Бір адамда 339 көлік: Қазақстанда машиналарды кім және қалай жаппай сатып алып жатыр

Қазақстанда бес миллионнан астам жеңіл автомобиль тіркелген, ал автонесиенің жалпы портфелі 4,2 триллион теңгеге жетті. Сонымен қатар мемлекет жыл сайын жүздеген миллиард теңге кәдеге жарату алымын жинап, отандық автоөндірісті қолдауға қомақты қаржы бағыттап отыр.

Tengri Auto қазақстандықтардың меншігінде қанша көлік барын, қай маркалар жиі кездесетінін, өндірістің қаншалықты жылдам өсіп жатқанын және автонесие нарығының шектен тыс қызып кетпегенін анықтап көрді.

Бес миллион автомобиль

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Қазақстанда 5 053 664 жеңіл автомобиль болды.

Салыстырмалы түрде:

2024 жылғы 1 қаңтарда - 4 690 898; 2025 жылғы 1 қаңтарда - 5 060 083; 2026 жылғы 1 қаңтарда - 4 938 158; 2026 жылғы 1 шілдеде - 5 053 664.

Ұлттық статистика бюросы 2026 жылдың басында автокөлік базасын өзектендіру бойынша техникалық жұмыстар жүргізілгенін түсіндірді. Сондықтан көліктердің сипаттамалары - шығарылған жылы, қозғалтқыш көлемі және отын түрі бойынша егжей-тегжейлі мәліметтер 2026 жылдың маусымынан бастап қана қайта қалыптастырыла бастаған.

Жеңіл автомобильдердің ең көп саны Алматыда тіркелген - 627 197. Одан кейін Алматы облысы - 532 105 көлік және Астана қаласы - 410 090 көлік тұр.

Түркістан облысында 361 993 жеңіл автомобиль, Қарағанды облысында - 326 376, Шығыс Қазақстан облысында - 288 088 көлік бар.

Бұған дейін біз Қазақстанда әр мың тұрғынға шамамен 241 жеңіл автомобильден келетінін, яғни шамамен әрбір төрт адамға бір көліктен келетінін есептеген едік.

Жүзден астам көлігі барлар кімдер?

ІІМ ақпаратынша, 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша 4 149 720 жеке тұлғаның кем дегенде бір көлігі бар.

Көпшілігінің, атап айтқанда 2 971 471 қазақстандықтың атына бір-бір көліктен тіркелген. Тағы 783 320 адам екі көлікке, ал 225 546 адам үш көлікке иелік етеді.

Бұған қоса:

115 179 адамның атына төрттен беске дейін көлік құралы тіркелген; 42 194 адамда - алтыдан онға дейін; 9 380 адамда - 11-ден 20-ға дейін; 2 321 адамда - 21-ден 50-ге дейін; 262 адамда - 51-ден 100-ге дейін; 47 жеке тұлғаның - жүзден астам көлігі бар.

2026 жылдың басында бір адамға тіркелген көлік құралдарының максималды саны - 339.

Заңды тұлғалар арасындағы рекорд - 2 584 көлік құралы.

1 шілдедегі жағдай бойынша жеке тұлғалардың атында барлығы 5 463 474 көлік құралы, заңды тұлғалардың атында 578 780 көлік болған. Бұл статистикаға тек жеңіл автомобильдер ғана емес, басқа да көлік түрлері кіреді.

Toyota, ВАЗ және Hyundai

Қазақстандағы ең көп таралған автомобиль маркасы ретінде Toyota қалып отыр. Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, елде бұл марканың 697 881 көлік құралы тіркелген.

Үздік ондыққа сондай-ақ мыналар кірді:

ВАЗ - 445 253; Hyundai - 394 925; Volkswagen - 290 265; Chevrolet - 266 355; ГАЗ - 258 992; Lada - 220 701; Kia - 213 903; Audi - 201 746; Nissan - 163 454.

