Түркістан саммиті түркі әлемінің болашағына бастар тарихи қадам

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті Түркология ғылыми-зерттеу институтының директоры Четин Халилдің айтуынша, бүгін Түркістанда өтіп жатқан саммит – тек түркі дүниесі үшін ғана емес, бүкіл әлем назарын аударған маңызды жиын.

Қазір  дүниежүзіндегі көптеген елдер дәл осы Түркістанға назар аударып отыр. «Неліктен саммит Түркістанда өтуде?», «Неліктен бұл кездесу дәл қазір ұйымдастырылды?», «Қандай мәселелер қаралады?», «Маңыздылығы қандай?» деген сұрақтар халықаралық деңгейде талқылануда.

Оның пікірінше, Түркістан – түркі халықтарының ғана емес, бүкіл адамзат өркениеті үшін рухани маңызы зор қала. Түркістанның түркі әлемінің рухани астанасы ретінде танылуы оның халықаралық беделін бұрынғыдан да арттырған. Сондықтан түркі мемлекеттері басшыларының дәл осы жерде бас қосып, маңызды шешімдер қабылдауы Қазақстан үшін де, Түркістан үшін де тарихи маңызға ие.

Четин Халил саммит аясында мемлекет басшылары өзара келіссөздер жүргізіп, түрлі меморандумдар мен келісімдерге қол қойып жатқанын атап өтті. Оның айтуынша, экономика, инженерия, логистика, ғылым және технология салаларында маңызды бастамалар көтерілуде. Бұл түркі мемлекеттерінің болашақтағы ынтымақтастығын күшейтіп, бірлескен дамуына үлкен серпін береді.

Сонымен қатар  ол ғылым саласының өкілі ретінде саммиттің ғылыми тұрғыдан да маңызы жоғары екенін жеткізді. Әсіресе, түркология бағытындағы ортақ ғылыми жобаларды дамыту, түркі мемлекеттерінің ғылымын жаңа деңгейге көтеру және халықаралық ғылыми кеңістікте бәсекеге қабілетті болу мәселелері талқылануда. Оның пікірінше, ғылым саласындағы бірлескен жұмыстар үлкен нәтижелерге жеткізеді. Четин Халил қазіргі саммиттің тағы бір маңызды бағыты – жасанды интеллект пен цифрлық технологиялар екенін айтты. Бүгінде технологиясыз ешбір саланың дамуы мүмкін емес екенін атап өткен ол, осы мүмкіндіктерді тиімді пайдаланып, ортақ цифрлық жобаларды жүзеге асыру қажеттігін жеткізді.

Оның сөзінше, университет пен институт тарапынан ұсынылған жобалардың бірі – ортақ электронды кітапхана құру. Бұл жүйе арқылы түркі мемлекеттеріндегі ғылыми мекемелер мен кітапханалар бір базаға біріктіріледі. Нәтижесінде, интернетке қолжетімді кез келген жерде зерттеушілер мен студенттер қажетті ақпаратты оңай пайдалана алады. Бұл білім алмасуды жеңілдетіп, ғылыми байланысты жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ тағы бір маңызды жоба ретінде түркі халықтарының мәдени мұрасын цифрлық жүйеге енгізу ұсынылған. Аталған жүйеде әр халықтың салт-дәстүрі, ұлттық киімдері, тағамдары, музыкасы мен тарихи құндылықтары жинақталады. Мәселен, кимешек немесе ұлттық баскиімдер туралы ақпаратты әлемнің кез келген тұрғыны интернет арқылы көріп, оның тарихы мен ерекшелігі туралы мәлімет ала алады. Бұл жоба арқылы тек түркі мемлекеттері ғана емес, бүкіл әлем түркі халықтарының бай мұрасы мен мәдени құндылықтарын тереңірек танып-білуге мүмкіндік алады.

Осылайша, Четин Халил бүгінгі Түркістан саммитін түркі мемлекеттерінің болашағына бағытталған, ғылымды, мәдениетті, технологияны және экономиканы біріктіретін тарихи қадам ретінде бағалады.

 Назгүл НАЗАРБЕК, Түркістан облысы