Елдегі ең бай адамдар қайырымдылыққа қанша ақша жұмсайды?

Қазан айының басында Forbes.kz Қазақстанның ең бай 10 азаматтарының жаңартылған тізімін жариялады. Егер қарапайым қазақстандықтар табысының шамамен 1,2%-ын мұқтаж жандарға көмектесуге жұмсайтын болса, елдегі ең дәулетті азаматтар бұл бағытта әлдеқайда ауқымды жобаларды жүзеге асырып жүр, деп хабарлайды Egemen.kz.

Фото: Ашық дереккөз

Ranking.kz порталының жазуынша, көшті бастап тұрған миллиардер Болат Өтемұратов он жылдан астам уақыт бойы қайырымдылықпен айналысып келеді. Оның атындағы Болат Өтемұратов қоры тұрақты түрде өз қызметінің қаржылық есебін жариялап отырады. 2024 жылғы деректерге сәйкес, қор өткен жылы 51,9 миллиард теңгені әлеуметтік және қайырымдылық жобаларына жұмсаған. Бұл көрсеткіш 2023 жылмен салыстырғанда 2,8 есе көп. 

Қордың ең танымал жобаларының бірі – «Аутизм. Баршамыз үшін әлем» атты ұзақ мерзімді әлеуметтік бағдарлама. Бұл бағдарлама еліміздің түрлі өңірлерінде орналасқан 13 орталықтың қызметін қаржыландырып, аутизм диагнозы бар балаларға көмек көрсетеді. Сонымен қатар, қор 2024 жылы Қызылорда қаласындағы жолаушылар терминалы мен Есіктегі мектептің құрылысына, су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсетуге және аз қамтылған азаматтарға пәтер сатып алуға қаржы бөлген.

Екінші орында – кәсіпкер Вячеслав Ким. Ол бірнеше жылдан бері ANSA қайырымдылық қоры арқылы әлеуметтік жобаларды жүзеге асырып келеді. Өткен жылы қордың көмегімен 2 мыңнан астам қазақстандыққа қолдау көрсетіліп, жалпы сомасы 20 миллиард теңгеден асқан көмек берілді.

Бұл қаражатқа Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарында су тасқынынан зардап шеккендерге арналған екі көпқабатты және 300 жеке үй, сондай-ақ бір балабақша салынды. Сондай-ақ Esen Foundation қорымен бірлесе отырып, «Бақытты аудан» (Baqatty Audan) жобасы іске қосылды. Бағдарлама Целиноград ауданында ауыл тұрғындарының сапалы медицина мен білімге қол жеткізуін арттыруды мақсат етеді. Оған 298 миллион теңге бөлінген.

ANSA қорының бастамасымен 5 Sandyq ауылында Ауылдық педагогикалық академия және біліктілікті арттыру орталығы құрылды. Сонымен қатар «Астана» медицина университеті мен Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы базасында 450-ден астам маман біліктілігін арттырды. Инклюзия бағыты бойынша ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға арналған арнайы кабинеттер ашылып, бірнеше мектеп интерактивті панельдермен, ISKU жиһазымен, компьютерлермен және дидактикалық материалдармен жабдықталды.

Қордың спортты қолдаудағы еңбегі де ерекше. 2025 жылы ANSA қоры «Барыст» хоккей клубының импакт-партнері атанып, балалар мен жасөспірімдер хоккейін дамытуға және дарынды спортшыларды қолдауға кірісті. Сонымен қатар, параолимпиадалық бочча спортының ресми серіктесіне айналды. Қор халықаралық жарыстарды өткізуге және ұлттық құраманың дайындықтарына қолдау көрсетіп келеді.

Елдің ең бай бес меценатының барлығының дерлік өз жеке қайырымдылық қоры бар. Олар ашық әрі айқын жұмыс істеуге тырысады, жыл сайын есеп жариялап, қаражаттың қайда жұмсалғанын көрсетеді. Бұл ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған қайырымдылықтағы ашықтық қағидасының нақты көрінісі. Президенттің бастамасымен қабылданған «Қайырымдылық туралы» заңға енгізілген түзетулер де осы бағыттағы жұмысты жүйелеуге бағытталған.

Бес меценаттың қатарына Astana Group холдингінің негізін қалаушы Нұрлан Смағұлов, қаржыгер Тимур Турлов, банкир Тимур Құлыбаев кіреді. Әрқайсысының өз бағыты бар:

Құлыбаевтар әулетінің Halyk қоры аз қамтылған отбасыларға көмек көрсетіп, мектептер мен балабақшалар салып және жас таланттарға гранттар бөледі. Тимур Турлов шахмат пен балалар футболын, экологиялық жобаларды қолдап дарынды жастарға гранттар бөледі.  Нұрлан Смағұлов білім беру мен мәдениет саласында әлеуметтік жобаларды тұрақты түрде қаржыландырып келеді.

Ал тізімнің келесі бөлігіне енген кәсіпкерлер – Владимир Ким, Айдын Рахымбаев, Шухрат Ибрагимов, Андрей Лаврентьев және Кенес Ракишев те қайырымдылық бағытында белсенді. Алайда олардың жұмсаған нақты қаржысы туралы ашық деректер аз. Көбіне бұл ақпараттар жеке жобалар туралы жаңалықтардан белгілі болады, бірақ толық көлемде есеп беру тәжірибесі сирек кездеседі.

Кейбір кәсіпкерлер өз қорларынан бөлек, ірі қоғамдық қорларға да тұрақты түрде қаражат аударады. Мысалы, «Ана Үйі» қорының жұмысына Шухрат Ибрагимов пен Андрей Лаврентьев белсенді қатысады. Әрқайсысы Қазақстанның белгілі бір қаласындағы «Ана үйін» қаржыландырады. Бұл қор әлеуметтік жетімділікті азайтуға бағытталған және қиын жағдайда қалған аналарға балаларынан бас тартпауға мүмкіндік береді.

Соңғы жылдары мемлекет қайырымдылық бастамаларын қолдауға айрықша көңіл бөліп отыр. 2023 жылдан бастап елде меценаттар мен демеушілерге арналған ұлттық конкурс өткізіліп келеді. 2025 жылы 33 қазақстандыққа «Құрметті қайырымды жан» атағы берілді. Қазіргі таңда елімізде осындай мәртебеге ие 164 азамат бар.

Мәдениет және ақпарат министрлігінің дерегінше, елімізде 1,3 мыңнан астам қайырымдылық ұйымы жұмыс істейді. Тек биылдың өзінде «Ізгі істер марафоны» аясында қазақстандықтар 2,5 мыңнан астам қайырымдылық бастамасына қатысты. Елде бүгінде 275 мыңнан астам волонтер бар, олардың ішінде 55 жастан асқан 3,5 мың адам белсенді түрде ізгі істермен айналысып жүр.
Осылайша, Қазақстанның ең дәулетті азаматтары қайырымдылықты қоғам алдындағы өз жауапкершілігінің бір бөлігі ретінде қабылдап, әлеуметтік жобаларға миллиардтаған теңге жұмсайды. Бұл үрдіс елде қайырымдылық мәдениетінің жаңа деңгейге көтерілгенін және меценаттықтың тек дәулеттілердің емес, бүкіл қоғамның игілігіне айналып келе жатқанын дәлелдейді.