Одан кейін Mitsubishi, Mercedes-Benz, Daewoo, КамАЗ, Lexus, Changan, Opel, BMW, Mazda және УАЗ келеді.

Осылайша, қазақстандық автопарктің негізін бұрынғысынша жапондық, ресейлік, корейлік және неміс автомобильдері құрайды. Бұл ретте ең көп таралған маркалардың қатарына қытайлық Changan бренді де кірді: елде осы брендтің 92 441 көлігі тіркелген.

Электрмобильдер саны үш есе өсті

Қазақстандағы электрмобильдер саны екі жарым жыл ішінде үш есеге өсті.

2024 жылғы 1 қаңтарда елде 8 498 электрмобиль тіркелген еді. 2025 жылдың басына қарай олардың саны 12 833-ке, 2026 жылдың басында - 23 616-ға дейін артты. 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Қазақстанда 28 268 электрмобиль бар.

Тек осы жылдың алғашқы алты айында олардың саны шамамен 20 пайызға көбейді.

Сонымен бірге ІІМ статистикасында гибридті көлік құралдарына жатқызылған аралас отын түрімен жүретін автомобильдер саны айтарлықтай көп - 392 070.

Автомобильдер арзандай бастады ма?

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, соңғы жылдары отандық құрастырылымдағы жаңа автокөліктердің бағасы айтарлықтай өзгерген.

2023 жылы олардың құны алдыңғы жылдың желтоқсанымен салыстырғанда 11,6 пайызға, ал 2024 жылы бірден 28,2 пайызға өсті. 2025 жылы баға өсімі 1,9 пайызға дейін баяулады.

2026 жылғы маусымның қорытындысы бойынша индекс 2025 жылдың желтоқсанына қарай 84,1 пайызды құрады. Бұл жыл басынан бері бақыланған бағалардың 15,9 пайызға төмендегенін білдіреді.

Жаңа импорттық автокөліктер 2023 жылы 2,8 пайызға, 2024 жылы 5,4 пайызға, 2025 жылы 7,3 пайызға қымбаттады. 2026 жылдың қаңтар-маусым айларында бағалар 7,5 пайызға төмендеді.

Қолданыста болған автокөліктер қарастырылып отырған кезең бойы арзандап отырды: 2023 жылы 1,3 пайызға, 2024 жылы 6,4 пайызға және 2025 жылы тағы 1,3 пайызға. 2026 жылдың алғашқы алты айында төмендеу көрсеткіші 2,4 пайыз болды.

Бюроның нақтылауынша, жаңа көліктердің бағасы дилерлердің ресми сайттарынан автоматты түрде жиналады. Бақылау үшін базалық жиынтықтағы модельдер таңдалады, ал автокөліктер тізімі жыл басында бекітіліп, ол аяқталғанша өзгермейді.

Қазақстан қанша автокөлік шығарады?

Ұлттық статистика бюросының деректеріне сүйенсек, елде жеңіл автокөлік өндірісі артып келеді.

2023 жылы қазақстандық кәсіпорындар 134 054 жеңіл автокөлік, 2024 жылы 133 974, ал 2025 жылы 158 944 көлік шығарды. Осылайша, бір жыл ішінде өндіріс көлемі шамамен 19 пайызға өсті.

2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 88 886 жеңіл автокөлік құрастырылды.

Бұдан бөлек, алты ай ішінде қазақстандық кәсіпорындар келесі өнімдерді шығарды:

он және одан да көп адамды тасымалдауға арналған 1 466 көлік; 3 422 жүк көлігі; 557 арнайы және мамандандырылған автомобиль. Автокөлік қарызы 4,2 триллион теңгеге жетті

Көлік санымен бірге автонесиелеу де қарқынды түрде артып келеді.

Ұлттық банктің ақпаратынша, 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша автонесиелердің жалпы портфелі 4,2 триллион теңгеге жетті. Жыл басында ол төрт триллион теңге болған еді. Осылайша, небәрі бес айдың ішінде берешек тағы төрт пайызға артты.

