Алматы облысында 10 нан астам елді мекенге су тасқыны қаупі төніп тұр

Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, кейінгі жылдары қауіп аймағындағы ауылдардың саны айтарлықтай азайған.

Облыстық төтенше жағдайлар департаментінің бірінші орынбасары Рахман Кәрімжанның айтуынша, 2018 жылы су тасқыны қаупі бар аймақта 60 елді мекен орналасқан.

– 2018-2025 жылдар аралығында инженерлік және ұйымдастырушылық шаралардың нәтижесінде 47 елді мекендегі қауіп азайды. Қалған 13 елді мекенде қауіп әлі де бар, су тасқынына қарсы жұмыстар жалғасып жатыр, - деді ол.

Бұл 13 елді мекенде 11 мыңнан астам үй бар, онда шамамен 34 мың адам тұрады.

Жалпы Алматы облысында еріген қар және тасқын судан зардап шегуі мүмкін 60 елді мекен тоғыз ауданда орналасқан:

• Балқаш ауданы – 11 елді мекен;

• Еңбекшіқазақ ауданы – 16;

• Жамбыл ауданы – 3;

• Іле ауданы – 3;

• Қарасай ауданы –11;

• Талғар ауданы – 9;

• Ұйғыр ауданы – 2;

• Райымбек ауданы – 2;

• Кеген ауданы – 3.

Департамент мәліметінше, су тасқынына көбіне жерасты суларының көтерілуі, қар мен жаңбыр суларының өзен арнасынан асуы және гидротехникалық құрылыстардың тозуы немесе бүлінуі себеп болады.

Инженерлік және алдын алу шаралары

2026 жылғы көктемгі су тасқыны кезеңіне дайындық алдын ала басталды. Қаңтар айынан бастап ауқымды профилактикалық жұмыстар жүргізілді.

– Жыл басынан бері 45 шақырымнан астам арық, 31 шақырым канал, 4 шақырымға жуық өзен арнасы, сондай-ақ автомобиль және теміржол астындағы 21 су өткізу құбыры тазартылды, - деді Рахман Кәрімжан.

2025 жылға арналған жоспар бойынша алты негізгі инженерлік шара қарастырылған. Оның екеуі іске асырылды: Ұйғыр ауданында Үлкен Ақсу су қоймасының бөгеті күшейтілді, ал Райымбек ауданында Баянкөл өзеніндегі көпірдің күрделі жөндеуі аяқталды, оған 354 млн теңге бөлінген.

Қалған төрт нысан бойынша құжаттар 2026 жылғы наурызға дейін дайындалып, содан кейін бюджетке өтініш беріледі:

• Еңбекшіқазақ ауданында Есік өзенінің арнасын тұрақтандыру жобасы;

• Еңбекшіқазақ ауданындағы Тескенсу және Бәйдібек би ауылдарында жерасты суын төмендету;

• Кеген ауданындағы Саты ауылында баурайдан ағатын суды бұруға арналған бөгет каналының құрылысы.

Ұйғыр ауданында Шарын өзенінде қорғаныш бөгеті салынды. Бұл жұмысқа жедел шығындар қорынан 8 млн теңге бөлінді.

Сонымен қатар «Октябрь-1» су қоймасының жобасы түзетіліп, «К-25» су қоймасында күрделі жөндеу жүріп жатыр. Балқаш ауданындағы Іле өзенінің арнасында ірі жұмыстарға дайындық басталды.

Алматы облысында барлығы 317 гидротехникалық нысан бар.

– 2026 жылы қауіпсіздікті арттыру үшін Жамбыл және Еңбекшіқазақ аудандарындағы коммуналдық меншіктегі алты су қоймасына көпфакторлы тексеру жүргізу жоспарланып отыр, - деді ведомство өкілі.

Су тасқыны ахуалын бақылау

Департамент мәліметінше, қазіргі уақытта облыстағы су тасқыны қаупі тұрақты. Жағдайды бақылауға 42 гидробекет тартылған.

– Өзендерінде мұз кептелісі тіркелген жоқ, су ағысы қалыпты. Жедел мониторинг үшін «Tasqyn» ақпараттық жүйесі қолданылады, оның деректері бір мезгілде аумақтық бөлімшелерге жіберіліп отырады, - деді Рахман Кәрімжан.

Ірі су қоймаларындағы су деңгейі де тұрақты бақылауда.

Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, тек инфрақұрылымды күшейту жеткіліксіз. Әр тұрғын су тасқыны қаупі туындағанда қалай әрекет ету керегін білуге тиіс. Осы мақсатта 2025-2026 жылдары 45 рейд өткізіліп, 38 елді мекен қамтылды. Тұрғындармен 80 кездесу өтіп, оған 760-тан астам адам қатысты.

Бұған дейін Павлодар, Батыс Қазақстан және Ақтөбе облыстарында, сонымен бірге Астанада су тасқынына дайындық қалай жүріп жатқаны туралы жазған едік.