Алматыдағы Көк базарды жөндеу: 30% ға дайын, тек 2028 жылы аяқталады

Tengrinews.KZ парақшасындағы ақпаратқа сәйкес, Qazaq24.com хабар таратты..

Алматыдағы Көк базардың жөнделіп жатқанына үшінші жыл болды, алайда меншік иесінің мәліметінше, нысанның тек үштен бірі ғана дайын.

Базарды жаңартуға шамамен сегіз миллиард теңге жұмсау, ал жұмысты бірнеше жылдан кейін аяқтау жоспарланып отыр. Tengrinews.kz тілшісі жөндеу жұмыстарының неге созылып кеткенін және Алматының ең танымал базарларының бірі соңында қандай болатынын анықтады.

Көк базарды реконструкциялау неге 2028 жылға дейін созылып кетті

Көк базарды жаңғырту жұмыстары 2023 жылдан бері жүргізіліп келеді. Оның иесі - "ДОСТАР-КОММЕРЦ" компаниясының мәліметінше, нысанның қыркүйектің басындағы жалпы дайындығы - шамамен 30 пайыз. Барлық жұмысты тек 2028 жылы аяқтау жоспарланған.

Реконструкциялауға тапсырыс беруші - "ДОСТАР-КОММЕРЦ" ЖШС. Жобаның түрлі кезеңдерінде BASIRE Design Group, "DNT Строй Проект", "Гипрогор Engineering" және "БизнесСтройКомп" секілді бірнеше мердігер ұйым жұмыс істеп жатыр.

Меншік иесінің алдын ала есебі бойынша, бүкіл жаңғырту жұмыстары шамамен сегіз миллиард теңгеге (дәлірек айтқанда, 7 899 546 152 теңгеге) түседі.

Әңгіме жеке қаражат туралы болып отыр - жобаға бюджеттен ақша бөлінген жоқ.

Қазіргі уақытта негізгі жұмыстар жаңа павильонда жүріп жатыр. Онда инженерлік желілер мен Мақатаев көшесі жағындағы қасбет жаңартылып жатыр. Сонымен қатар жобалаушылар келесі кезеңдерге - Жібек жолы даңғылы жағындағы аумақты абаттандыруға және қысқы павильонды реконструкциялауға дайындалып жатыр.

"Қасбеттерді одан әрі реконструкциялау, қысқы павильонның ішін жаңарту, тоңазытқыш және климаттық жабдықтарды, санитарлық және өртке қарсы инфрақұрылымды, логистика мен іргелес аумақты жаңғырту қарастырылған", - деп хабарлады базар иесі редакцияның қазіргі жағдай туралы сауалына берген жауабында.

Ал жұмыстарды 2026 жылдың мамырында аяқтау туралы уәде қайда қалды?

Ақпанда Tengrinews.kz Көк базарды жөндеу 2025 жылдың 13 қарашасында басталып, 2026 жылдың 13 мамырына қарай аяқтау жоспарланғанын хабарлаған болатын. Алайда қыркүйек келсе де, жұмыс әлі жалғасып жатыр.

Көк базардың Мақатаев көшесі жағындағы қасбетін реконструкциялау. Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Базар иесі болып табылатын компания мерзімнің шегерілуін былай түсіндірді: жөндеу жұмыстары ескі конструкциялардың жағдайына байланысты созылып кеткен. Әрлеу материалдарын демонтаждағаннан кейін құрылысшылар жобаны толықтыру қажет екенін анықтаған: жаңа қоршаулар, металл қаңқа және жылыту жұмыстары қажет болған.

Сонымен қатар "ДОСТАР-КОММЕРЦ" өкілдері мынаны нақтылады:

"Кейбір мерзімдер, соның ішінде 2026 жылдың 13 мамыры, бүкіл базарды реконструкциялаудың аяқталуына емес, 2025 жылдың қарашасында басталған қасбет бойынша нақты құрылыс-монтаждау жұмыстарының кезеңдеріне қатысты болған".

Көк базардың Мақатаев көшесі жағындағы қасбетін реконструкциялау. Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Бұдан бөлек, жоба қазіргі құрылыс және өртке қарсы нормаларға, сондай-ақ қалалық дизайн-кодқа сәйкес түзетіліп жатыр.

Реконструкция жұмыстарының баяу жүруінің тағы бір себебі - Көк базар осы уақыт бойы жұмысын тоқтатпай, істеп тұр.

