Зеңбірек ату, көшеде дастархан жаю және Фанас шамдары. Әлем халқы Оразаны қалай қарсы алады

Рамазан айы – бүкіл әлем мұсылмандары үшін тек құлшылық кезеңі ғана емес, бұл – сан ғасырлық тарихы бар мәдени антропологиялық феномен. Ислам діні тараған аймақтардың географиялық және этникалық ерекшеліктеріне қарай, бұл айды өткізудің өзіндік дәстүрлері қалыптасқан. Төменде төрт түрлі мәдениеттің Рамазанды қарсы алудағы бірегей ерекшеліктеріне ғылыми және тарихи деректер негізінде талдау жасаймыз.

Фото: ЖИ көмегімен жасалды Түркия: Осман империясының эстетикалық мұрасы

Түркиядағы Рамазан – империя асқақтығы мен халық қарапайымдылығының симбиозы. Мұндағы дәстүрлердің басым көпшілігі Османлы сарай мәдениетінен бастау алады.

"Махья" өнері (Аспандағы жазулар): Бұл дәстүр XVII ғасырда Сұлтан Ахмет мешітінің мұнараларына алғаш рет май шамдармен жазу ілінгеннен басталады. Тарихи деректер бойынша, махьяшылар ай бойы мешіт мұнараларына "Хош келдің, Рамазан" немесе "Жақсылық жаса" деген секілді ғибратты сөздерді шамдармен өреді. Бүгінде бұл дәстүр заманауи диодты шамдармен жалғасып, Стамбулдың түнгі панорамасын ерекшелендіреді.

Рамазан барабаншылары және "Маниялар": Сағат болмаған заманда халықты сәресіге ояту үшін пайда болған барабаншылар бүгінде Түркияның тірі символы. Олар жай ғана дабыл қақпайды, олар түрік фольклорының ерекше жанры – "Манияларды" орындайды. Бұл маниялар әлеуметтік сынды, әзілді және діни үгітті қамтиды.

Оқи отырыңыз: 2026 жылғы ораза кестесі: Қазақстан қалалары мен елді мекендері

"Тіс жалдау" дәстүрі: Осман дәуірінен келе жатқан, қазір қайырымдылық ретінде сақталған бұл дәстүр бойынша, үй иесі, бай адамдар ауызашарға келген қонақтарға "менің асымды жеп, тістеріңді тоздырдыңдар" деген ілтипатпен сыйлық немесе ақша береді. Бұл – жомарттықтың ең жоғары деңгейі.

Гастрономия: Түрік ифтар дастарқаны "Рамазан пидесісіз", яғни күнжіт сепкен нансыз өтпейді. Ауызашардың басында міндетті түрде "Ифтариелік" – ірімшік, зәйтүн, құрма, бал жиынтығы ұсынылады.

Фото: ЖИ көмегімен жасалды Египет: "Фанас" пен Фатимидтердің жарық мерекесі

Мысыр – Рамазан айын әлемдегі ең шуақты және ең жарқын мерекеге айналдырған ел. Мұндағы мерекелік атмосфера басқа араб елдеріне қарағанда әлдеқайда жоғары.

Фанас шамдарының құпиясы: Фанас – Египет Рамазанының ажырамас бөлігі. Тарихи деректер бұл дәстүрді 969 жылы Фатимид халифасы әл-Муизз Лидиниллаһтың Каирге келуімен байланыстырады. Халық оны қолына жарық шамдар ұстап қарсы алған. Содан бері фанас жасау – үлкен өнер. Бүгінде Каирде Рамазан алдында арнайы шам базарлары ашылады, ал шамдардың көлемі кішкентай ойыншықтан үлкен ғимараттың биіктігіне дейін жетеді.

"Маидат әл-Рахман" – Мейірім дастарқаны: Египетте Рамазан айында жомарттық институты өте дамыған. Көше бойында ұзыннан-ұзақ дастарқандар жайылып, кез келген жолаушы немесе кедей адам тегін ас іше алады. Бұл шараларды ірі кәсіпкерлер де, қарапайым көршілер де бірігіп ұйымдастырады.

Зарб және Ифтар пушкасы: Каирде ауызашар уақытын хабарлайтын зеңбірек ату дәстүрі бар. Бұл дәстүр XIX ғасырда Мұхаммед Әли паша тұсында кездейсоқ пайда болып, бүгінде сүйікті рәсімге айналған.

Фото: ЖИ көмегімен жасалды Малайзия: Бубур Ламбук және Оңтүстік-Шығыс Азияның бірлігі

Малайзияда Рамазан "Булан Пуаса" деп аталады және ол тропикалық экзотикамен астасып жатыр.

Бубур Ламбук феномені: Бұл – жеті түрлі дәмдеуіш, ет және көкөністер қосылған күріш ботқасы. Куала-Лумпурдағы "Kampung Baru" мешітінде бұл тағамды дайындауға жүздеген волонтер қатысады. Бұл тағамның ерекшелігі – ол сатылмайды, тек тегін таратылады. Антропологтар бұл дәстүрді малай халқының "Gotong-royong" философиясының көрінісі деп бағалайды.

Оқи отырыңыз: Бас мүфти биыл Рамазан айы 19 ақпанда басталатынын ресми растады

Базар Рамазан: Малайзиядағы ең үлкен туристік Рамазан базарлары. Мұнда жүздеген тағам түрлері сатылады. Бұл базарлар тек сауда орны емес, мәдени алмасу алаңына айналған.

Діни төзімділік: Малайзия көпконфессиялы ел болғандықтан, Рамазан айында мұсылман емес азаматтардың мұсылман достарын ифтарға шақыруы немесе бірге ауызашар жасауы – ұлттық бірліктің нышаны.

Фото: ЖИ көмегімен жасалды Қазақстан: Далалық жомарттық пен Жарапазан жыры

Қазақ даласында Рамазан айы – көшпелілер мәдениеті мен ислам құндылықтарының тамаша үйлесімі.

Жарапазан – бірегей фольклорлық мұра: Жарапазан парсының "шахр-и рамазан" сөзінен шыққан – қазақ халқының Рамазан айындағы рухани бренді. Бұл жай ғана өлең емес, бұл – үй иесіне бақ-береке тілеу, ислам қағидаларын жырмен жеткізу формасы. Жарапазан тек қазақ, қырғыз және ішінара өзбек халқына тән. Оның тәрбиелік мәні – жастарды қайырымдылыққа, сөз өнеріне баулу.

Ауызашар этикасы: Қазақ ауызашары – бұл үлкен әлеуметтік жиын. "Ауызашар" беру – қазақ үшін міндетті жомарттық. Дастарқанға міндетті түрде ұлттық тағамдар – бауырсақ, ет, қымыз, шұбат қойылады. Бұл көшпелілердің ақ пен етке негізделген тамақтану мәдениетінің оразамен ұштасуы.

Оқи отырыңыз: ТМҰ мүфтияттары Рамазан айы басталатын күнді бекітті. Алғашқы тарауық 18 ақпанда оқылады

Шілдехана мен Қадір түнінің ерекшелігі: Қазақтар Қадір түнін "Қыдыр ата келетін түн" деп ерекше қастерлеп, таңға дейін ұйықтамай, рухани әңгімелер айтып, дұға жасаған. Бұл түнде үйді тазалап, жаңа киім кию дәстүрі де болған.

Береке асы – Сәресі: Қазақ халқында "Сәресі ішкеннің берекесі бар" деген сенім күшті. Ертеде малшылар қауымы сәресіде қуатты ас ішіп, күні бойы далада жұмыс істеуге дайындалған.