Ресейдің 27 өңірінде АИТВ эпидемиясы өршіп тұр. Қазақстанға қауіп бар ма?

Ресейдің 27 өңірінде адамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) эпидемиясы жалпылама деңгейге жеткен. Бұл өңірлерде жүкті әйелдердің 1%-дан астамынан инфекция анықталады. Елдегі 40-50 жастағы ерлердің 3%-дан астамы АИТВ жұқтырған. Қазақстанда 2025 жылдың басында АИТВ мәртебесін білетін 36 767 адам медициналық есепте тұрған. Informburo.kz Ресейдегі эпидемиологиялық жағдайды, Қазақстандағы статистиканы және инфекцияның таралу жолдарын зерделеді.

2026 жылғы 26 қазанда The Moscow Times басылымының орыс тіліндегі қызметі Ресейдің 27 өңірінде АИТВ эпидемиясы жалпылама деңгейге жеткенін хабарлады. Басылым бұл ақпаратты Ресейдің Тұтынушылар құқығын қорғау және адам әл-ауқатын бақылау жөніндегі федералдық қызметінің (Роспотребнадзор) Орталық эпидемиология ғылыми-зерттеу институтының директоры Василий Акимкиннің мәлімдемесіне сүйеніп жариялады.

Мамандардың түсіндіруінше, жалпылама эпидемия кезінде инфекция белгілі бір тәуекел топтарымен шектелмей, жалпы халық арасында да таралады. Ресейдің аталған өңірлерінде жүкті әйелдердің 1%-дан астамынан АИТВ анықталған.

Роспотребнадзордың жетекші ғылыми қызметкері Наталья Ладнаяның мәліметінше, Ресейдегі 40-50 жастағы ерлердің 3%-дан астамы АИТВ жұқтырған. Соңғы 15 жылда инфекция анықталған адамдардың орташа жасы 32-ден 44 жасқа дейін өскен. Жаңадан анықталған жағдайлардың шамамен үштен екісі гетеросексуалдық қатынас арқылы жұғумен байланысты.

Басылым Кемеров, Иркутск және Свердлов облыстарын АИТВ таралуы жоғары өңірлердің қатарына жатқызды. Бұл аймақтарда халықтың 2%-дан астамы инфекция жұқтырғаны хабарланды.

Роспотребнадзор өкілдерінің мәліметінше, 2025 жылы медициналық көмек көрсету кезінде қан арқылы берілетін инфекцияларды жұқтыруға қатысты соңғы 15 жылдағы ең жоғары көрсеткіш тіркелген. Бұл жағдайлардың басым бөлігі АИТВ мен С гепатитіне қатысты болған.

Қазіргі уақытта Ресейдің он өңіріндегі осындай 11 инфекция ошағына қатысты тексеру жүріп жатыр. Сонымен қатар 2026 жылы қан компоненттерін құю кезінде АИТВ жұқтырудың екі жағдайы анықталған. Басылымның мәліметінше, бұған дейін мұндай жағдайлар алты жыл бойы тіркелмеген.

Мамандар инфекцияның медициналық ұйымдарда таралу себептерінің бірі ретінде санитариялық-эпидемиологиялық талаптардың бұзылуын атаған. Олардың арасында жеке қолдануға арналған катетерлер мен глюкометрлерді бірнеше пациентке пайдалану жағдайлары бар.

Жалпы алғанда Ресейдегі АИТВ инфекциясына қатысты статистикада әртүрлі көрсеткіштер кездеседі. Ресей Денсаулық сақтау министрлігі 2026 жылғы маусымда елде шамамен 931 мың адам АИТВ жұқтырғанын мәлімдеген. Ал Ресейдегі "СПИД орталықтың" бағалауы бойынша, 2025 жылдың соңында бұл көрсеткіш 1,23 миллионға жеткен.

Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық көмекті ұйымдастыру департаментінің директоры Гүлнара Сәрсенбаеваның мәліметінше, Қазақстанда АИТВ-инфекциясымен өмір сүретін 36 мыңға жуық адам диспансерлік есепте тұр. 2026 жылдың басынан бері 2 мыңнан астам инфекция жұқтырған. Жүкті әйелдердің 96%-ға жуығы инфекцияның анадан балаға берілуінің алдын алу шараларымен қамтылған. Бұл мәліметтер 19 қазанда Алматыда өткен "АИТВ: кеше, бүгін, ертең" атты халықаралық конференцияда айтылды. 

Қазақстанда АИТВ-ға тестілеу мен қажетті медициналық көмек тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі аясында көрсетіледі. Ал антиретровирустық терапия вирустың көбеюін тежеуге және пациенттердің денсаулығын сақтауға мүмкіндік береді.

Қазақстанның Дерматология және инфекциялық аурулар ғылыми орталығының жазуынша, Қазақстанда АИТВ-инфекциясы негізінен жыныстық қатынас арқылы жұғады. Вирус қан арқылы, сондай-ақ анадан балаға жүктілік, босану немесе емізу кезінде де берілуі мүмкін.

АИТВ құшақтасу, қол алысу, ортақ ыдысты пайдалану немесе ауа-тамшы жолы арқылы берілмейді. Инфекция ұзақ уақыт бойы айқын белгілерсіз өтуі мүмкін, сондықтан АИТВ-ға уақтылы тестілеуден өту маңызды.

АИТВ-ға тестілеу және қажетті медициналық көмек тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) шеңберінде көрсетіледі. Ретровирусқа қарсы терапия инфекцияны бақылауда ұстауға және өмір сүру сапасын сақтауға мүмкіндік береді.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы АИТВ инфекциясын анықтау үшін тестілеудің, ал инфекция расталған жағдайда антиретровирустық терапияның маңызды екенін ескертеді. Ем вирустың көбеюін тежеп, адамның иммун жүйесін сақтауға мүмкіндік береді. Тиісті ем нәтижесінде қандағы вирустық жүктеме тұрақты түрде анықталмайтын деңгейге жеткен жағдайда АИТВ жыныстық жолмен берілмейді.