"Кәсіпкерлер жұмысын жалғастыра алуы үшін, ал қала тұрғындары үйреншікті сауда инфрақұрылымын пайдалана алуы үшін базар толық жабылмайды. Дәл осы себепті реконструкция бірнеше кезеңге бөлінген және көбірек уақытты алады", - деп түсіндірді компания өкілдері.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Көк базардағы жөндеу жұмыстары қалай жүріп жатыр: оқиға орнынан фоторепортаж

Tengrinews.kz тілшісі реконструкцияның шын мәнінде қалай жүріп жатқанын өз көзімен көру үшін Көк базарға барды.

Көк базардың Мақатаев көшесі жағындағы кіреберісі. Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Мақатаев жағындағы негізгі кіреберіс ашық, алайда қасбеттің едәуір бөлігі әлі де құрылыс ағаштарымен қоршалған. Кей жерлерде жұмысшылар ескі қаптаманы алып тастаған.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Реконструкция ғимараттың Зенков көшесі бойындағы қасбетін де қамтыды.

Базар Мақатаев - Зенков - Жібек жолы - Пушкин көшелерінің шекарасындағы тұтас бір кварталды алып жатыр.

Зенков жағындағы қасбет те ішінара реконструкцияланып жатыр. Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Оқиға орнында "БизнесСтройКомп" мердігер компаниясының учаске бастығы Руслан Есенбаевты жолықтырдық. Оның айтуынша, олардың командасы Мақатаев жағындағы және ішінара Зенков көшесіндегі қасбетті жаңартумен айналысып жатыр.

Қасбет қандай болады: жаңа қаптама және үш кіреберіс

"Көк базар" деген жазу алынады. Қасбет үшін Laminam (керамограниттің бір түрі - ред. ескертпесі) қолданамыз, ішкі конструкциясы - алюминий профиль. Темірбетон конструкциялары жылытылады, сәндік торлар мен суағарлар орнатылады. Сондай-ақ үш кіреберіс тобы қарастырылған", - деп алдағы өзгерістерді сипаттады учаске бастығы Есенбаев.

Олар қосымша кіреберіс жоспарланып отырған орынды да көрсетті.

Болашақ кіреберіс орны, Көк базар ғимаратының Мақатаев көшесі жағындағы көрінісі. Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Мерзімге қатысты Руслан Есенбаев былай дейді: мердігер жөндеуге 2025 жылдың қарашасында кіріскен, бірақ осы уақыт ішінде жоба бірнеше рет өзгерген. Қазір, оның айтуынша, жұмыстар кестеге сай жүріп жатыр.

Дегенмен нысан паспортынан бір қызық жайтты байқадық. Баннердегі бұрынғы дедлайн - 13 мамыр - бояп тасталған. Оның орнына енді құрылыстың 2026 жылдың 27 қазанында аяқталатыны көрсетілген.

Нысан паспортында жұмыстың аяқталу мерзімінің бұрынғы күні өшірілген. Қазір жаңа мерзім - 2026 жылдың 27 қазаны деп көрсетілген. Фото: ©️ Tengrinews.kz

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Бұдан кейін біз базар ғимаратын айналып өттік, бірақ Жібек жолы жағынан ешқандай жұмыстарды көрмедік. Сонымен қатар, базар алдындағы жол төсемінің бір бөлігі алып тасталған.

Көк базар аумағының Жібек жолы жағындағы қазіргі көрінісі. Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Көк базардың ішінде қазір не болып жатыр?

"ДОСТАР-КОММЕРЦ" компаниясы 2023–2025 жылдар аралығында базарда инженерлік желілердің бір бөлігі, өртке қарсы жүйелер мен үй-жайлар жаңартылғанын, ал қысқы павильонда мүмкіндігі шектеулі келушілерге арналған санитарлық торап пен ана мен бала бөлмесі жабдықталғанын айтады.

Біз Көк базардың ішіндегі өзгерістерді де көруді ұйғардық.
Бірақ сырт көзге үлкен өзгерістер байқалмайды. Сауда әдеттегі режимде жүріп жатыр, сатып алушылар мен туристер көп.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Ақбота Сіләм

Қысқы павильонда шынымен де мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған санитарлық торап пен ана мен бала бөлмесі пайда болған - бұл туралы кіреберістегі тақтайшалар хабарлайды.

Бірақ ішке жай ғана кіріп, не өзгергенін көру мүмкін емес. Кіреберісте "вахтер апай" отыр (бізге жол сілтеген саудагерлер оны осылай таныстырды). Ол әжетхана үшін ақы алады және келушілердің рұқсат етілмеген жерлерге бас сұқпауын қадағалайды.

