Дәуір тұлға Асанәлі Әшімов

Кеңестік және қазақстандық театр және кино актері, режиссер, Қазақстанның еңбек ері Асанәлі Әшімов өмірден өтті.  

Қаралы хабарды Мәдениет және ақпарат министрілігі растады. Марқұм, «Қыз Жібек», «Атаманның ақыры», «Жаушы» сынды туындылармен танылып, ұлт өнерінің дамуына өлшеусіз үлес қосты.

Қазақ киносының корифейі, аңызға айналған арда тұлға Асанәлі Әшімов өнегелі өмірін өнерге арнады. Тағдырын театрмен тоғыстырды. Бес күн тіршілікте қуақы атаққа алдынбады. Арзан мадаққа жалданбады. Жалғанда жарқырап ғұмыр кешті. Исі қазақтың қажетіне жараймын деп өмір сүрді. Жүрегі ұлтым деп соқты. Сол қалпында, биік болмысымен бақиға қол бұлғап кете барды.

Асхат Маемиров, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері:

- Қазақ өнері мен мәдениеті үшін бұл орны толмас қаза.  Себебі Асанәлі Әшімов тұтас бір ұлттың, өнерінің мәдениетінің көшін бастап келе жатқан үлкен заңғар тұлғамыз. Асанәлі аға қазақ өнерінің, кәсіби өнерінің негізін қалаған абыздар мен бүгінгі ұрпақтың ортасындағы алтын көпір бола білді. Ұлт рузханиятына қызмет етудің жарқын үлгін көрсетті.

Асанәлі Әшімов - 1937 жылы мамыражай мамырдың 8-ші жұлдызында Жамбыл облысы Сарысу ауданына қАрасты Жайылма ауылында өмірге келді. Балғын балалық күндері соғыс жылдарымен тұспа-тұс келіп, тағдырдың теперішін көп көрді. Кейін Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының театр факультетінде актер мамандығы бойынша білім алды. Ал оның алғашқы еңбек жолы 1961 жылы Қазақфильм киностудиясында басталды.

Нұрғали Нүсіпжанов, Қазақстан Халық Әртісі:

- Сенбей тұрмын, тіпті түнде ғана кешке ғана сөйлесіп, не істеп, не қоямыз деп, тіпті қалжындасып алғанбыз. Екеуміз өміріміз театрда да, өмірде де қамшының өріміндей бірге өріліп келеді. Ол маған қатты еркелейтін еді. Менен бес ай кішілігі бар еді.

Иә, Асанәлі есімі Алашқа театр табалдырығында танылды. Білім алып жүріп-ақ, түрлі рөлдерді ойнап, тәжірибесін шындады. Оның сахнада сомдағанМ. Әуезовтің «Абайында» Керім, «Еңлік-Кебегінде» Кебек, «Қара қыпшақ Қобыландысында» Айшуақ, Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлуында» Қодар рөлдері  мұқым елдің санасында сақталды.

Бауыржан Қаптағаев, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері:

- Қайран Асанәлі аға, театр мен кино өнерінің биігі, Хантәңірі, Әулие шоқысы, шыңы, үлкен жүрек Асанәлі Әшімов дүниеден озды. Өзінің бір саналы өмірінде үлкендерді ұмытпай, марқұм болған магикандар, театр өнерінің саңлақтары сол кісілерді киінгі жастарға үлгі қылып айтып жүруші еді. Енді тек ғана «ол кісі олай деуші еді, былай деуші еді» деген естеліктер қалды. Әрине, Асанәлі деп, Асанәлінің өнерін сүйетін қазақ еліне, қазақ халқына көңіл айтамын.

Асанәлі Әшімұлы қазақ киносында да қажырлы еңбек етті. Оның кинодағы Бекежан, Шадияров, Мәмбет сынды образдары актердің өзімен бірге өмір сүрді. Ал оның режиссерлігімен таспаланған туындылар түрлі кино фестивальдерде топжарды. Ол түсірген «Жылан жылы», «Қозы Көрпеш - Баян Сұлу», «Шоқан Уәлиханов» секілді фильмдер елдің есінде мәңгі сақталды.

Гүлнар Әбікеева, Қазақстан киносыншылар қауымдастығының президенті:

- Асанәлі Әшімовтің шығармашылық жолы 1950 жылдары басталды. Ол Шәкен Аймановтың «Перекресток» фильмінде, кейін Мажит Бегалиннің «Тревожное утро» фильмінде ойнады. Ол кезде ол өте көрікті, жас, интеллигентті, аса білімді, зияткер адам болатын. Ал оның әйгілі рөлдерінің бірі ретінде «Қыз жібек» шығармасындағы Бекежан образын айтар едім. Одан кейін «Атаманның ақыры», «Транссібір экспресі» сияқты фильмдері бар. Осылайша,  Асанәлі Әшімов Қазақстанның, қазақ киносының визиттік карточкасына айналды.

Тағдырлы тұлғаның ғұмырында қуанышпен қатар қайғы да көп болды. Ол өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарында жарынан, кейін қос ұлынан қатар айырылды. Ол жайлы өзі былай дейді.

Дегенмен қанша қиындық көрсе де қажымады. Халыққа қалтқысыз қызмет етті. Қалың қараша Асанәлі Әшімұлының қайраткерлігімен қатар қаламгерлігін де жақсы біледі. Ол жазған «Майраның әні», «Жан бөлек», «Алаштың Асанәлісі», «Менің жанрым – күнделік», «Ғұмыр-дария» атты кітаптары көпшіліктің оң бағасын алды.

Асхат Маемиров, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері:

- Меніңше Асанәлі ағаның екінші ғұмыры басталады. Себебі сол өзінің жасаған шоқтығы биік үлкен бейнелері, актерлік, режиссерлік, ұстаздық жолы кейінгі буынға үлкен өнеге, тағылым, үлкен мектеп болып қалды. Сондықтан қазақ мәдени кеңістігінде, аспанында Асанәлі Әшімов биігі, Асанәлі Әшімов шыңы дегенді қалыптастырды.

Енді «адамның жаны – мәңгілік» деп жатады ғой. Демек тәні Өлгенмен адамның жаны барып тұрақтайтын сондай  бір  жердің  болғаны  ғой. Сенбеске  амалың  жоқ! - Ол өзі бір әңгімесінде осылай деді. Тағдырдың түгесілетінін, өмірдің өтетінін білді, сенгісі келмеді. Ал бүгін қаймана қазақ Асанәлі Әшімұлының қазасына сенгісі келмейді.

Авторы: Шернияз Жалғасбекұлы