Елімізде 53 мыңнан астам мектеп оқушысынан көз аурулары анықталды ДСМ

Көру қабілетіне қатысты шағымдармен дәрігерге жүгіну жиілеген

Жасымыз жетпей жанарымыздан жарық тайып барады. Бүгінде көз дертінің жасарып бара жатқаны мамандарды алаңдатып отыр. Себебі, 2025 жылы көз ауруларына байланысты дәрігер көмегіне 388 830 бала жүгінген. Жалпы, аталған бағыт бойынша 1 354 081 медициналық қызмет көрсетілген екен.

Министрлік ұсынған мәліметке сәйкес, емдеу-профилактикалық ұйымдарда тіркелген балалар арасында көз ауруларының көрсеткіші 100 мың тұрғынға шаққанда 5 613 жағдайды құрайды. Ал алғаш рет анықталған диагноздар көрсеткіші 2 346 жағдай деңгейінде тіркелген екен.

- 2025 жылы 0–17 жас аралығындағы балалар арасында көз аурулары бойынша диспансерлік есепте 28 002 бала тіркелген. Ал 2024 жылы бұл көрсеткіш 29 373 баланы құраған. Балалар арасында көз ауруларына байланысты диспансерлік бақылау асқынулардың алдын алуға, созылмалы ауруларда дер кезінде ем жүргізуге бағытталған. Сондай-ақ бақылау тамырлы қабықтың қабынуы, ауыр витреоретинальды патологиялар, тұқым қуалайтын торқабық дистрофиялары, глаукома және өзге де аурулар кезінде жүзеге асырылады, - деп жазылған ведомство хабарламасында.

Балалар арасында белең алған басты диагноз – миопия

Алдымен миопия диагнозының ресми анықтамасына тоқталайық. Миопия — адам жақын орналасқан заттарды анық көріп, ал алыстағы бейнелерді шырамытады. Бұл көздің тор қабығында кескіннің дұрыс түспеуінен туындайтын рефракциялық ақау. Миопия, әсіресе, мектеп жасындағы балалар арасында жиі кездеседі.

Ресми деректерге сәйкес, елімізде көз аурулары анықталған 53 мыңнан астам оқушының ішінде миопия 32 892 баладан тіркелген. Мысалы, 2002–2003 жылдары бірінші, бесінші және тоғызыншы сынып оқушылары арасында миопияның таралу жиілігі 35,3 пайызды құраған. Ал 2029 бұл көрсеткіш 55,1 пайызға дейін артқан. Қазіргі уақытпен салыстыра есептегенде, бұл көрсеткіш анағұрлым жоғары болар еді.

- 2019 жылы «Мектеп жасындағы балалардағы рефракция аномалияларының алдын алу және емдеу бойынша кешенді бағдарламаны әзірлеу» атты ғылыми-зерттеу жұмысы жүргізілді. Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, 1, 5 және 9-сынып оқушылары арасында миопияның таралу жиілігі тиісінше 5,7%, 19,2% және 30,2%-ды құрады, - делінген министрліктің ресми жауабында.

Әлемдік жағдай да алаңдатарлық сипатқа ие. Ресми деректерге сәйкес, 2020–2023 жылдар аралығында миопия диагнозы қойылған адамдар саны 36 пайызға дейін артқан. Жаһандық зерттеушілердің болжамына сай, 2050 жылға қарай бұл көз ауруының таралу деңгейі шамамен 40 пайызға жетуі мүмкін. Сонымен қатар миопия 13–19 жас аралығындағы жасөспірімдер арасында жиі кездеседі. Елімізде бұл үрдістің қалай алдын алуға болады?

- Әлемде және Қазақстанда балалар арасында миопияның өсуі байқалады. Көру мүшесі патологияларының анықталу жиілігі де артып келеді. Осыған байланысты мамандар миопияның даму себептерін зерттеуге ерекше көңіл бөледі. Қазіргі уақытта елімізде «Рефракция аномалиялары» бойынша клиникалық хаттамалар жаңартылды. Балалардағы миопияны бақылаудың оптикалық әдістері енгізілді. Олардың қатарында толық оптикалық түзету, ортокератологиялық емдеу және перифокальды көзілдіріктер бар. Бұл әдістердің тиімділігі ғылыми зерттеулермен және клиникалық тәжірибемен дәлелденген, - деп мәлімдейді ведомство.