1 мамырдағы мәлімет бойынша, 657 мың адамның өтелмеген автонесиесі бар.

Жаңа қарыздар көлемі де бірнеше жыл қатарынан өсті:

2023 жылы 1,4 триллион теңге берілді; 2024 жылы - 1,8 триллион; 2025 жылы - 2,4 триллион; 2026 жылдың қаңтар-мамыр айларында - 705 миллиард теңге.

1 маусымдағы жағдай бойынша мерзімі 90 күннен асқан автонесиелердің үлесі 3,9 пайызды құрады. Жыл басында бұл көрсеткіш 3,5 пайыз деңгейінде болған еді.

Бұл ретте реттеуші орган әзірге жағдайды қауіпті деп санамайды. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 2026 жылы автонесие беру қарқыны баяулай бастағанын хабарлады.

Несие алушылардың орташа айлық саны 2025 жылғы 25 мың адамнан 2026 жылдың бірінші тоқсанында 17,5 мыңға дейін азайды.

"Қазіргі уақытта дефолт деңгейінің көрсеткіштері орташа тарихи мәндер шегінде сақталып отыр", - деп мәлімдеді агенттік.

Автонесиені кімге алу оңайырақ?

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің хабарлауынша, 2025 жылғы 1 қаңтардан 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін жекелеген автонесиелер үшін борыштық жүктеме коэффициентін сақтау жөніндегі талаптар уақытша тоқтатылды.

Бұл келесі қарыздарға қатысты:

Қазақстанда алғаш рет тіркелетін және несие бойынша кепіл болатын жаңа автокөлікті сатып алуға; бастапқы жарнасы 50 пайыздан кем емес, кепілге қойылатын қолданыста болған автокөлікті сатып алуға; бастапқы жарнасы 30 пайыздан кем емес, кепілге қойылатын, шығарылғанына үш жыл толмаған қолданыста болған автокөлікті сатып алуға.

Сонымен бірге агенттік бөлшек несие қоржынының сапасы мен жаңадан берілген қарыздарды ай сайын бағалауды жалғастырады.

Жеңілдетілген автонесиелеу бағдарламасында не болып жатыр?

Жеңілдетілген автонесиелеу бағдарламасы әлі де жұмыс істеп тұр, бірақ әзірге жаңадан қаржыландыру жоспарда жоқ. Жаңа қарыздар алдыңғы қарыз алушылардың қайтарған қаражаты есебінен беріледі.

Қазақстанның Даму Банкінің мәліметінше, бағдарламаға үш дереккөзден 82 миллиард теңге бөлінген.

2015 жылдан бері банктер жалпы сомасы 266 миллиард теңгеден асатын 41 308 жеңілдетілген несие берді. Бастапқы бөлінген қаражатты бірнеше рет пайдалану револьверлік механизмнің арқасында мүмкін болды: қайтарылған ақша қайтадан несиелеуге бағытталады.

2026 жылдың 1 шілдесіне қарай бағдарламаға 184,327 миллиард теңге қайтты. 2024 жылдан бастап орта есеппен осы қаражат есебінен ай сайын 204 жаңа жеңілдетілген автонесие берілді.

Бүкіл кезеңдегі қарыздың орташа мөлшері 6,4 миллион теңгені, ал орташа бастапқы жарна көліктің құнынан шамамен 20 пайызды құрады.

Жеңілдетілген бағдарлама бойынша көбінесе Hyundai, Kia және Chevrolet маркалары сатып алынды. Сұранысқа ие модельдердің қатарында Hyundai Tucson, Hyundai Elantra, Chevrolet Cobalt, Kia Sportage, Hyundai Accent, Kia Rio және Kia Cerato бар.

Жеңілдетілген несиелер ең көп берілген өңірлер: Алматы қаласы – 9 478, Астана қаласы – 8 915 және Қостанай облысы – 3 430.

