БҰҰ: Әлемде жыл сайын бес жасқа дейінгі бес миллионға жуық бала көз жұмады

Баяндамадағы мәліметтерге сәйкес, 2024 жылы 4,9 миллион бала, оның ішінде 2,3 миллион жаңа туған нәресте бес жасқа толмай көз жұмған.

БҰҰ баспасөз қызметінің хабарлауынша, зерттеудің кейінгі нәтижелері балалар өлімін азайту бағытындағы жаһандық прогрестің баялауы алаңдатарлықтай екенін көрсетті.

Зерттеу авторларының пікірінше, бұл өлімдердің басым бөлігін тиімділігі дәлелденген және қолжетімді шаралар арқылы алдын алуға болады.

Баяндамада 2000 жылдан бері бес жасқа дейінгі балалар өлімі екі еседен астам азайғанымен, 2015 жылдан кейін ілгерілеу қарқыны 60 пайыздан астамға баяулағаны көрсетілген. Авторлар мұндай зерттеу алғаш рет әлемдік статистиканы толық қамтып, өлім себептерін кешенді түрде талдағанын атап өтеді.

Тамақтанбау және негізгі қауіптер

Бір айдан бес жасқа дейінгі 100 мыңнан астам бала дұрыс тамақтанғанбағандықтан көзжұмған. Ең жоғары көрсеткіштер Пәкістанда, Сомалиде және Суданда тіркелген. Бұл — аталған фактор бойынша жасалған алғашқы жаһандық бағалау. Сарапшылар нақты көрсеткіш бұдан да жоғары болуы мүмкін екенін айтады, себебі тамақтанбау иммунитетті әлсіретіп, басқа да қауіпті ауруларға бейімділікті арттырады, ал көптеген жағдайлар статистикада тіркелмей қалады.

-Алдын алуға болатын аурулардан ешбір бала қайтыс болмауы тиіс. Алайда балалар өлімінің алдын алу саласындағы қадамдардың баяулауы алаңдатарлық деңгейге жетті, әрі бұл жаһандық бюджеттердің қысқаруы жағдайында болып отыр, – деді БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) атқарушы директоры Кэтрин Рассел.

Зерттеушілердің айтуынша, жұқпалы аурулар әлі де негізгі қауіптердің бірі болып отыр. Әлемде бес жасқа дейінгі балалар өлімінің 43 пайызы тоғыз түрлі инфекцияның үлесіне тиеді. Өмірге келгеннен кейінгі бір айдан кейінгі өлімнің негізгі себептері безгек, диарея және пневмония болып отыр.

Өлім-жітім негізінен инфекциялар кең таралған шектеулі елдерде көп. Олардың қатарында Чад, Конго Демократиялық Республикасы, Нигер және Нигерия бар. Бұл елдерде қақтығыстар, климаттық күйзелістер, ауру таратушы жәндіктердің таралуы, дәріге төзімділік және өзге де факторлар халықтың алдын алу мен емделу қызметтеріне қол жеткізуін шектеп отыр.

Жаңа туған нәрестелер арасындағы өлім барлық жағдайлардың жартысына жуығын құрайды. Бұл осы кезеңдегі өлімнің алдын алу шараларының баяу жүріп жатқанын көрсетеді. Негізгі себептер — шала тууға байланысты асқынулар, босану кезіндегі қиындықтар және инфекциялар.

Қақтығыс аймақтарындағы балалардың тәуекелі жоғары

Аймақтар арасындағы айырмашылық айқын күйінде қалып отыр. 2024 жылы бес жасқа дейінгі балалар өлімінің 58 пайызы Сахараның оңтүстігіндегі Африка елдеріне, тағы 25 пайызы Оңтүстік Азияға тиесілі болды. Тұрақсыз әрі қақтығыс жүріп жатқан өңірлерде өмір сүретін балалардың бес жасқа дейін қайтыс болу ықтималдылығы басқа аймақтармен салыстырғанда үш есе жоғары.

Баяндамада сондай-ақ 2024 жылы 5 пен 24 жас аралығындағы 2,1 миллион бала, жасөспірім және жас көз жұмғаны айтылады. Жас балалар арасында жұқпалы аурулар мен жарақаттар өлімнің негізгі себебі болып қалса, жасөспірім кезеңінде қауіп құрылымы өзгереді: 15–19 жастағы қыздар арасында басты себеп — өзіне зиян келтіру, ал ұлдар арасында — жол-көлік оқиғалары.

БҰҰ өкілдері сыртқы көмектің қысқаруы ана мен бала денсаулығын қорғау саласындағы жұмыстарға кері әсер етіп жатқанын ескертеді.

БҰҰ Бас хатшысының экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары Ли Цзюньхуа бұл деректерді «көптеген елдердің тұрақты даму мақсаттарына жете алмай отырғанын көрсететін қатаң ескерту» деп атады. Оның айтуынша, бұл өлімдердің алдын алу жолдары белгілі, енді саяси ерік-жігерді күшейтіп, бастапқы медициналық-санитарлық көмекке тұрақты инвестиция құю және деректер жүйесін жетілдіру қажет.

Баяндамада балалар денсаулығына салынатын инвестициялар даму саласындағы ең тиімді шаралардың бірі екені атап өтіледі. Вакцинация, дұрыс тамақтану бағдарламалары және білікті медициналық көмек миллиондаған адамның өмірін сақтап қалуға мүмкіндік береді.

Осыған дейін БҰҰ Бас хатшысы әйелдер құқығы үшін күреске қарсылық күшейіп келе жатқаны туралы айтқан болатын.