Жұмабек ЖАНЫҚҰЛОВ: Еңбек адамы әрқашан бағалы

Биылғы Жұмысшы мамандықтары жылында еңбек адамының, жалпы жұмысшы маман иелерінің беделі артты. Қазір еңбекті қадірлеу, ұрпақтар сабақтастығын сақтау, жұмысшы жастарды қолдау мемлекеттік саясаттың басым бағытына айналды. Үкімет «Жұмысшы мамандықтары жылы» енді ұзақ мерзімді стратегиялық маңызы зор бастама болатынын да мәлімдеді. Осы орайда еңбек нарығы қалай өзгеріп жатыр, еңбек адамы, әсіресе, бизнесте қалай бағаланатыны, еңбек мәдениетін нығайтуда қандай қадамдар жасалып жатқанын білу мақсатымен «Paryz» Ұлттық жұмыс берушілер конфедерациясы президиумының төрағасы Жұмабек Жанықұловпен әңгімелескен едік.

– Президент бастамасымен жария­ланған биылғы Жұмысшы маман­дықтары жылы да аяқталып келеді. Түрлі іс-шаралар өтіп, еңбек адамына көп көңіл бөлінді. Жалпы бұл бас­тама ұлттық идеологияның өзегіне айналып келе жатқан «еңбек адамы» феноменін қоғам санасына терең сіңіруге бағытталған. Осы орайда «Paryz» ҰЖБК-нің мемлекеттің осы саясатына қосқан үлесін атап өтсеңіз...

– Жұмысшы маман иелері бір кездері қоғамда абыройлы орынға ие болған. Мемлекет басшысының аталған стратегиялық шешімі оларды қазіргі қоғамда өз орнына қайта әкелді. «Paryz» ұлттық жұмыс берушілер конфедерациясы бұл бастаманы белсенді түрде қолдайды. Биыл «Еңбек адамы – ел мақтанышы» республикалық форумын өткізіп, алдыңғы қатарлы еңбеккерлер мен ардагерлерге құрмет көрсеттік. Конфедерация 24 желтоқсанда өткен Жұмысшы мамандықтары жылының жабылу іс-шарасын ұйымдастыруға белсенді үлес қосты. Іс-шара барысында жұмысшы мамандықтарының үздік өкілдеріне, «Еңбек жолы», «Ерлік пен еңбек дастаны» республикалық байқауларының жеңімпаздарына, сондай-ақ «Жұмысшы жастар аманаты» жобасының қатысушы­ла­рына марапат берілді.

Бірақ мұндай бастама бір реттік науқан болмауы керек. Мамандықтардың беделі, еңбек жағдайлары, кәсіпорынның тұрақтылығы өте маңызды. Әрине, қазір бизнестегі салықтық реттеу, сыртқы сауда мен экспорттық мәселелер тұрақсыздыққа тап болды. Мұның бәрі оқшауланған еңбек жанжалдарынан гөрі тұрақтылыққа нұқсан келтіреді. Жалпы, мемлекеттік саясат бизнес пен жұмысшылардың мүдделерін ескере отырып әзірленгені маңызды, сонда әлеуметтік диалог күшейе түседі. Осы желтоқсан айында біз әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуге бағытталған меморандум арқылы бірқатар ұйым, ведомстволармен ынтымақтастықты нығайттық. Осылайша, «Қарызсыз қоғам» жобасы аясында «Аmanat» партиясымен ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Оның мақсаты – қызмет­кер­лердің қаржылық сауатын арттыру, олардың қарыздық жүктемесін азайту, әлеуметтік тұрақтылықты нығайту. Сондай-ақ «ҚазСтандарт» мемлекеттік кәсіпорнымен техникалық реттеу, стандарттау және метрология салаларындағы ынтымақтастықты нығайттық. Бірігіп жұмыс берушілердің стандарт талаптары туралы хабардар болуын арттыруға, кәсіпорындарда сапа мен қауіпсіздік мәдениетін дамытуға ниеттіміз. Бұған қоса «Ауыл» партиясымен бизнес ортаны жақсартуға, еңбек қатынастарын реттеуге, ауылдық жерлерде жұмыс орындарын ашуға бағытталған әріптестік туралы меморандум жасастық.

– Атаулы жылда тағы қандай іс тындырылды?

