Әлеуметтік желілерге тыйым: 15+

Франция балалардың интернет-платформаларға қолжетімділігін шектейтін әлемде Аустралиядан кейінгі екінші мемлекет болғалы тұр.  

Елде 15 жасқа дейінгі жасөспірімдерге әлеуметтік желілерді пайдалануға тыйым салатын заң жобасы төменгі палата - Ұлттық ассамблея тарапынан  қолдау тапты. Франция  президенті Эммануэль Макронның өтініші бойынша, заң жедел қабылдануы да мүмкін.  Бастама қоғамда қызу пікірталас тудырды.

Франция әлеуметтік желілерді 15 жасқа дейінгі балаларға ресми түрде тыйым салған Еуропадағы алғашқы мемлекет болуы мүмкін. Құжаттың негізгі - бірінші бабы Ұлттық ассамблея депутаттарының қолдауына ие болды. Жоба авторы, «Республика үшін бірге» коалициясының депутаты Лор Миллер ең алдымен жасөспірімдердің денсаулығына төнетін қауіптер мен киберзорлық мәселесіне назар аударды. Францияның қауіпсіздік жөніндегі ұлттық агенттігінің мәліметінше, бүгінде әрбір екінші жасөспірім күніне смартфонға 2–5 сағат жұмсап, көбіне әлеуметтік желілерде отырады. Сарапшылардың пайымынша  бұл үрдіс жасөспірімдер арасында мазасыздықтың артуына, өзін-өзі төмендетуге, әлеуметтік желілерде уытты контенттің көбеюіне және балаларды теріс мінез-құлық әрекеттерге итермелейді. Мысалы, 2024 жылы Францияда жеті отбасы TikTok платформасына қарсы сотқа шағым түсіріп, жасөспірімдердің өзіне қол жұмсауын қауіпті контентпен байланыстырды.

Лор Миллер, Ұлттық Ассамблея депутаты:

- Менің ойымша, біз қарапайым әрі маңызды бір мақсаттың төңірегінде бірігуіміз керек: балалық шақтың нарыққа ал, жастарымыздың ойын алаңының құрбанына айналуына жол бермеу. Мұны тек білім беру арқылы шешу жеткіліксіз.

Бұл Францияның жасөспірімдердің цифрлық ортадағы шекарасын белгілеуге арналған алғашқы талпынысы емес. 2023 жылы депутаттар «цифрлық кәмелеттік жас» ұғымын 15 жас деңгейінде енгізуге тырысқан, алайда бұл норма Еуроодақтың жеке деректерді қорғау талаптарына қайшы келіп, толық іске аспады. Қазіргі басты дау - техникалық мәселеде: әсіресе шетелдік платформаларда пайдаланушының жасын қалай ашық әрі сенімді тексеруге болады? Солшыл «Бағынбаған Франция» партиясының өкілдері, тыйым салу – тиімді шешімге жатпайды деп есептейді. Демек, шектеуді айналып өту жолдарын ескертіп, мәселені платформалардың алгоритмдерінен бастау қажет деп санайды. Қоғамда бұл тақырыпқа қатысты пікірлер әртүрлі.

Кэйзия, Париж қаласының тұрғыны:

- Меніңше, бұл баланың дамуы үшін қауіпсіз орта қалыптастыруға бағытталған жақсы бастама. Бірақ заң шынымен тиімді болуы үшін оны өте мұқият енгізу қажет. Қазір менің балаларымның әлеуметтік желіде аккаунты жоқ, әрі 16 жасқа дейін тіркелуіне рұқсат бермеймін.

Феликс, Париж қаласының тұрғыны:                   

- Әрине, жастарды қорғау керек. Бірақ бұл жасөспірімдердің ақпаратқа қолжетімділігін шектемеуі тиіс. Бізде бәрі бір ақпаратқа, трендтерге қол жеткізу мүмкіндігі болуы керек, сонда ғана әлемге ашық бола аламыз.

Заң жобасындағы тағы бір даулы тармақ - лицейлерде ұялы телефондарды пайдалануға тыйым салу. Бұл ереже бірнеше жыл бойы мектептер мен колледждерде қолданылып келеді. Ал жас мөлшерін тексерудің техникалық тетігі Еуропалық деректерді қорғау талаптарына сай арнайы қосымшалар арқылы жүзеге асуы мүмкін. Егер заң Сенатта да қабылданса, 1 қыркүйектен бастап Францияда 15 жасқа толмаған жасөспірімдер онлайн-энциклопедиялар мен білім беру ресурстарынан басқа барлық әлеуметтік желілерге тіркеле алмайды.

Авторлары: Айдана Айтбекқызы, Руслан Өміржан