Жылқы жылы: 2026 жыл қандай болады

АЛМАТЫ, 17 желтоқсан – Sputnik. 2026 жыл - жылқы жылы. Қазақ ықылым заманнан пір тұтқан Қамбар атаның түлегі қай кезде де болмасын қасиетті, қадірлі. Жылқы жылы жайлы бола ма? Sputnik Қазақстан материалынан оқи аласыздар.

Жылқы жылы — жылан жылынан кейін, қой жылынан бұрын келетін мүшел есебінің 7-ші жылы. Бұл жыл атауы Азия халықтарының көпшілігінің күнтізбесінде қолданылады. 12 жылда бір қайталанып отырады.

Жылқы туралы жыр бөлек

Қазақ өзін жылқы мінезді халық деп санайды, себебі жылқы бауырмал, иесіне де, үйіріне де адал. Сосын жылқы кекшіл мал емес. "Жылқы кісінескенше, адам түсініскенше" деген сөз жайдан-жай айтылмаса керек. Жалпы аламан десе делебесі қозатын қазақ үшін жылқы қасиетті жануар. Төрт түлікте жаманы жоқ, бірақ жылқы туралы жыр бөлек. Өйткені қазақ ықылым заманғы өз мәдениетін тікелей жылқымен байланыстырған. "Ереуіл атқа ер салмай" деп жырланған эпос-дастандарда да талай шапқыншылықта ерлік көрсеткен батырлардың серігі тұлпары болғаны айтылып жүр, айтыла да бермек.

Ержеткен баласын ат жалын тартып мінді дейтін қазақ, құнды сыйлыққа да ат мінгізген. Ат үстіндегі қонағын қолтығынан демеп түсірсе, айтар тілегінде де аламаннан атың озсын деп тілеген. Тәуелсіз мемлекеттің Елтаңбасында да басты әрі маңызды деталь пырақ бейнеленген.

Жылқы жылы елдік рух күшейеді - этнограф

Тарих ғылымдарының кандидаты, этнограф Бабақұмар Хинаят жылқы жылы туралы былай дейді:

"Ұлы Абай "қазақ қайдан шықты" деген мақаласында жылқы жылы туралы тоқталады. Қазақтар соғысқа Шыңғыс хан заманында Шыңғыс хан әскеріне қосылып, әуелі Герханды өлтіріп, ұйғыр жұртын алғаннан кейін Азияның төріне дейін барған дейді. Осыған байланысты қазақ "жылан жылы жылыс болады, жылқы жылы ұрыс болады, қой жылы зеңгір тоғыс болады" деген".

1221 жылы Шыңғыс ханның Орта Азияға шабуылдап, Отырар қаласының қирауы осы жылқы жылымен тұспа-тұс келген.

"Ертеде қазақ жылқы жылы ұрыс көп болып, барымта көбейеді деп түсінген. Жылқы көшпелілер үшін мәдениеттің үлкен феномені, уақыттың философиясы. Адамның өмірі мен руханияты арасындағы тепе-теңдік. Азаттықтың рухы, өрлік, береке жылы болып есептеледі. Жылқы жылы несібе мол болады, елдік рух күшейеді деп сенген", - дейді Бабақұмар Хинаят.

Ата-бабамыз үлкен істі бастап, алысқа жасалатын сапарда әр жылға мән берген. Сауда жасап, керуендететін кезде, алысқа көшетін сәттер болса да "келер жылы жылқы жылы, қолайлы жыл" деп ырымдаған екен.

"Бұл жылы дау-жанжал болуы мүмкін деп те сақтанған. Бұл тек бір қазақ емес, жыл қайыру бар жалпы шығыс елдерінде, Оңтүстік Шығыс Азия елдерінде қалыптасқан дәстүр", - дейді этнограф.

Жылқы жылы жайлы бола ма?

"Келесі жылқы жылы молшылық, береке күтеміз. Негізі әр жылдың өзіне тән қасиеті бар. Жылан мен қой жылының ортасында тұрған жылқы жылында екі жылдың да кейбір сипаты болады. Жылқы - жасырын күш, тарпаң, динамика. Көшпенділерді әлем мәдениетіне алып шыққан жануар. Аз уақытта көп жер жүретін, ат жалындағы мәдениет. Жылқы қазақ жерінде, Солтүстік Қазақтандағы Ботай жерінде пайда болды деген жазбалар бар. Жылқының адам қолына үйренуі 13 ғасыр бұрын басталған делінген. Жүздеген мыңнан астам жылқы сүйегінің табылуының өзі үлкен айғақ", - дейді Бабақұмар Хинаят.

Мына бір қызықты қараңыз, жылқы ақылы, өрісі жағынан жануарлардың ішінде иттің алдында, бесінші орында тұрады екен. Ол адамның мінезін, іс-әрекетін саралай алады. Егер иесі өзіне ұнаса, оған қызмет етіп, адал болады.

Жылқы қазақ халқының өмірінен, мәдениетінен еш алыстатуға келмейтін жануар. Біздің ұлттық спорттық ойындарымыз да тікелей осы жануармен байланысты. Асауды бағындырған жігітті ер деп мақтаса, шашасына су жұқпаған тұлпар шапқызған жігіттің мәртебесі жоғары болған.