АҚШ Қытай тауарларына 100% баж салығын енгізсе, оның Қазақстанға әсері қандай болады

АҚШ президенті Дональд Трамп Қытайдан келетін тауарларға кедендік баж салығын екі есе арттыруды және экспорттық шектеулер енгізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, Қытай 1 қарашадан бастап дерлік барлық өндірілетін өнімге экспорттық бақылау шараларын енгізетінін жариялап, «өте агрессивті ұстаным» танытты.

Арман Бейсембаевтың пікірінше, Қытай өнеркәсібі негізінен экспортқа, соның ішінде АҚШ нарығына бағытталған.

– 100 пайыздық баж дегеніміз – АҚШ-қа Қытайдан келетін әр тауардың бағасына 100 пайыз көлемінде қосымша салық салынады деген сөз. Егер тауардың бағасы бұрын 100 доллар болса, енді оған тағы 100 доллар баж қосылады, яғни баға кемінде 200 долларға дейін өседі. Бұл Қытай өнімдерінің АҚШ нарығында күрт қымбаттауына әкеледі. Баж салығынан түскен қаржы АҚШ бюджетіне түседі, бірақ Трамптың басты мақсат басқа – Қытай өнеркәсібінің дамуын тежеу, – дейді сарапшы.

Оның айтуынша, бұл – АҚШ-тың өндірісін қорғауға бағытталған сауда соғысының бір құралы.

– Бұл – екі алпауыт экономика арасындағы жаһандық бәсекелестіктің бір көрінісі. Трамптың сауда саясатының мақсаты – Қытайдың экономикалық күшеюін баяулату. Мұның салдары айқын: Қытай өнімдері АҚШ-та қымбаттайды, сұраныс төмендейді, тапсырыстар азаяды, зауыттардың жүктемесі қысқарады. Соның салдарынан кәсіпорындар жабылып, жұмыссыздық өсіп, экономикалық өсім баяулайды, – дейді экономист.

Ол өндірістің төмендеуі тізбекті әсер туғызып, елдің жалпы экономикалық дамуын баяулатуы мүмкіндігін атап өтті.

– Бұл жағдай Қазақстан мен Орталық Азия елдеріне жанама түрде әсер етеді. Қытайдағы өнеркәсіптік белсенділіктің төмендеуі ішкі сұраныстың азаюына, соның ішінде энергияға деген сұраныстың төмендеуіне әкеледі. Егер Қытай мұнай мен газ сатып алуды азайтса, әлемдік баға да төмендейді. Қазірдің өзінде мұнай шамамен 61 доллар деңгейінде, одан әрі төмендеуі мүмкін. Ал экономикасы негізінен мұнай экспортына тәуелді Қазақстан үшін бұл жағдай бюджет кірісінің азаю қаупін тудырады, – деді Арман Бейсембаев.

Сондай-ақ ол Қытай инвестициялары да азаюы мүмкін екенін айтты.

– Егер Қытайда экономикалық құлдырау басталса, Пекин сыртқы жобаларды емес, ішкі тұрақтылықты қамтамасыз етуге басымдық береді. Демек, Қазақстан мен басқа да Орталық Азия елдеріне инвестиция көлемі азаюы ықтимал, – дейді ол.

Алайда сарапшы бұл шешімнің тұрақтылығына сенімді емес.

– Трамп мұндай шешімдерді жиі жариялап, кейін қайта күшін жояды. Бүгін баж енгізіп, ертең «Қытаймен тарихи мәміле жасалды» деп оны тоқтатуы мүмкін. Сондықтан әзірге мұны ұзақмерзімді стратегия ретінде қабылдауға ерте. Бірақ баж салығы енгізілсе, оның жаһандық және өңірлік экономикаға әсері сөзсіз сезіледі, – деп түйіндеді Арман Бейсембаев.

