Даңғаза жеңістер мен экономикалық өсім жайлы ұрандарды ұмытқан жөн экономист

Теңіз кен орнындағы өндірістің уақытша тоқтауы Қазақстан экономикасының шикізатқа тәуелді екенін тағы бір мәрте көрсетті. Экономист Расул Рысмамбетов осылай деп мәлімдеді.

Оның айтуынша, елдегі мұнай өндірісінің шамамен 30 пайызы бір ғана кен орнына тиесілі болса, ондағы кез келген технологиялық үзіліс макроэкономикалық деңгейде бірден сезіледі.

«Егер бір ғана кен орны елдегі мұнай өндірісінің шамамен 30 пайызын берсе, ондағы кез келген техникалық үзіліс елге макроэкономикалық соққы болып тиеді. Мемлекеттік инфрақұрылымды пайдалану маңызды. Бірақ жобаны өзіміз жасап, өзіміз көтеру одан да маңызды. Кәсіп, өңдеу, өндіріс салалары субсидияға белгілі бір деңгейде тәуелді болуы мүмкін. Дегенмен табыстың негізгі бөлігі – кәсіпкердің өз ерік-жігері мен тәуекеліне байланысты. Сондықтан әзірге «даңғаза жеңістер» мен 10 пайыздық өсім туралы ұрандарды ұмыта тұрған жөн», – дейді сарапшы.

Экономистің дерегінше, бүгінде экспорттық табыстың 50–55 пайызы мұнай мен мұнай өнімдерінен түседі. Ал бюджет кірісінің 40 пайызына дейін мұнай-газ секторына тікелей немесе жанама түрде тәуелді. Бұл – экономиканың құрылымы әлі де шикізатқа байланғанын білдіреді.

"Шикізат экономикасының формуласы қарапайым: шетелдік компаниялар келіп, барлау жасайды, мұнай-газ табады, құбыр салады, біз сол ағынмен бірге көтерілеміз. Қазір елдің экспорт кірісінің шамамен 50-55 пайызы мұнай мен мұнай өнімдерінен түседі. Ал бюджет кірісінің 40 пайызына дейін тікелей немесе жанама түрде мұнай-газ саласына тәуелді", – дейді сарапшы.

Сарапшы өңдеу секторына салынатын ондаған немесе жүздеген миллион доллар жеке инвестиция мұнай жобаларындай ірі көрінбейтінін, бірақ экономиканың күрделенуі мен тұрақтылығына дәл осы саланың үлесі маңызды екенін атап өтті. 

"Ал өңдеу саласындағы орта бизнес миллиардтаған долларлық бұрғылау емес. Көбіне ондаған миллион доллар жеке қаржы салынады, жабдықтың жартысы лизингке алынады. Бірақ мұнда жұмыс күрделірек: экспортты әртараптандыру, өндірісті жетілдіру, жаңа технологияны меңгеретін инженер іздеудің бәрі машақат. Соған қарамастан өңдеуші өнеркәсіп жалпы ішкі өнімнің небәрі 12-13 пайызын ғана береді. Ал негізгі салмақ әлі де өндіру секторында. Жеке кәсіпкер салған он немесе жүз миллион доллар ірі есептерде, индекс көрсеткіштерінде көзге түсе бермейді. Бірақ шын мәнінде экономикадағы ең маңызды тірек – сол", – дейді Расул Рысмамбетов.

Экономист ел экономикасын ұзақ марафонға теңеді. Оның сөзінше, Қазақстан бастапқы кезеңнен өтіп, енді күрделі әрі баяу өсім кезеңіне аяқ басты. Бұрынғыдай екі таңбалы өсімге қол жеткізу оңай емес, себебі қарапайым шикізаттық өсімнің мүмкіндігі шектеулі.

«Экономика тек мұнай табысына сүйеніп, қайта сату мен тұтынуға негізделсе, тұрақты болмайды. Өндіріс, өңдеу, технологиялық жобалар – міне, ұзақ мерзімді өсімнің негізі», – деді маман.

Сарапшының пікірінше, экономиканың табиғи өсімі үшін субсидия жеткіліксіз. Негізгі күш – жеке бизнестің бастамасында. Ал мемлекет инфрақұрылым жасап, белгілі бір деңгейде қолдау көрсетумен шектелуі тиіс.