– Тағы бір айта кетерлігі, біздің бас­тамамызды «Қазцинк» ЖШС қолдап Өскемен қаласында Әлеуметтік диалог орталығы ашылды. Қазір бұл орталық мемлекет, жұмыс берушілер мен қызмет­керлер арасындағы конструктивті диалогке арналған платформа болып отыр. Оның мақсаты – еңбек жағдайлары мен қауіпсіздігін жақсарту, әлеуметтік-еңбек қатынастарын тұрақты реттеу механизмдерін қалыптастыру. Қазір «Paryz Education» жобасын жүзеге асырып жатырмыз. Жоба аясында 2024 жылдан бастап ХЕҰ Халықаралық оқу орталығы мен «Paryz» конфедерациясы Еңбек министрлігінің қолдауымен халықаралық стандарттарға сәйкес еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау (EOSH) бойынша жоғары білікті лекторлар даярланады. Кейінгі екі жылда шамамен 80 маман ХЕҰ лекторларының халықаралық мәртебесін алып, Халықаралық оқу орталығының атынан сабақ беріп, сертификаттар бере алады, оған рұқсаттары бар. Осы жерде айта кетейін, «Paryz» конфедерациясы – Халықаралық еңбек ұйымы (ХЕҰ) мойындаған еліміздегі жалғыз жұмыс берушілер қауымдастығы, Қазақстандағы халықаралық жұмыс берушілер ұйымының жалғыз серіктес-мүшесі. ХЕҰ жариялаған «The Power of Membership: Strategies for Sustainable EBMOs Growth» жаһандық сараптама есебінде «Paryz» конфедерациясы тиімді стратегиялық даму ұйымы ретінде көрсетілген. Яғни олар бізді түрлі елдердің озық тәжірибелеріне ала отырып жұмыс берушілер қауымдастығының батыл, әрі инновациялық үлгісі ретінде көріп отыр.

– Қазір бизнестегі еңбек адамы қа­лай бағаланады? Әсіресе кейінгі жыл­дардағы реформаларға байланыс­ты олар тұрақты жұмысқа сенім арта ала ма?

– Еңбек адамы қай кезде, қай салада болмасын бағалы деп есептеймін. Жалпы, ең төменгі жалақыны көтеру, шағын және орта бизнесті қолдау, жұмысқа қабылдау үдерісін жеңілдету секілді қадамдар бизнеске сенімділік береді. Мәселен, қазір көптеген өзіне сенімді кәсіпорын өз қызметкерлеріне лайықты жалақы мен жеңілдіктер пакеттерін ұсынады. Жастар жалақы мөлшеріне ғана емес, сонымен қатар мансап мүмкіндіктерін, жұмыс жағдайлары мен компания құндылықтарына баса мән береді. Біз осыны ескеріп отырмыз. Мамандарға сұраныс әр кезде бар, егер қызметкердің талабы болса, жұмыс берушілер ондай кадрдан бас тартпауға тырысады. Жалпы, қазір қай салада болмасын бәсекелестік орта қалыптасып келеді.

– Осы тұста цифрлық, жасанды интеллект секілді жаңа тәуекелдерге байланысты жұмыс күшін қалай дайындап жатырсыздар?

– Біз IT инженерлеріне, биотехнолог­те­ріне, сондай-ақ «жасыл» энергетика мамандарына сұраныстың артып келе жат­қа­нын көріп отырмыз. Жұмыс беру­ші­лер корпоративтік академияларға, дуальды білім мен университеттермен серік­тес­тік орнатып, инвестиция салып жатыр. Алайда, бұл жерде еңбекке байланыс­ты тәрбие мен үлкенді сыйлау сияқты дәс­түрлерді сақтау маңызды. Бұларсыз цифр­лық дағдылардың берік моральдық негізі қалыптаспайды.

– Жалпы, жұмыс берушілер мен жұмыс­шы арасындағы диалог қалай қалып­тасады? Өзіңіз басқарып отырған мекеме мы­салында айтсаңыз...

– 20 жылдан аса уақыт бойы конфедерация үкімет, жұмыс берушілер мен қызметкерлер арасындағы диалогті үйлестірумен айналысады. Бүгінде оның құрамында 41 бірлестік пен 188-ден аса кәсіпорын бар. Құқықтық консультативтік кеңес еңбекті қорғау, еңбек нарығы, экономика, әлеуметтік әріптестік пен еңбек жанжалдары бойынша бес жұмыс тобымен жұмыс істейді. Біз апта сайын заңнаманы жетілдіру бойынша жұмыс жүргіземіз. Реттеу және сараптама орталығын құрдық, еңбек арбитражына ұсыныс да­йындап жатырмыз. Басты ұстанымымыз – жұмыс берушілер мен жұмысшы арасында ынтымақтастық құру. Онсыз ешбір ұлттық саясат тиімді болмайды.