Көк базардағы санитарлық торапқа кіру құны 100 теңге. QR-код арқылы төлеуге болады. Фото: ©️ Tengrinews.kz

100 теңге төлеп, әйелдер әжетханасын көруге мүмкіндік алдық, ал ана мен бала бөлмесіне бізді жібермеді.

Көк базардың қысқы павильонындағы әжетхана кабиналары. Фото: ©️ Tengrinews.kz

Көк базардың қысқы павильонындағы әжетхананың көрінісі. Фото: ©️ Tengrinews.kz

Ақылы санитарлық торап Көк базардың жаңа павильонында да жұмыс істеп тұр - оған кіру құны да 100 теңге.

Көк базардың жаңа павильонындағы санитарлық торап. Фото: ©️ Tengrinews.kz

Реконструкциядан кейін Көк базардың түрі қандай болады: рендерлер

Меншік иесі жобаның басты міндеті - Көк базардың танымал бейнесін сақтай отырып, оны заманауи әрі ыңғайлы ету екенін мәлімдеді. Тұжырымдаманы BASIRE Design Group компаниясы 2025 жылғы мамырда дайындаған.

Базар жеке меншікте болса да және реконструкцияны иесі өз есебінен жүргізіп жатса да, жоба Алматының Қала құрылысы кеңесінде мақұлданған. Құжаттаманы дайындау кезінде мамандар тапсырыс берушіге заманауи сейсмотұрақты іргетастарды пайдалануды және барлық сауда нүктелерін мүмкіндігі шектеулі азаматтарға қолжетімді етуді ұсынған.

Бұған дейін Алматы қалалық сәулет және қала құрылысы басқармасы да жөндеу барысында базардың тарихи құндылығы жойылмауы тиіс деп сендірген болатын:

"Көк базар аумағын реконструкциялаудың бас жоспары - базардың тарихи қызметі қаламен үйлесім тапқан ойластырылған ансамбль", - делінген мемлекеттік органның редакция сауалына берген ресми жауабында.

Сонымен, реконструкциялаудың бас жоспарында не қарастырылған?

Жібек жолы жағындағы жәрмеңкелерге арналған алаң

Жібек жолы даңғылы жағынан демалыс аймақтары, жәрмеңкелер мен қалалық іс-шараларға арналған кеңістік, модульдік павильондар, тұрақ орындары және жаңа жарықтандыруы бар көгалдандырылған алаң сияқты нысан жасау жоспарланған.

Көк базарды Жібек жолы даңғылы жағынан осылай жаңарту жоспарланған. Визуализацияны "ДОСТАР-КОММЕРЦ" компаниясы ұсынды

Мақатаев көшесіндегі көше саудасы не болады?

Барлық алматылыққа Мақатаев көшесінің бойында, ресми түрде Көк базар аумағынан тыс жерде орналасқан сауда нүктелері таныс. Жоба бойынша оларды ретке келтіру, сондай-ақ базардың осы жағындағы жаяу жүргіншілер аймағын абаттандырып, көгалдандыру көзделген.

"DNT Строй Проект" ЖШС-нің эскиздік жоба материалдары. "ДОСТАР-КОММЕРЦ" ұсынған

Визуализацияны "ДОСТАР-КОММЕРЦ" компаниясы ұсынды

Алайда меншік иесі жобаның түпкілікті көрінісі тексерулер мен келісулерден кейін және қалалық дизайн-кодты ескере отырып әлі де түзетілуі мүмкін екенін алға тартады.

8 миллиардқа жуық теңге неге жұмсалады

Жоғарыда айтылғандай, бүкіл реконструкциялау бағдарламасының есептік құны - 7,9 миллиард теңге (7 899 546 152 теңге). Бірақ бұл сома жобалаудан, сараптамадан және сатып алудан кейін өзгеруі мүмкін.

Біздің сауалымызға берілген жауапқа сүйенсек, компания 2023 жылдан 2025 жылға дейін шамамен 2,75 миллиард теңге жұмсап қойған. 2026–2028 жылдары жаңғырту жұмыстарына тағы 5,15 миллиард теңгеге жуық қаражат бағыттау жоспарланған.

"Жұмыстар меншік иесінің жеке қаражаты есебінен қаржыландырылады; бюджет қаражаты пайдаланылмайды", - деді "ДОСТАР-КОММЕРЦ" өкілдері.

Көк базардағы сатушылардың жағдайы не болмақ?

