Аудармалы вагон, “Алёша мен Борис“ және басқалары: Алматыда жылу қалай қосылады?

Tengrinews.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып, Qazaq24.com түсініктеме жасады..

Жылыту маусымы басталды. Суық мезгілде бізді жылытатын қуат көзі қайдан келеді; бұл жыл сайынғы процесті іске қосудың артында қандай ұйымдар, процестер, ерекшеліктер мен қиындықтар тұр? Tengrinews.kz тілшісі осы материалда қызықты мәліметтерді көрсетіп, баяндап береді.

Tengri AI ұсынған жаңалықтың қысқаша мазмұны Бұл ЖИ жазған мәтін

Алматы ЖЭО-2 Екібастұз көмірінен электр және жылу энергиясын өндіреді; айлық қор — ~280 000 т (жобалық қойма — 380 000 т), жылыту маусымында күн сайын ~70 тонналық 130-ға дейін вагон келеді. Көмір вагон аударғыштарда («Алёша» және «Борис») түсіріліп, конвейерлер арқылы қазандықтарға беріледі; 560°С және 130–140 атм бу турбинаны айналдырып, желілік суды жылытады. Жаз айларында магистральға 66°С, қыста — 135°С-қа дейін су беріледі; қалада график бойынша -20°С кезінде максимум 95°С болады. 2018 жылы шамамен -30°С тіркелді. Жаңа газ станциясының құрылысы (3 Siemens ГТ + 1 Dongfang ПТ) аяқталуда; көшу кезең-кезеңімен, ескі ЖЭО-2-мен параллельді жұмыс істеп, кейін оны консервациялау арқылы жүзеге асады. Батыс жылу кешені (БЖК) 14 шақырымдық құбыр арқылы ~107°С-тағы ~5 500 т/сағ су алып, оны араластырып, қалаға ~25 000 т/сағ береді; күн суытқанда су жылыту қазандықтарын қосады (отын — газ, резерв — нормативтік қоры бар мазут). Жылыту маусымының басталуы: жөндеу жұмыстарының аяқталуы және дайындық паспорттары, бес күн бойы орташа тәуліктік температура ≤ +8°С болуы, әкімдік қаулысы, әлеуметтік нысандарды бірінші кезекте қосу; бұған дейін тікелей және кері желілерді баптау үшін «баяу циркуляция» іске қосылады. Алматы — ашық жылумен жабдықтау схемасы: желілік су ыстық су ретінде де қолданылады; таңғы/кешкі ең жоғары жүктемелер аккумуляторлық бактар (2×10 000 м³) есебінен өтеледі.

- Алматы қаласына жылуды, әрине, ЖЭО-да қосады, - деп сенімді болды тілші. Егер сіз де солай ойласаңыз, сізді тосынсый күтіп тұр: жылу тікелей ЖЭО-да қосылмайды. Бірақ жылудың біздің үйлеріміз бен кеңселерімізге жеткенге дейінгі жолы расында да осы жерден басталады. Сондықтан біз ең алдымен Алматы ЖЭО-2-ге жол тарттық.

І бөлім. Алматы ЖЭО-2

"ЖЭО-2-ге бара салу" оңай шаруа емес. Тіпті біздің басылымның журналистеріне де ол жерге кіру үшін рұқсат қағаздары, келісімдер және бақылау-өткізу пунктінен аттап өтетін әрбір сырт адамның құжаттарын алдын ала тексеру талап етіледі.

Ал ЖЭО қызметкерлерінің өздері жұмыс орнына кірер алдында тікелей өткізу пунктінде алкогольге жедел тест тапсырады:

ЖЭО-2 өткізу пунктіндегі турникет. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Нәтижесінде барлық рұқсат алынып, қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулық өткізілді, арнайы киім берілді және біз өткізу пунктінен өттік.

Арнайы киімдегі тілші Ю. Колмогорова және өткізу пунктінің кіреберісінен көрініс. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Бәрі көмірден басталады

ЖЭО-2 Екібастұз көмірімен жұмыс істейді.

