C5+1 саммиті: стратегиялық серіктестік серпін алады

Вашингтон төрінде өткен С5+1 саммитінде экономикадан бастап, аймақтық қауіпсіздік, сыртқы саясаттағы көпқырлы байланыстың келешегі бүге-шүгесіне дейін талқыланды.

Жоғары деңгейдегі шараның Қазақстан үшін нәтижесі қандай болмақ? Сарапшылар не дейді? 

Қазақстан мен АҚШ сенімді әріптестігі сан салада қарқын алып келеді. Қазір қазақ жерінде АҚШ-тың капиталына салынған 600-ден астам компания жұмыс істеп жатыр. Олар фармецевтика, мұнай-газ өндірісі,  энергетика және машина жасау салаларын бірлесе дамытуға арналған. Өзара сенімге құрылған көпқырлы байланыстың нәтижесін елге келген инвестиция көлемінен байқауға болады. Мәселен, алғашқы жарты жылдықта Қазақстанға 6,6 млрд доллар тікелей инвестиция тартылған болса, соның басым көпшілігі АҚШ ақшасы.

Жеңісбек Төлен, саясаттанушы:

- 2025 жылдың бірінші тоқсанында 362,4 млн доллар қаржы тартылған. 2024 жылы 869 млн, яғни 900 млн жуық инвестиция тартылған. Бұл көрсеткіш АҚШ-тың Қазақстанға көп инвестиция салып жатқанын көруге болады. Бұл не үшін керек десек, бұл Қазақстан экономикасын инвестициялық тұрғыда әртараптандыру үшін керек. Сондықтан инвестициялық теңгерімді жүзеге асыру үшін АҚШ-тың да аймаққа көп инвестиция салуы біз үшін маңызды. Бұл көпвекторлы саясатты жүзеге асырудың нақты көрінісі.

Екіжақты қарым-қатынастың көкжиегін кеңейту АҚШ-қа да тиімді. Ірі держава қазақ даласындағы қазба байлыққа қызығушылық танытып отыр. Әсіресе бізде әлемде қат саналатын вольфрамның қоры мол. Сондықтан АҚШ сирек металды өндіруден үздік үштікке кіретін Қазақстанмен ұзақмерзімді келісімге келуге мүдделі. Оған осы жолғы саммиттің ықпалы зор болмақ. 

Жеңісбек Төлен, саясаттанушы:

- АҚШ үшін не маңызды дейтін болсақ, қазіргі уақытта сирек кездесетін металдан алынатын өнімдер ең құнды өнімдер болып есептеледі. Қазіргі уақытта әлемде осы бағытта пионер болып отырған бұл – Қытай. Яғни АҚШ-ты басып озып отыр. АҚШ-тың өзі қазіргі уақытта сирек кездесетін металдар өнімін пайдалануға Қытайға тәуелді болып отыр. Сондықтан Қытайдың импортынан тәуелділіктен шығу үшін мақсатты түрде осы сирек кездесетін металдарды өзі өңдеуді қолға алуды жоспарлап отыр.

Энергетикалық қауіпсіздік, аймақтық тұрақтылық, көлік-логистикалық хаб құру мен жасанды интеллект бағытындағы бірлескен бастамалар. Бұл - саммит аясында қаузалатын тақырыптардың бір парасы. Сарапшылар бұл жолғы басқосудың экономикалық пайдасынан бөлек, саяси салмағы да зор екенін айтып отыр.

Нұргелді Әбдіғаниұлы, саясаттанушы:

- Қазақстан жаһандық саяси кеңістікте өзінің бітімгерлік миссиясын дәлелдеген, өзінің орта держава статусын дәлелдеген мемлекет. АҚШ президентінің Ресей-Украина дағдарысының келіссөзіне де Қазақстан үн қосып, жауласушы тараптарды келісөз үшін өз алаңын ұсынуға дайын екендігін мәлімдеді. Қазақстанның осында бітімгершілік бастамалары АҚШ пен Қазақстан арасындағы диологтың статусын салмақтай түседі.

Вашингтон төріндегі жиында Қазақстан делегациясы екі күн қатарынан іскерлік кездесулер өткізеді. Сарапшылардың пайымынша, бір үстел басындағы бұл жүздесулер жаңа келісімдерге жол ашып, экономикалық ынтықмақтастыққа арттыра түседі.

Авторы: Назерке Тоқжан