Ашық теңіз туралы шарт ресми түрде күшіне енеді

Келер жылы 17 қаңтарда Халықаралық "Ашық теңіз" туралы шарт ресми түрде күшіне енеді.

Бұл Біріккен ұлттар ұйымының бастамасымен бекітілген қарар. Мақсат – теңіз түбіндегі биоалуандықты қорғау. Яғни балықты бей-берекет аулау, ластау және климат өзгерісі сияқты қатерлерге қарсы тұрудың алғышарты болмақ. Әлемдік мұхит бетінің шамамен үштен екісін қамтитын бұл су айдындары көмірқышқыл газын сіңіру және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін де маңызды.

Ашық теңізге кім иелік етеді?

Ашық теңіз әлемдік мұхиттың үштен екісінен астамын алып жатыр. Осы уақытқа дейін оны түрлі реттеуші органдар басқарып келді. Бірі теңіз түбі мен континенттік шельфті, енді бірі кеме қатынасын қадағалады. Ал Ашық теңіз туралы шарт халықаралық суларда теңіз қорық аймақтарын құруға, әлі ашылмаған теңіз ресурстарынан түсетін пайдаларды әділ бөлуге мүмкіндік береді. Әрі дамушы елдердің әлеуетін арттыруға ықпал етеді. Өйткені климат өзгерісі, теңіз деңгейінің көтерілуі, мұхиттың қышқылдануы, рекордтық температуралар және заңсыз балық аулау белең алған сайын адамзат пен табиғат арасындағы тепе-теңдік бұзылып барады.  

ЦИТАТА

- Мұхит біз тыныстайтын оттегінің жартысын береді. Ол 3 миллиард адамды азық-түлікпен қамтамасыз етіп, 600 миллион адамның күнкөрісіне тірек болып отыр. Мұхит — ең маңызды ортақ ресурс. Бірақ біз оны қорғауда дәрменсіздік танытып келеміз.

Антониу Гутерриш, БҰҰ Бас хатшысы: 

Мұхиттарды қорғау жағы ақсап тұр 

Мұхитты қорғауға бағытталған жобаларды қаржыландыру жағы ақсап тұр. 2015–2019 жылдар аралығында небәрі 10 миллиард доллар бөлінген, бұл жаһандық тұрақты даму қаржысының 0,01%-інен да аз. БҰҰ бағалауы бойынша, теңіз ортасын қорғау үшін жылына кемінде 175 миллиард доллар қажет. Биыл көктемде АҚШ Тұрақты даму мақсаттарын қолдаудан бас тартты. Кей сарапшылар, қаражат мұхитты қорғауға емес пайда табуға жұмсалып жатыр дегенді алға тартады. Мәселен, балық аулауға жылына 35,4 миллиард доллар субсидия бөлінеді. Ал балық аулау кемелерінің отынына тікелей бөлінетін субсидиялар  жылына 7,2 миллиард доллар. Бұл тым көп. Балық аулау флоты тұрақты деңгейден 2,5 есе артық өнімділікпен жұмыс істейді. Әрине ірі өнеркәсіптік компаниялар қыруар пайдаға кеңелгенімен, ұсақ балықшыларға зардабын тигізеді. Әрі теңіздің экожүйесін сақтауға зиян келтіреді.

ЦИТАТА

- Мәселе қорғауда емес, артық аулауда. Балық шаруашылығы саласының ең үлкен жауы – оны басқарып отырған адамдар.

Энрик Сала, теңіз ғалымы