Ең аз көрсеткіш Ұлытау облысында тіркелді: бүкіл кезең ішінде онда небәрі 61 несие берілген. Алайда салыстыру кезінде Ұлытау, Абай және Жетісу облыстарының бағдарлама іске қосылғаннан кейін құрылғанын ескеру қажет.

2024 жылы банктер 2 480 жеңілдетілген автонесиені мақұлдады, 2025 жылы – 2 282, ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында – 1 294.

Қазіргі уақытта бағдарламаға Halyk Bank, Банк ЦентрКредит, Еуразиялық банк және ForteBank қатысып жатыр. Бұл ретте қолжетімді қаражаттың болуы бұған дейін берілген несиелердің қайтарылуына байланысты.

Бағдарламаның бірегей қатысушылары туралы жеке статистика жоқ. Сондықтан бір адам жеңілдетілген несиелеуді қайта пайдаланып, жалпы санда бірнеше рет ескерілуі мүмкін.

Утилизациялық алым қанша жиналды?

Көлік құралдары мен өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы техникасы үшін 2024 жылы 290,2 миллиард теңге утилизациялық алым жиналды. Оның 127,2 миллиарды өндірушілерден, 163 миллиарды импорттаушылардан түсті.

2025 жылы бұл сома 354,4 миллиард теңгеге артты:

166,2 миллиард – өндірушілерден; 188,2 миллиард – импорттаушылардан.

2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тағы 158,3 миллиард теңге түсті, оның ішінде 92,9 миллиарды өндірушілерден және 65,4 миллиарды импорттаушылардан.

Бұл қаражаттан отандық өндірісті ынталандыруға 2024 жылы 122,7 миллиард теңге, 2025 жылы 162,3 миллиард және 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 98,2 миллиард теңге бағытталды.

Бұдан бөлек, 2022 жылы отандық өндірістен шыққан автомобильдерді сатып алушыларды жеңілдетілген несиелеу үшін банктерге 100 миллиард теңге бөлінді.

Ал Экология министрлігі қазіргі уақытта "Жасыл даму" мекемесі істен шыққан көліктерді қайта өңдеумен айналысатын ұйымдарды анықтап жатқанын хабарлады. Шарттар жасалғаннан кейін қабылдау пункттерінің тізімі оператордың сайтында жариялануы тиіс.

Ескі көліктерін тапсырған иелеріне Қазақстанда шығарылған экологиялық таза көлікті сатып алу үшін жеңілдік сертификаттарын беру жоспарланып отыр. Жеңілдік мөлшерін Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі айқындауы тиіс.

МКК импорт статистикасын жарияламай отыр

Мемлекеттік кірістер комитеті редакцияға Қазақстанға әкелінген автокөліктердің саны мен құны, шыққан елдері және импорт құрылымы туралы егжей-тегжейлі ақпарат берген жоқ.

Ведомство "Кедендік реттеу туралы" Кодекстің 19-бабына сілтеме жасады, оған сәйкес кедендік бақылау кезінде алынған және коммерциялық, салықтық, банктік немесе заңмен қорғалатын өзге де құпияны қамтитын мәліметтер қолжетімділігі шектеулі ақпаратқа жатады.

МКК ретроспективті мәліметтер сыртқы сауда статистикасының жалпы бөлімінде жарияланатынын көрсетті. Алайда ашық бөлімде автомобильдер бойынша бөлек дайын іріктеме ұсынылмаған.

***

Бес миллион жеңіл автокөлік, 4,2 триллион теңге автонесие, жүздеген миллиард теңге утилизациялық алым және өндірістің жалғасып жатқан өсімі автомобиль нарығының Қазақстан экономикасындағы ең ірі тұтынушылық сегменттердің бірі болып қала беретінін көрсетеді.

Дегенмен, импорт бойынша ашық статистика болмағандықтан, оның толық құрылымы мен динамикасын бағалау әлі де мүмкін емес.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу