей, бір келі еттің бағасы – 1318 теңге.

Бұл да Қазақстан ішкі нарығындағы бағадан екі-үш есе төмен. Ет сапасы жағынан да халықаралық стандарттарға сай, мұздатылған күйде жеткізілген.

Моңғолиядан келген ет – өзіміздікінен арзан

Тіпті Қазақстанға ең жақын елдердің бірі саналатын Моңғолиядан жеткізілген жылқы еті де арзан. Кеден деректеріне сәйкес, Моңғолиядан әкелінген мұздатылған таза жылқы етінің келісі – 1728 теңге.

Бұл баға да Қазақстандағы орташа нарықтық құннан айтарлықтай төмен.

Сонда неге ол жақта ет арзан?

Сарапшылар мен экономистер бірнеше негізгі себепті алға тартады:

Климаттық артықшылық – Уругвай мен Аргентинада жыл он екі ай жайылым бар. Мал қысы-жазы табиғи шөппен қоректенеді. Жем-шөпке шығын аз – Мал бордақылауға кететін шығын төмен. Ет индустриясы дамыған – Бұл елдерде ет экспортына бейімделген ірі өндіріс жүйесі қалыптасқан. Логистика мен нарық көлемі – Үлкен көлеммен экспортталатын өнімнің өзіндік құны арзандайды. Делдалдар аз, жүйе ашық – Өндірушіден экспортқа дейінгі тізбек қысқа.

Ал Қазақстанда, керісінше, делдал көп, жем-шөп қымбат, бордақылау шығыны жоғары, субсидиялау жүйесі тиімсіз жұмыс істейді деген сын жиі айтылады.