6,5% өсім, миллиардтаған инвестиция: Қазақстан экономикасы дамыған ТОП 50 елдің қатарына енді

Қазақстан посткеңестік кеңістіктегі ең қарқынды дамып келе жатқан экономикалардың бірі ретінде өз позициясын сенімді түрде нығайтып келеді. Бұл өсімнің негізінде құрылымдық реформаларға бағытталған жүйелі саясат, өнеркәсіпті әртараптандыру және инвестиция тарту стратегиясы жатыр. 2025 жылдың қорытындысы бойынша елдің ЖІӨ өсімі 6,5%-ды құрап, Қазақстанды ТМД кеңістігіндегі көптеген серіктестерінен, соның ішінде Ресейден де алға шығарды. Бұл көрсеткіш әлемдік орташа экономикалық өсім деңгейінен (шамамен 3%) едәуір жоғары, деп хабарлайды Arasha.kz.

Экономикалық даму жекелеген салалармен шектелмей, негізгі секторлардың барлығын қамтып отыр. Өткен жылы өнеркәсіптік өндіріс көлемі 7,4%-ға артты. Оның ішінде өңдеу өнеркәсібі 6,4% өсім көрсетті. Ең жоғары қарқын:

тамақ өнеркәсібінде – 8,1%, химия саласында – 9,8%, мұнай өңдеуде – 5,9%, машина жасауда – 12,9% тіркелді.

Көлік секторы 20,4% өсім көрсетіп, Қытай мен Еуропа арасындағы транзиттік көпір ретіндегі Қазақстанның рөлінің нығайғанын айқын көрсетті. Құрылыс саласы ірі инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобалардың есебінен 15,9%-ға, ал сауда саласы, негізінен көтерме сауда есебінен, 8,9%-ға өсті.

Қазіргі экономикалық цикл – соңғы он жылдағы құрылымдық трансформацияның логикалық нәтижесі. Өңдеу өнеркәсібінің ЖІӨ-дегі үлесі 2014 жылғы 10,2%-дан 2024 жылы 12,4%-ға дейін өсті. Ал шикізат өндіру секторының үлесі керісінше 15,2%-дан 12%-ға дейін қысқарды. Осы кезеңде өңдеу өнеркәсібіндегі өндіріс көлемі шамамен 50%-ға артып, орташа жылдық өсім 4%-дан асты.

Бұл өзгерістер машина жасау саласында айқын көрінеді. Жеңіл автокөлік өндірісі төрт есеге өсіп, 2025 жылы 159 мың данаға жетті. Сондай-ақ жүк көліктері, тракторлар мен астық жинайтын комбайндар өндірісі бірнеше есе артты. Жоғары қосылған құны бар өнім экспорты 2014 жылғы 18,4 млрд доллардан 2024 жылы 28,8 млрд долларға дейін ұлғайып, Қазақстанның шикізаттық модельден өңдеуші экономикаға бет бұрғанын көрсетті.

Соңғы жылдары бұл үдеріс ел ішінде жиі Қасым-Жомарт Тоқаевтың «инвестициялық циклі» деп аталып жүр. Тек 2025 жылдың өзінде Қазақстанда халықаралық брендтердің автокөлік өндірістері, жолаушылар теміржол вагондары, автокомпоненттер шығаратын зауыттар іске қосылды. Сонымен қатар John Deere техникасын жергілікті деңгейде өндіру жобасы жүзеге аса бастады.

Параллель түрде ірі компаниялар сирек кездесетін металдар мен цифрлық технологияларға инвестиция құюда. Мәселен, Eurasian Resources Group жобалары Қазақстанды әлемдегі галлий өндіру бойынша екінші ірі өндіруші деңгейіне шығаруға мүмкіндік береді. Ал жасанды интеллект технологиялары өндіріс, энергетика, логистика және өнеркәсіптік қауіпсіздік жүйелеріне белсенді енгізілуде.

Тұтыну тауарлары сегментіндегі трансұлттық корпорациялар да елдегі қатысуын кеңейтіп келеді. PepsiCo Орталық Азиядағы ең ірі снек өндіретін зауыт салуға 160 млн доллардан астам инвестиция құйып, жергілікті фермерлерді өз жеткізу тізбегіне интеграциялауда. Компания болашақта толықтай жергілікті шикізатқа көшуді жоспарлап отыр. Ал Mars корпорациясы үй жануарларына арналған жем шығаратын, жылдық қуаты 100 мың тоннаға дейін жететін зауыт салуға дайындалуда. Бұл жобаның инвестиция көлемі 88,8 млрд теңгеден (шамамен 180 млн доллар) асады.

Экономика ауқымы бойынша Қазақстан аймақта сөзсіз көшбасшы болып қала береді. Халықаралық валюта қоры дерегіне сәйкес, 2025 жылы елдің ЖІӨ көлемі 319 млрд долларды құрап, Қазақстанды әлемдегі ең ірі 50 экономиканың қатарына қосты. Салыстырмалы түрде, Өзбекстанның ЖІӨ-і 159 млрд доллар, ал Әзербайжандыкі шамамен 80 млрд доллар деңгейінде.

Инвестициялық серпін де бұл позицияны күшейтуде. БҰҰ-ның ЭСКАТО деректері бойынша, 2025 жылы Қазақстан greenfield-жобаларға шамамен 19 млрд доллар инвестиция тартқан. Бұл Солтүстік және Орталық Азия өңіріндегі осындай инвестициялардың 89%-ын құрайды. 2024–2029 жылдарға арналған инвестициялық саясат логистика, энергетика, өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы және цифрлық сервистер сияқты басым салаларды мақсатты қолдауға бағытталған.

Инвесторлармен жұмыста негізгі рөлді Үкімет жанындағы Инвестициялық штаб атқарады. Ол «бір терезе» қағидаты бойынша жұмыс істеп, бизнес мәселелерін жедел шешуге мүмкіндік береді. 2025 жылдың күзіне дейін штабтың қолдауымен 210-нан астам жоба, жалпы құны 113 млрд доллар болатын бастамалар іске асырылды.

Өнеркәсіптік саясатпен қатар, мемлекет адами капиталды дамытуға да басымдық беріп отыр. 2026 жылға арналған бюджетте әлеуметтік шығындардың үлесі 39%-ды құрайды. Негізгі бағыттар – денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қолдау. Инвесторлар үшін бұл макроэкономикалық өсім, әртараптандыру және институционалдық тұрақтылықтың үйлесуі Қазақстанды жай ғана шикізат жеткізуші емес, өңірдегі толыққанды индустриялық платформа ретінде қалыптастырып келеді.