Реконструкция тек базардың өзін ғана емес, кәсіпкерлер үшін де жағдайды өзгертеді. Алаңдардың бір бөлігі өртке қарсы және эвакуациялық өткелдер, санитарлық аймақтар мен тауар тиеу дәліздері үшін босатылып жатыр.

Осыған байланысты кейбір сауда нүктелері көшіріліп, кейбір кәсіпкерлермен жасалған келісімшарттар тоқтатылып жатыр.. Нақты қанша нүктенің жабылғанын, көшірілгенін немесе алып тасталғанын компания нақтылаған жоқ.

Меншік иесі болып жатқан жағдайға көңілі толмайтындардың бар екенін мойындайды.

"Кәсіпкерлердің бір бөлігі аймақтардың уақытша жабылуына, сауда орындарының көлемі мен орналасуының өзгеруіне және көшу жағдайларына байланысты алаңдаушылық білдіріп жатыр. Мәселелер жекелей қарастырылып жатыр. Барлық жалға алушылар жаңғыртуға қарсы деген пікір нақты жағдайды көрсетпейді", - деп сендірді компаниядағылар.

Сауда орны сақталатындардың өзі бұрынғы орнына қайта келе алмауы мүмкін: жөндеуден кейін базардың жоспары өзгереді.

Көк базардағы сауда қатарлары. Фото: ©️ Tengrinews.kz

Көк базардағы жалдау ақысы қанша

Сондай-ақ біз жаңғырту жүріп жатқан кезде жалдау ақысының өзгерген-өзгермегенін нақтыладық. Меншік иесінің жауабынан Алматыдағы ең танымал базарлардың біріндегі сауда орны кәсіпкерлерге айына 40–150 мың теңгеге түсетіні белгілі болды. Бұл ретте, меншік иесінің айтуынша, реконструкция кезінде тарифтерді жаппай көтеру болған жоқ.

Көк базардың Алматы үшін маңызы қандай?

Көк базар - Алматының ең көрікті жерлерінің бірі. Мұнда көкөніс пен жеміс-жидектен бастап зергерлік бұйымдарға дейін бәрін сатып алуға болады. Мұнда шығыс базарының атмосферасы сақталған: мұнда жай ғана көкөніс сатып алып қоймай, барлық жергілікті өнімдер мен кәдесыйларды, экзотикалық заттарды табуға, саудаласуға, сатушымен достасып, одан жеңілдіктер мен сыйлыққа бірнеше жемісті артық алуға, сондай-ақ Қазақстанның барлық дерлік асханаларының тағамдарынан дәм татуға болады.

"ДОСТАР-КОММЕРЦ" ЖШС бұл жердің ерекшелігі туралы сауалға былай деп жауап береді: қазіргі Көк базардың орнындағы сауда XIX ғасырда басталған. 1875 жылы мұнда дүкендері, сауда павильондары мен қоймалары бар Қонақ ауласы пайда болған.

1887 жылғы жер сілкінісі мұның бәрін қатты зақымдады, бірақ аула қалпына келтіріліп, сауда жалғасты. 1927 жылы мұнда Орталық ұжымшар базары ашылды - сол кезде оған алматылықтарға таныс "Көк базар" атауы бекітілді.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Әлихан Сариев

1960 жылы мұнда алғашқы күрделі сауда павильондары пайда болды. Олардың кейбіреулері бүгінгі күнге дейін сақталған - мысалы, "Колос" және "Дары природы".

Ал көптеген қала тұрғындарына таныс жабық кешен 1973–1975 жылдары салынған. "ДОСТАР-КОММЕРЦ" ЖШС мәліметінше, жобаны "Казгипроторг" институты әзірлеген, бас сәулетшісі Марк Павлов болды, ал авторластардың қатарында Серік Рүстембеков болған. Кейіннен базар одан әрі кеңейіп, 2017 жылы жаңа павильон ашылды.

Көк базардағы сауда қатарлары. Фото: ©️ Tengrinews.kz

Мұнда бір қызықты жайт бар: бір жарым ғасырлық тарихына қарамастан, Көк базардың ресми ескерткіш мәртебесі жоқ.

Сондықтан қазір оның өзіндік бейнесін қорғау күзет мәртебесіне емес, меншік иесінің шешімдері мен реконструкция жобасына байланысты. Ал компания базардың келбетін сақтауға уәде беріп отыр.

Редакция бұл жобаны бақылауды жалғастырады.

Авторы: Ақбота Сіләм

Аударған: Дина Шәріпхан