Осы орайда айта кетейін, біріншіден, компанияларға корпоративтік, тә­лімгерлік, еңбек әулеттерін қолдау, жұ­мыс­шыларды әлеуметтік қорғау секілді бағдарламаларды жүзеге асыру қажет. Бұл міндеттемені күшейтеді, дегенмен сенімділікті арттырады. Екіншіден, мәдени кодты ескеру керек. Елімізде үлкенді сыйлау, ұрпақтар сабақтастығы, отансүйгіштік әрқашан қоғамның іргетасы болды, бола береді де. Егер бизнес осы құндылықтарға сүйенетін болса, қызметкерлерінің ынта-ықыласы да жоғары болады. Біз қазір жұмыс берушінің ұлттық рейтингін енгізіп жатырмыз. Ол тек сараптамалық бағалауға емес, сонымен қатар қызметкерлер мен жұртшылықтың кері байланысына негізделеді. Бұл рейтинг өз командасы мен бизнесінің дамуы­на шын көңіл бөлетіндерді, сондай-ақ кенжелеп қалғандарды да анықтауға көмек­теседі. Бұл жұмыс орнында салауатты бәсекелестікті ынталандырады.

– Еліміздегі еңбек мәдениетінің деңгейін қалай бағалайсыз?

– Қазақстандағы еңбек мәдениетін түрлі ұрпақ қалыптастырды. Аға ұрпақ одақтың өнеркәсіп орындарында тәлім-тәрбие алып, мемлекеттік деңгейде тәртіп пен еңбекке бау­лиды. Орта және жас ұрпақ қазір еңбек­ті құрметтеу, тәртіп пен әділ өтемақы секілді халықаралық стандарттарды негізге алады. Әрбір буынның еңбек мәдениетін ескеруі маңызды.

– Бұрын сауыншы, тракторшы, ветеринар, агроном, дәнекерлеуші, т.б. осы секілді мамандардың еңбегі жоғары бағаланып, тіпті «Ең үздік сауыншы» деген атақ та берілгенін білеміз. Ал қазір мұндай маман иелері тапшы. Еңбек адамдарын осындай деңгейге көтеріп, болашақта жұмысшы мамандық иелерінің санын арттыра аламыз ба? Осы бағыттағы мемлекеттік саясатта қандай қадамдар жетіспейді?

– Алдымен жоғарыда айтқан әр буынның стандарттары, яғни құн­дылықтары енді стратегиялық құжат­тарда, кәсіподақтар мен жұмыс берушілердің жұмысында көрініс табуы маңызды. Әрине, қиындықтар да бар. Мысалы, барлық бизнес иелері немесе шенеуніктер өздерінің ықпалын жұмыс күшінің игілігі үшін пайдалана бермейді. Конфедерация ретінде біздің миссиямыз – мемлекет, жұмысшылар мен жұмыс берушілер арасындағы үшжақты диалогке деген сенімді нығайту. Бұл – осы үшжақты диалог құрудың жалғыз жолы. Егер барлығы бірігіп, өзіңіз атап өткен мамандарды даярлап, құрметін арттырса, барлығы да мүмкін. Қалай десек те экономиканы құратын – халық пен білікті мамандар, оның ішінде еңбек адамдары.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен –

Гүлнар ЖОЛЖАН,

«Egemen Qazaqstan» 

Соңғы жаңалықтар

Мұғалімге қоғам ілтипаты маңызды

Қоғам • Бүгін, 09:35

Білімнің кеңейген кеңістігі

Аймақтар • Бүгін, 09:33

Жарқанатқа айналған әйел

Өнер • Бүгін, 09:30

Жас буынға жан жылуы керек

Білім • Бүгін, 09:28

Шыңдағы шынар

Ғылым • Бүгін, 09:25

Қазақ бидайын қажымай зерттеген

Тұлға • Бүгін, 09:22

Зерттеудің абыройлы жылы

Ғылым • Бүгін, 09:20

«AlmaU»-дың экологиялық бастамасы

Білім • Бүгін, 09:17

Табысқа апарар анық жол

Білім • Бүгін, 09:15

Аудармашыны ЖИ алмастыра ала ма?

Таным • Бүгін, 09:13

Салмағы бөлек саяхат

Тарих • Бүгін, 09:10

Жаңбыр мен көктайғақ: Астанада коммуналдық қызметтер күшейтілген жұмыс режиміне көшті

Ауа райы • Бүгін, 09:09

Музей ісінен мән кетпесін десек...

Мәдениет • Бүгін, 09:07

Майдың сапалысы Өскеменде өндіріледі

Экономика • Бүгін, 09:05

Көпірдің «жыры» қашан бітеді?

Аймақтар • Бүгін, 09:02

Барлық жаңалықтар