Бейбіткүл Кәрімова: Республикалық референдум Қазақстанның жаңа асуы

Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің Басқарма төрағасы – ректоры Бейбіткүл Кәрімова Қазақстанда жаңа Ата Заңды қабылдау мәселесі бойынша өтетін жалпыхалықтық референдум жайында пікір білдірді, – деп хабарлайды Aikyn.kz.

– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдум өткізу туралы Жарлыққа қол қойды. Конституцияның тағдырын азаматтардың өзіне сеніп тапсыру – мемлекеттік биліктің ашықтығы мен жауапкершілігінің айғағы. 

Республикалық референдум – мемлекетіміздің қоғамдық-саяси өміріндегі айрықша маңызға ие. Конституция – кез келген елдің құқықтық іргетасы ғана емес, оның тарихи таңдауының, құндылықтық бағдарларының және болашаққа деген сенімді стратегиялық көзқарасының айнасы. Конституцияның бүкіл халықтың дауысымен бекітілуі оның заңдық күшін ғана емес, қоғамдық негізін де күшейтеді.

Конституциялық реформа Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстанда бір палаталы Парламент құру жөніндегі бастамасының негізінде туындады. Президент бұл идеяны 2025 жылғы 8 қыркүйекте өзінің халыққа арнаған жыл сайынғы Жолдауында елдің саяси жүйесін кешенді жаңғырту және жасанды интеллект дәуірінде Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуына елеулі оң серпін беру мақсатында айтқан болатын. ​Мемлекеттің Ата Заңы – Конституция тек құқықтық құжат емес, ол елдің саяси құрылымы, билік тармақтарының тепе-теңдігі, азаматтың құқығы мен мемлекеттің жауапкершілігін айқындайтын төлқұжат. Жаңа Конституция жобасы ұзақмерзімді жан-жақты талқылаулардың нәтижесінде қалыптасты.

Конституцияның жаңа  жобасын әзірлеуге 130 адамнан құрылған комиссия қатысты. Конституциялық комиссия аясында жүргізілген жұмысқа түрлі сала мамандары, ғалымдар, заңгерлер, қоғам қайраткерлері тартылды. Әлеуметтік топтар, қоғамдық бірлестіктер, аймақтардың пікірі ескерілді. Талқылауларға барлық белсенді азаматтар қосылып, өз пікірлері мен ұсыныстарын e-Otinish және eGov порталдары арқылы жолдай бастады. Осылайша, жаңа реформаны кеңінен әрі қарқынды талқылау шамамен алты айға созылды.

Қазақстан Республикасы Ата Заңының тұжырымдамалық өзгерістері мемлекеттің адамға бағдарланғанын арттыруға, Қазақстан халқына тән өзекті құндылықтар мен қағидаттарды көрсетуге, сондай-ақ республикадағы саяси институттар құрылымының тиімділігін арттыруға бағытталған.

Жаңа Преамбулада адам құқықтары мен бостандықтары алғаш рет мемлекеттің негізгі басымдығы ретінде жария етілді. Бірлік пен ынтымақтастық, ұлтаралық және дінаралық келісім Қазақстан мемлекеттілігінің негізі ретінде белгіленді. Егемендік пен Тәуелсіздік, біртұтастық, аумақтық тұтастық өзгермейтін құндылықтар санатына жатқызылды.

"Әділеттілік", "Заң мен тәртіп", табиғатқа ұқыпты қарау сияқты қағидаттар алғаш рет Конституция деңгейінде бекітілді. Сонымен қатар мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы және егемендіктің иесі Қазақстан халқы болып саналатыны нақтыланды.

Тағы бір маңызды мағыналық бағыт – цифрландыру. Осыған байланысты Конституцияның жаңа мәтінінде алғаш рет азаматтардың құқықтарын цифрлық ортада қорғау туралы норма бекітілді. Конституциялық реформа – тек құқықтық өзгеріс емес, саяси мәдениеттің жаңа деңгейі.

2026 жылғы 15 наурыз – тек дауыс беру күні емес, еліміздің саяси дамуының жаңа кезеңіне өтетін тарихи сәт болары анық. Референдум – әр азаматқа өз пікірін еркін білдіріп, елдің жаңа кезеңіне бастар шешімге тікелей қатысу мүмкіндігін беретін маңызды саяси оқиға. Қоғамның белсенді қатысуы Конституцияның легитимділігін арттырып, оның орындалуына деген сенімді  күшейтеді.

Мемлекет – Конституцияның жемісі, ал Конституция – қасиетті ұғым, негізгі заң, мемлекетіміздің мызғымас тұғыртасы, біздің тәуелсіздігіміз бен еркіндігіміздің, мемлекетіміздің  тұрақты дамуының кепілі. Елдің елдігі, мемлекеттіліктің темірқазық бағдары айқындалған Ата Заңымызды ардақтау – әрбір қазақстандықтың абзал борышы, – деді Бейбіткүл Кәрімова.