Алайда сарапшының айтуынша, бұл баж салығының енгізілетіні және оның ұзақтығын нақты болжау қиын.

– Соңғы шешімді күту керек. Трамп бұрын да бірнеше рет сауда шектеулерін енгізіп, кейін қайта күшін жойған еді. Бүгін баж салығын енгізіп, ертең «Қытаймен бұрын-соңды болмаған келісімге қол жеткіздік» деп оны алып тастауы мүмкін. Сондықтан әзірге мұны ұзақмерзімді стратегия ретінде қабылдауға ерте. Бірақ баж салығы енгізілсе, оның жаһандық және өңірлік экономикаға сөзсіз әсер етеді, – деп түйіндеді Арман Бейсембаев.

Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетовтың пікірінше, мұны АҚШ пен Қытай арасындағы экономикалық саудаласу деп қабылдау керек.

– Мұндай жағдай Трамптың алғашқы президенттік өкілеттігі кезінде де, Байден президент кезінде де болған. Бұған келіссөздің бір бқлігі ретінде қарау керек. Барлығы Қытайдың сирек кездесетін жер металдарын экспорттауға шектеу қоюынан басталды. Ал бұл металдар – АҚШ үшін, әсіресе қорғаныс өнеркәсібі үшін өте маңызды. Қытай экспорт ережелерін қатайтып, енді кез келген компанияны «сенімсіз» деп таныса, ол автоматты түрде сирек кездесетін металдарға қол жеткізе алмай қалады. Бұл бүкіл электроника өндірісіне, соның ішінде басқару жүйелері мен әскери техника өндірісіне үлкен соққы, – дейді ол.

Сарапшының айтуынша, АҚШ осыған жауап ретінде 100 пайыздық баж енгізуді ұсынды. Бірақ дүрлігудің қажеті жоқ – Трамп бүған дейін 120–125% мөлшерінде баж салығын енгіземін деп, кейін ойынан бас тартты.

– Егер сауда соғысы шын мәнінде өршіп кетсе, Қазақстанға одан пайда да, тәуекел де келуі мүмкін. Қытай кей өндірістерін немесе экспортын Қазақстан арқылы жүргізуі ықтимал. Бірақ мұның ықтималдығы аз. Ал, тәуекелі – егер Қазақстан Қытай тауарларын АҚШ-қа келісімсіз жеткізсе, біз де қосымша бажға ілігуіміз мүмкін, – дейді Расул Рысмамбетов.

Дегенмен, ол Қазақстан экономикасына тікелей әсері болмайды деп санайды.

– Біздің АҚШ-қа экспортымыздың басым бөлігі – шикізат және олардың өз заңдары бойынша баждан босатылған стратегиялық тауарлар, – деді экономист.

Сонымен қатар, оның айтуынша, Трамптың басты мақсаты – америкалық компанияларды импорт алмастыруға итермелеу. Алайда АҚШ-тағы еңбек құнының жоғары екенін ескерсек, өнімнің өзіндік құны да артып, америкалық кәсіпорындар қытайлықтармен баға жағынан бәсекелесе алмайды.

– Шын мәнінде, бұл әдеттегі экономикалық қысым тетігі ғана. Трамптың басты мақсаты – АҚШ үшін Қытайдың сирек жер металдарына шектеусіз қолжетімділікті қамтамасыз ету. Ол мұндай металдардың ірі өндірушісі тек өзінде ғана емес, басқа елдерде де бар. Трамптың 100 пайыздық баж туралы екінші рет мәлімдеп, бірақ оны енгізбеуі де – бұл тек саудадағы қысым құралы екенін көрсетеді, – деп қорытындылады Расул Рысмамбетов.

Бұған дейін АҚШ-тың Федералды апелляциялық соты Трамптың енгізген көптеген баж салықтары заңсыз деп шешім шығарып, кейіннен әкімшілік бұл тарифтерді сақтау үшін Жоғарғы сотқа жүгінген болатын.