Балалар арасында миопиядан бөлек көздің өзге де сырқат түрлері жиі кездеседі. Мамандардың мәліметінше, рефракция аномалиялары (жақыннан көру, алыстан көру, астигматизм) кең таралған. Бұл жағдай мектеп жасындағы балаларда көру өткірлігінің төмендеуіне жиі себеп болады. Оқушылар арасында туа біткен және тұқым қуалайтын көз аурулары да тіркеледі. Олардың қатарында туа біткен катаракта, глаукома және көз алмасының даму ақаулары бар.

Балалардың көзі экранға тәуелді

ЮНИСЕФ дерегі бойынша әлемде кәмелет жасына толмаған 2,4 млрд бала болса, соның 90 пайызында жеке смартфон бар. Бұл дегеніміз олар күнделікті уақытын осы телефонға телмірумен өткізеді. Бүгінде тіпті сәбилердің қолында смартфон жиі байқалады. Ал телефоны жоқ балалар ата-анасының құрылғысына бақылаусыз қол жеткізеді. Соның салдарынан, көз көбіне жақын қашықтықтағы жұмысқа бейімделген. Балалардың ұзақ уақыт жақыннан жұмыс істеуі көз алмасының ұзаруына әсер етеді. Дәрігерлердің айтуынша, 25–30 см-ден жақын қашықтықта ұзақ көру миопия қаупін 2,5 есе арттырады.

Бос уақытын далада емес, электронды құрылғы ұстаған күйі төрт қабырғада өткізген балада табиғи жарықтың жеткіліксіздігі, түнгі ұйқының тапшылығы пайда болады. Бұл жанардың жағдайын нашарлатады. Бұдан бөлек, қауіп факторларының қатарында циркадтық ырғақтардың бұзылуы, D дәрумені тапшылығы және өзге де жағдайлар бар.

Нәрестелер көзінде де қауіп бар

Нәрестелер мен мектепке дейінгі жастағы балалар арасында туа біткен патологиялар да жиі кездеседі. Соның бірі – көз жасы каналының бітелуі. Медицинада бұл жағдай дакриоцистит деп аталады. Бұл – көзден мұрын қуысына жас ағу жолдарының бітелуі салдарынан дамитын ауру.

Сондай-ақ шала туған нәрестелер арасында ретинопатия жағдайлары жиі тіркеледі. Ретинопатия – тор қабықтың (ретинаның) қан тамырлары толық жетілмей қалатын көз патологиясы. Осы орайда шала туған нәрестелердің ретинопатиясын ерте анықтауға бағытталған арнайы скринингтік бағдарлама жұмыс істейді. Қазақстан бұл медициналық тексеру түрін енгізіп, тұрақты түрде жүргізіп отырған санаулы елдердің бірі болып саналады.

- Аталған бағдарлама тәуекел тобына жататын барлық балаларды қамтиды. Бағдарлама патологияны ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ мүгедектіктің алдын алуға жағдай жасайды. Офтальмологиялық скрининг көз түбін тексеру арқылы жүргізіледі. Ол жанама бинокулярлық офтальмоскоптың көмегімен жүзеге асырылады. Бұл әдіс шала туған нәрестелердің ретинопатиясын диагностикалауда «алтын стандарт» болып саналады, - делінген министрліктің ресми жауабында.

Балалардың көз саулығы министрлік бақылауында

Министрліктің мәлеметінше, елімізде балалардың көру қабілетін профилактикалық тексеру 18 жасқа дейін жүйелі түрде жүргізіледі. Медициналық диагноз қойылған жағдайда 14 және 17 жастағы жасөспірімдерге қосымша көз ішілік қысымды өлшеу рәсімі тағайындалады. Аталған тексерулер қауіп факторларын дер кезінде анықтауға және асқынудың алдын алуға бағытталған. Жалпы, балалардың көру саулығы тұрақты бақылауда.