Көмір үйіндісі. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Мұнда ЖЭО жұмысына қажетті бір айлық көмір қоры сақталады. Бұл төтенше жағдайлар болғанда қала жылусыз және жарықсыз қалмауы үшін жасалған.

Көмір ЖЭО-ға қалай жетеді? Екібастұздағы "Богатырь" кесіндісінен теміржол арқылы вагондармен келеді.

Анықтама: Жылыту кезеңінде ЖЭО-2-ге күн сайын 130-ға дейін көмір вагоны келеді. Әр вагонда 70 тоннаға дейін көмір бар. ЖЭО-2 көмір қоймасының жобалық сыйымдылығы - 380 000 тонна. Қазіргі уақытта қоймада 280 000 тоннаға жуық көмір бар. Бұл мөлшер ЖЭО-ның бір қысқы айдағы жұмысына жеткілікті.

Мынадай локомотив вагондарды түсіру үшін арнайы бөлмеге апарады:

Көмір тиелген локомотив. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Көмірді түсіру процесі жеке видеоға лайықты (оны міндетті түрде көріңіздер). Назар аударыңыз, төңкерілмелі вагон:

Вагон арнайы құрылғы - вагон аударғышқа орнатылады. Вагонды құмсалғыштағы балалар ойыншық машинасы сияқты төңкере салады! Көмір вагоннан арнайы торлар арқылы ленталық конвейерге, содан кейін көмір қоймасына немесе қазандық цехына төгіледі.

ЖЭО-да екі вагон аударғыш бар, оларды шатастырмас үшін "Алёша" және "Борис" деген есімдер берілген.

Қоймадан галереяларда орналасқан конвейерлер жүйесі арқылы көмір қазандық цехына беріледі:

Көмір транспортёры бар галерея. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Біз қазандық цехына міндетті түрде кіреміз, бірақ алдымен ЖЭО-ның жүрегі - басты басқару қалқанында болайық:

ЖЭО-2 басты басқару қалқаны. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Мұнда бейнебақылау жүйелерінен бастап, мониторинг жүйелері мен станциядағы барлық процесті басқару пульттеріне дейін бәрі жинақталған.

Анықтама: Жазғы уақытта ЖЭО жылу магистральдарына 66 градус температурадағы суды, ал қыста 135 градус температурадағы суды береді.

Турбиналық цех. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Біз машина залына кіріп, блоктық басқару қалқанына тап боламыз. Мұнда қазандықтар мен турбиналардың жұмысы қадағаланады. Оның түрі мынадай және дизайны өткен ғасырдағы фантастикалық фильмдердегі ғарыш станциясына ұқсайды:

ЖЭО-2-дегі блоктық басқару қалқаны. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Машина залының соңында 2016 жылы пайдалануға берілген салыстырмалы түрде жаңа қазандықты басқару қалқаны орналасқан.

ЖЭО-2 жаңа қазандығын басқару қалқаны. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Алдыңғы буын қалқандарымен салыстырғанда бәрі қаншалықты жинақы екеніне қараңызшы. Мұнда барлық жүйені басқару барынша автоматтандырылған, оператордың араласуы іс жүзінде талап етілмейді.

"Жаңа ЖЭО қашан болады"? Маңызды мәселе бойынша шегініс

Энергетика туралы біздің әрбір материалымыздың астында алматылықтар "газбен істейтін жаңа ЖЭО қашан іске қосылады" деп үнемі сұрайды.

Аумақты аралап жүріп, біз газбен жұмыс істейтін жаңа станция құрылысының қалай жүріп жатқанын көріп тұрмыз. Дұрысы, құрылыс аяқталуға жақын. Мұнда заманауи энергетикалық қондырғылар жұмыс істейтін болады: немістің Siemens компаниясынан үш газ турбинасы және Қытайдың Dongfang компаниясынан бір бу турбинасы.

