Елімізде май өнімдерінің экспорты артады

Кейінгі 10 жылда қызмет көрсету саласындағы экспорт көлемі екі есе артып, 6 млрд доллардан 12 млрд долларға дейін жетті. Ал импорт жеті пайыз төмендепті.

Экономикалық зерттеулер институтының сарапшылары сыртқы нарықта білім, медицина, құрылыс салалары бойынша қызмет көрсетуге әлеуетіміз мол дейді. Тек жүйелі қолдау қажет. Қазір шикізаттық емес өнімдер экспорты да қарқынды өсіп жатыр. Еліміз алдағы жылдары май-тоңмай өнімдерінің саудасын 1 млрд доллардан асырмақ. 

Май-тоңмай бойынша жоспар 2028 жылға қарай жүзеге асу керек. Сөйтіп еліміз жаһандағы үшінші экспорттаушы ел атанады.

Елде май-тоңмай өнімдерінің экспортын дамыту жөніндегі Жол картасы әзірленді. Құжат 2026-2028 жылдарға межеленген. Жол картасын бекітпес бұрын құзырлы мамандар майлы дақылдарды өсіретін, сондай-ақ оларды өңдеумен айналысатын 30-дан аса кәсіпорынға кешенді диагностика жүргізген. Мұндай дақылдар еліміздің солтүстік, шығыс және оңтүстік-шығыс өңірлерінде өсіріледі. Ал Абай, Шығыс Қазақстан, Ақмола, Жетісу және Алматы облыстарында шикізат өңделіп, дайын өнім шығарылады. Жоғарыда сөз еткен Жол картасында өңдеу қуатын арттыру, экспорт географиясын кеңейту мақсаты айқындалды. Нәтижесінде алдағы екі жылда Қазақстан сыртқы нарықтарға 1 млрд АҚШ долларынан асатын күнбағыс майын жеткізеді.

Айдар Әбілдабеков, ҚР Сауда және интеграция вице-министрі:

- 1 млн 300 мың тонна пісте майы мен күнжара экспортталды. Мысалы, 2-3 жыл бұрын ол көрсеткіш екі есе төмен еді. Жалпы 870 млн тоннаға өнім экспортталды. Жақын арада 1,7 млн тонна май экспорттауға дайындалып жатыр май зауыттары. Сол өнімді шығарып, экспорттау үшін жалпы егіс көлемі 4 млн гектардан асып отыр қазір.

Былтыр еліміз 4,5 млн тоннадан астам майлы дақылдар жинады. Бұл – рекорд. Өнімді өсіру алаңы 4 млн гектарға жақындаған. Үш жылда оның көлемі тағы 1 млн гектарға артады. Ал дайын өнім шығаратын кәсіпорындар саны көбейе түседі. Инвестициялық жобалар бар. «Демек ішкі нарықты қамтып, артылғанын экспортқа шығаруға мүмкіндік мол», - дейді мамандар.

Ядыкар Ибрагимов, «Майлы дақылдарды қайта өңдеушілердің ұлттық қауымдастығы» ЗТБ президенті:

- Май-тоңмай өнімдері экспортының даму жөніндегі Жол картасы саланың стратегиялық дамуына берік негіз қалады. Сонымен бірге май өңдеу зауыттарын Еуразиялық экономикалық одақтың тауар өндірушілері тізіліміне жедел енгізу және карантиндік рәсімдерді оңайлату қажет. Бұл шаралар шығындарды азайтып, экспорттық әлеуетті арттыруға мүмкіндік береді.

Шикізаттық емес өнім экспорты еселенеді

Елде шикізаттық емес өнімдер экспортына басымдық беріліп жатыр. Экономикалық зерттеулер институтының сауда және инвестициялық саясат орталығының директоры Бауыржан Тұрлыбековтың айтуынша, кейінгі екі жылда әсіресе агро өнеркәсіп кешені, қайта өңдеу және жоғары технология салалары сыртқы нарықтарды қарқынды бағындыруда. Мысалы, күнбағыс майынан жыл сайын 236 млн долларға жуық экспорттық кіріс түседі. Сарапшы: «Сатылған өнім көлемі ғана емес, нарықтың сан алуандығы да маңызды», - дейді. Ол үшін тауар сапасының жоғары болуы міндет. Біздегі ауыл шаруашылығы өнімдері АҚШ, Еуропа нарығында сұранысқа ие. Ең ірі импорттаушы ретінде Қытай қала береді. Мамандар жаңа келісімдерге қол жеткізіп жатыр. Бауыржан Тұрлыбеков: «Экспорттың өсуі ішкі бағаға әсер етеді», - дейді. Жаһандық экономикада сұраныс артса, өндірушілер де соған бейімделуге тырысады. Тек жүйелі қолдау қажет.

Шикізаттық емес өнім экспорты еселенеді

Осы ретте 2030 жылға қарай елдегі кооперативтер мен өндірістік кооперациялар кеңейтіледі. Бес трансшекаралық хабтан құралған желі түзіледі. Ол – жеті шекаралас елді қамтымақ. Жоспар бойынша тауар айналымы 33 млн тоннадан асады. Осылайша, шағын және орта бизнес, қайта өңдеу, логистика және экспорт бірыңғай қосылған құны желісіне біріктіріледі. Бұл экспортты ғана емес, ел ішіндегі бизнесті жүйелеуге мүмкіндік бермек. «Яғни кооперация елдің экспорттық стртагеиясының негізі болмақ», - дейді QazTrade мамандары. Дәл қазір кооперация отандық өнімді Қытай, ЕО елдері, Парсы шығанағы және Шығыс Азияға шығаруға жол ашып отыр.