Жетісу университеті жасыл технология жобасын таныстырды

Астанада Өңірлік экологиялық саммит өз жұмысын бастады. Халықаралық маңызды жиынға Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қатысып, қоршаған ортаны қорғау, тұрақты даму және климаттық өзгерістерге қарсы күрес мәселелеріне ерекше тоқталды. Президент өз сөзінде экологиялық қауіпсіздік – елдің болашағы үшін стратегиялық маңызы бар бағыт екенін атап өтті, – деп хабарлайды Aikyn.kz.

Саммит аясында ұйымдастырылған көрмеде еліміздің жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдары өз жетістіктерін таныстырды. Солардың қатарында І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті де белсенді қатысып, жасыл технологиялар мен тұрақты даму бағытындағы жобаларын ұсынды. Көрмені аралаған ҚР Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Жетісу университетінің жобаларына ерекше тоқталып, олардың ғылыми және практикалық маңызына жоғары баға берді.

Экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған көрмеде Жетісу университетінің ректоры Ермек Бөрібаев білім ордасы ғалымдарының экологиялық бағытта әзірлеген ғылыми нәтижелері мен өнімдерін екі бағыт бойынша таныстырды.

Бірінші бағыт – Жасыл экономика және қалдықсыз технологиялар бойынша – Green Zhetysu University.

Бірінші жоба – in vitro көбейту және қалемшелеу арқылы Жетісу Алатауының Сиверс алмасы, Недзвецкий алмасы, Іле жимолосы, Іле итмұрыны секілді сирек және эндемиялық түрлерінің генетикалық бірдей көшеттерін алу. Екінші жоба – қара сарбаз шыбынының дернәсілдері арқылы тамақ қалдықтарын толықтай қайта өңдеу технологиясы. Технология минималды ресурс шығындай отырып, отандық жоғары ақуызды өнімдер алуға (жас және кептірілген дернәсілдер, май, зоогумус) мүмкіндік береді. Үшіншісі – университет зертханасында өсімдіктерді селекциялауда геномдық іріктеу (Genomic Selection, GS) және жеделдетілген селекция (Speed Breeding, SB) сияқты заманауи биотехнологияларды қолдану. Елімізде бұл әдіс қазақстандық бидайдың генетикалық ақпаратын цифрландырудың алғашқы қадамы болып отыр.

Екінші бағыт – Ақылды және экологиялық кампустар құру мақсатындағы «Университеттің Smart экожүйесі».

Университетте  Smart Zhetysu  цифрлық платформасы әзірленіп, енгізілген, жоғары білім берудің бірыңғай платформасымен (ЕПВО) интеграцияланған. Платформа барлық бизнес-процестерді автоматтандыруды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ инклюзивті ортаны қолдауға, берілген сценарийлер мен оқу материалдары аясында дауыстық сүйемелдеуге және оқытуға арналған AI-DOS дауыстық көмекшісі әзірленді.

Сондай-ақ көрмеде университетте іске асырылып жатқан стартап-жобалардың прототиптері таныстырылды. Атап айтқанда, электр көлігі: кішкентай питбайк, электровелосипед, флагмандық электробайк, жүк мотоциклі, мүмкіндігі шектеулі жандардың арбасына арналған қондырма. Гранулалар мен пластикалық қалдықтардан жіп шығаруды үйде өндіруге және қайта өңдеуге арналған портативті, үстел үсті экструдер құрылғысы. Компьютерлік көру және түнгі көру камерасы арқылы аумақтарды бақылауға және қорғауға арналған  Safe-Guard  автономды ұшқышсыз ұшу аппараты (дрон).

Барлық технологиялар мен прототиптерге патент пен авторлық куәлік алынған. Көрмеге келушілер Жетісу университеті ұсынған өнімдерді аса қызығушылықпен тамашалады.

Айта кету керек, Жетісу университеті халықаралық UI GreenMetric World University Rankings рейтингінде жоғары нәтижеге қол жеткізді. Жоғары оқу орны әлем бойынша 721-орынды, ал Қазақстан жоғары оқу орындары арасында 7-орынды иеленіп, экологиялық тұрақтылық бағытындағы жүйелі жұмысының жемісін көрсетті.

Бұл саммит өңірлік деңгейде тәжірибе алмасуға, экологиялық бастамаларды дамытуға және білім мен ғылым саласындағы ынтымақтастықты нығайтуға тың серпін беретіні сөзсіз.