Жаңа Алматы ЖЭО корпусы мен мұржалары. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Жаңа станцияны іске қосу - күрделі процесс. Сондықтан жаңа станцияға ауысу кезең-кезеңімен, жүктемені біртіндеп беру арқылы бірқалыпты жүруі үшін ескі станция тағы бірнеше жыл жұмыс істейді. Бұл барлық жүйе барынша тексеріліп, сынақтан өткенше жалғасады. Мұның бәрі қала бір сәтке де жарықсыз, ыстық сусыз және жылусыз қалмауы үшін жасалып жатыр.

Ескі және жаңа станциялар қатар жұмыс істейді, бұл ретте ескісі кезең-кезеңімен консервацияланады.

Қазандық цехы

Енді станцияның ішкі көрінісіне назар аударайық. Мынау қазандықтың өзі, оның биіктігі 40 метрді құрайды.

ЖЭО қазандығы. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Фото нысанның нақты ауқымын көрсете алмайды, бұл шамамен 14 қабатты үйдің биіктігімен тең.

Ені - 14,5 метр, тереңдігі - 20 метр. Салмағы - 3 265 тонна. Салыстырмалы түрде айтсақ: егер бір пілді алты тонна деп есептесек, бұл шамамен 540 ересек африкалық пілдің салмағындай. Ішіне екі миллион литрге жуық су сыяды. Жану камерасының көлемі 1 900 текше метрді құрайды. Қазандық сағатына 420 тонна бу шығарады. Бу температурасы 560 градусқа, қысымы 140 атмосфераға жетеді.

Анықтама: ЖЭО-2 аптасына жеті күн, тәулік бойы үздіксіз жұмыс істейді. Мұнда 700-ге жуық адам еңбек етеді. ЖЭО-2 аумағы күл үйінділерін қосқанда шамамен 637 футбол алаңына тең.

Электр және жылу энергиясын алу процесі

Қаланы электр және жылу энергиясымен қамтамасыз ететін бүкіл процесс кезең-кезеңімен былай көрінеді.

Көмір конвейерлер арқылы қазандықтардың бункерлеріне беріледі. Содан кейін ол ұнтақталып, тозаң күйінде қазандықта жағылады.

Көмір жанғанда бөлінетін жылу суды қыздырып, оны 130 атмосфералық қысым мен 560 градус температурадағы буға айналдырады.

Қазандықтан шыққан бу турбинаға түсіп, оны айналдырады. Турбинамен бір білікте орналасқан генератор электр энергиясын өндіреді.

Турбинаға түскен будың бір бөлігі желілік суды қыздыратын қыздырғыштарға бағытталады, осылайша жылу энергиясын аламыз.

Анықтама: Алматы ЖЭО-2-нің өзіндік конструктивтік ерекшелігі бар: станцияны салу кезінде ол 12 метр тереңдікке орнатылған. Мұндай шешім Алматының сейсмикалық белсенділігі мен жергілікті топырақ ерекшелігін ескере отырып, нысанның қауіпсіздігін арттыру үшін қабылданған. Станция құрылысы 1974 жылы басталып, бірінші энергоблок 1980 жылы іске қосылды.

ЖЭО-2 жылу және электр энергиясын осылайша өндіреді.

Қыздырылған желілік су жылу магистральдары арқылы қалалық желілерге барады. Одан әрі "Алматы жылу желілері" ыстық суды қала тұрғындарының пәтерлеріне жеткізеді.

Ыстық су құбырлары. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Осы құбырлар арқылы ыстық су қалаға, Батыс жылу кешеніне қарай кетеді. Біз де сол жаққа бет алдық.

ІІ бөлім. Батыс жылу кешені

Батыс жылу кешенінің бақылау-өткізу пункті. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Мақаламыздың негізгі тақырыбы - қаланы жылуға қосу процесі дәл осы жерде өрбиді. Батыс жылу кешені жылу энергиясын өндірумен және оны қала бойынша бөлумен айналысады.

Жылу өндірудің маңызды тұстарымен танысайық.

Негізгі жылу магистралі кешенге ЖЭО-2-ден келеді Отынның негізгі түрі - табиғи газ. Резервтегі отын түрі - мазут. Мұнда 12 су жылыту қазандығы мен 2 бу қазандығы бар. ЖЭО-2-ден келетін су не болады?

ЖЭО-2-ден ыстық су мұнда ұзындығы 14 шақырымдық құбырлармен келеді.

Қазіргі таңда БЖК-ге ЖЭО-2-ден температурасы 107° шамасындағы 5 500 тоннадай ыстық су келеді. Мұнда ол ішкі сумен араластырылып, қалаға 25 000 тоннадай ыстық су жіберіледі.

Сыртта күн райы әзірге жылы болғандықтан, кешенде судың қалаға баруын және қайтуын қамтамасыз ететін сорғылар ғана жұмыс істеп тұр.

Алайда сырттағы ауа температурасы төмендегенде, суды қосымша жылыту үшін қазандықтар іске қосылады. Бұл қысқы кезеңдегі қажетті жылу жүктемесін қамтамасыз ету үшін жасалады.

Жылыту маусымы неден басталады? Ұйымдастыру бөлімі

Қаншалықты оғаш естілсе де, жылыту маусымы жөндеу жұмыстарының аяқталуынан басталады.

Қаладағы барлық жылу желісін, сондай-ақ жылу көздерін - ЖЭО мен қазандықтарды жөндеу жұмыстары толық аяқталып, дайындық паспорты алынуы тиіс. Жылу берудің келесі шарты - ауа райы. Сыртқы ауаның орташа тәуліктік температурасы бес күн бойы +8 градустан аспауы керек. Осыдан кейін Алматы қаласының әкімдігі жылыту маусымын бастау туралы қаулы шығарады. Бұдан соң алғашқы тұтынушыларды қосу басталады. Бұлар - әлеуметтік нысандар: мектептер, басқа да оқу орындары мен медициналық пункттер. "Желілік судың баяу циркуляциясы" не үшін қажет?

Ұйымдастыру кезеңі басталмас бұрын, жылу кешені жылытуға арналған "желілік судың баяу циркуляциясы" деп аталатын процесті іске қосады.

Жылу желілері диспетчерлерінің командасы бойынша тиек арматуралары ашылады.

Батыс жылу кешенінде екі жүйе бар:

тікелей желілік су - жылу көзінен қалаға барып, жылу беретін су; кері желілік су - қалаға жылуын беріп, температурасы төмендеген күйде қайта оралатын су.

Бұл жүйелерді "желілік судың баяу циркуляциясы" іске қосуы тиіс. Алдымен жүйелерде аз мөлшерде сәл ғана жылытылған су айналады. Циркуляция толық реттелген кезде жылу беріліп, тұтынушыларды кезең-кезеңімен қосу басталады.

Алматы жылу жүйесінің ерекшелігі: ашық жылумен жабдықтау

Репортаж түсіру барысында Алматы қаласын жылытудың қызықты ерекшелігін білдік. Қала ашық жылумен жабдықтау схемасы бойынша жылытылады. Бұл нені білдіреді?

Кешен қыздырып, жылу желілеріне беретін су ыстық сумен жабдықтау үшін де пайдаланылады. Судың сапасы бұған мүмкіндік береді.

Мамандардың түсіндіруінше, су сапасы төменірек басқа өңірлерде - солтүстік облыстар мен Орталық Қазақстанда - жылумен жабдықтау жабық жүйеде. Яғни, жылуға арналған су бөлек беріледі. Ал әр үйдің ішіндегі элеваторлық торап суық суды автономды түрде жылытады.

Батареялардың қызуы неге байланысты?

- Мен Өскеменде тұрдым, онда батареялар оттай басып тұрады. Ал бізде болса, сәл ғана жылы, - деп жазды мақала авторының ЖЭО туралы Instagram-дағы жазбасына пікір қалдырушылардың бірі.

- Үйіміздегі батареялардың қызуы неге байланысты? - деп сұрадық БЖК қызметкерлерінен.

Осылайша жылу жүктемесі деп аталатын бұл сипаттаманың сырттағы ауа температурасына байланысты екенін білдік.

Берілетін ыстық су температурасының ауа температурасына тәуелділігін көрсететін жылу энергиясын босату кестесі бар.

Алматы қаласы бойынша судың максималды температурасы 95 градус болып белгіленген, бұл ауаның есептік минималды температурасы -20 градус болған жағдайда беріледі.

Осы кестеге сәйкес, сыртқы температураның әр градусына қарай жылу тасымалдағыштың шығыстағы тиісті температурасы болады.

Анықтама: 2018 жылдың қаңтарында Алматыда ең төменгі қысқы температуралардың бірі тіркеліп, бір апта бойы -30 градус шамасында суық болды.

Басқару қалқаны

Біз Батыс жылу кешенінің басқару қалқанына кірдік.

Батыс жылу кешенінің басқару қалқаны. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

- Қалада жылу қосылғанда дәл осы жерде не болады? - деп сұрадық біз.

Бұл қалқанда сорғыларды қосу басталатынын, әр сорғы жеке қосылатынын түсіндірді. Біз репортаж жасаған сәтте 15 сорғы жұмыс істеп тұрды.

Бейбіт Алмас, Қазандық цехы бастығының орынбасары және ауысым бастығы Максим Иванцов басқару қалқанының жанында. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Мұнда барлық көрсеткіш бақыланады, осы жерден қазандық цехының ауысым бастығына қазандықты қосымша қыздыру немесе, керісінше, жүктемені азайту туралы команда беріледі. Мұнда Алматы электр станцияларының диспетчерлік басқармасынан командалар түседі. Осыдан кейін станцияның ауысым бастығы қазандықтың ауысым бастығына команда береді, содан кейін жұмыс режимі реттеледі.

Қазандық және резервтегі мазут

Енді қазандықтың қалай көрінетінін тамашалайық.

Батыс жылу кешені қазандығының кіреберісі. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Кіреберісте осындай ашық сары түсті құбырларды көреміз - бұл газ құбырлары:

Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Батыс аудандық қазандығы (БАҚ) табиғи газбен жұмыс істейді, бірақ газ беруде іркілістер болған жағдайға резервтік отын - мазут қарастырылған.

Қазандық аумағында мазут сору станциясы орналасқан, ол қажет болған жағдайда жабдықты резервтік отынға ауыстыруға мүмкіндік береді. Мазут қоры арнайы резервуарларда сақталады және үнемі нормативтік деңгейде ұсталады. Қажетті көлемді жыл сайын Қазақстанның Энергетика министрлігі бекітеді.

Осылайша, газбен жабдықтауда мәселелер туындаса, қазандық жұмысын мазутпен жалғастыра алады.

Қазандықтың ішкі көрінісі осындай, іші айтарлықтай шулы, репортаж түсіру кезінде мұнда адамдар жұмыс істеп жатыр:

Батыс жылу кешенінің қазандығы. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Қазандықтың өз басқару қалқаны бар:

Қазандықты басқару қалқаны. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Құрылғылар арқылы қаланың қашан ұйықтап, қашан оянатынын, үйлеріне жұмыстан қашан оралатынын көруге бола ма?

- Алматылықтардың оянған немесе жұмыстан келген кезіндегі ең жоғары жүктемені бақылауға бола ма? - деп келесі сұрағымызды қойдық.

Мұны су шығынының көрсеткіштері, яғни ыстық сумен жабдықтау датчиктері арқылы бағалауға болатыны белгілі болды.

Басқару қалқанының элементтері. Фото © Tengrinews.kz / Юлия Колмогорова

Таңғы және кешкі қарбалас уақытта ыстық су шығыны артады. Комбинат мұны қалай қамтамасыз етеді?

ЖЭО-2-ден келетін қосымша су мөлшері бір қалыпты, шамамен 5 500 - 5 800 тонна. Бірақ қала ұйықтап жатқанда және су шығыны аз болғанда, ыстық су жиналатын желілік судың аккумуляторлық бактары бар. Осы тыныш уақытта әрқайсысы он мың тонналық екі бакқа, барлығы 20 000 текше метр ыстық су жиналады. Дәл осы қор таңғы қарбалас кезінде қалаға қосымша беріледі.

Резервтік бактың көрінісі мынадай: