Елордада жылына 60 мың көшет егіледі

2026 жылы Астанада жаңа тұқымбақ салынады, деп хабарлайды 24KZ. Бұл мақсатта қаладан екі ірі жер учаскесі бөлінді, жалпы аумағы 800 гектар. Қазір жобаға қатысты жобалық-сметалық құжаттама әзірленіп жатыр. Оң қорытынды алынғаннан кейін құрылыс басталады. Бұл туралы Астана қаласының қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдалану басқармасының өкілдері мәлімдеді. Жалпы бас шаһарды көгалдандыру қалай жүріп жатыр? Жасыл желектің жағдайын кім бақылайды?

Астанада жылына 45-60 мың ағаш егіледі. Олардың дені шаһар маңындағы  тұқымбақтан алынады. Қалалық көгалдандыру қызметінің мәліметінше, егілген көшеттердің басым бөлігі тамыр жайып кетеді. Тек 7-8%-і ғана қурап қалады.

Бауыржан Балханов, «Астана-Көгалдандыру құрылысы» ЖШС бас агрономы:

- Өзіміздің тұқымбақ бар. Қаладан 30 шақырым жерде орналасқан. Ауқымы 349 гектар. Сол жерде ол ағаштар алдын ала тұқымынан бастап 10-20 жыл өсіріліп, содан кейін қалаға әкеліп отырғызылады. Көпжылдық, гүлдейтін бұталарға көшіп жатырмыз. Олар қазір соңғы 5 жылда жақсы көрсеткіштер көрсетіп жатыр.

Мамандардың айтуынша, тұқымбақтан қазып алғанда ағаштардың тамырлары зақымдануы мүмкін. Сондықтан алғашқы үш жылда көшеттерге уақытылы күтім жасалуы аса маңызды.

Бауыржан Балханов, «Астана-Көгалдандыру құрылысы» ЖШС бас агрономы:

- Өсімдіктің бейімделіп кетуін біз институттармен, орман шаруашылығы институттарымен мониторинг жасап, көктемде олардың қыстан қалай шыққанын қадағалап, оларды суарып, тыңайтқыштар енгізіп, уақытында күтім жүргізу жұмыстарын қадағалаймыз.  

Мегаполистерде бұл жұмыс жүйелі жүргізілгенімен, өңірлерді көгалдандыруға қатысты сұрақ көп. Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Нұркен Шарбиевтің айтуынша, өңірлерде климаттық және экологиялық ерекшеліктер ескерілмейді. Бұл өсімдіктердің өміршеңдігін төмендетіп, бюджет қаржысының тиімсіз жұмсалуына әкеледі.

Мақсат Елемесов, ҚР ЭКТРМ Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті төрағасының орынбасары:

- Өкінішке қарай, елді мекендерде біздің жерге бейімделмейтін көшет материалдары пайдаланылады. Олар Польша, Германия, Ресей, Беларусьтен әкелінеді. Әдемі көрінгенімен, климат пен топыраққа сай келмейді. Бұл кейін ағаштардың өспей қалуына және бюджет қаржысының тиімсіз жұмсалуына себеп болады. Сондықтан біз жасыл желекті отырғызу мен күтуді бақылайтын орталықтандырылған мемлекеттік орган құруды ұсынамыз.

Мәселені шешу үшін әкімдіктерге жасыл желектердің есебі мен мониторинг жүйесін енгізу тапсырылған. Астана, Алматы және Шымкентте жүйе толық іске қосылған, ал басқа аймақтарда жұмыс әлі жүйеленбеген.

Сағыныш Сағынтаев, Астана қаласы әкімдігінің Қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдалану басқармасының бөлім басшысы:

- Біріншіден, бұл жүйе интернет сайт болып табылады. Бұл бойынша 2 сайт бар. Себебі айта кеткен жөн, 2021-2024 жылдары қала аумағындағы жасыл желектерді орман патологиялық зерттеу және инвентаризация бойынша жұмыстар жүргізілген болатын. Бұл жұмыстар нені білдіреді? Біріншіден, әрбір жасыл желектің, ағаш болсын, бұтақ болсын, газон болсын, солардың барлығының жағдай тексерілген болатын. Сол жұмыстың қорытындысы бойынша ақпарат 2 жүйеге енгізілген еді.

Жүйеде ағаштардың жағдайы үш түспен белгіленеді: жасыл «сау», қызғылт-сары «қосымша күтім қажет», қызыл «ауыстыру керек» дегенді білдіреді.

Сағыныш Сағынтаев, Астана қаласы әкімдігінің Қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдалану басқармасының бөлім басшысы:

- Негізгі 2 проблеманың бірі, бұл біріншіден, өкінішке қарай, мамандардың жетіспеушілігі. Экологтар, орман шаруашылығы және агроном мамандары әлі де болса бізге керек. Ал екінші проблемалық сұрақ. Жүйеге келетін болсақ, бұнда біздің басқарма жоспарлы сандарды енгізсе, аудан әкімдіктері отырғызу маусымы біткеннен кейін отырғызылған ағаш санын осы порталға енгізу керек. Қазіргі таңда әлі де осы 2025 жылы ағаштарды отырғызу маусымы 1 ай бұрын бітсе де, ағаш санын енгізу әлі жүргізіліп жатыр. Себебі оның саны көп. Әр ағаштың фотографиясы енгізілу керек. Жағдайын енгізу керек.

Дегенмен мониторинг жүйесі мәселені түбегейлі шешпейді. Дендролог Андрей Бондаренко шетелден келетін көшеттерге шекарада фитосанитарлық бақылауды күшейту қажет екенін айтады.

Андрей Бондаренко, дендролог:

- Шетелден әкелінетін материалдарының ішінде ауру жұқтырған көшеттер де болады. Әсіресе жапырақтарға түсетін жалған қалқан жәндігі көбіне импортталған көшеттермен келеді. Қазақстанға шекарадағы фитосанитарлық бақылауды күшейту керек. Сондай-ақ бізде жел эрозиясы зерттелмейді, ал жел топырақтағы микроэлементтерді ұшырып әкетеді. Бұл өсімдіктің өміршеңдігіне қатты әсер етеді. Ағаштың күнге, желге, көлеңкеге төзімділігі де ескерілмейді. Мұның бәрі ғылыми негізді қажет етеді.

Сарапшылар: «әр елді мекенге жасыл желектің жағдайын бақылайтын арнайы маман қажет», – дейді. Сонда қураған ағаш азайып, көшеттер дұрыс отырғызылып, дұрыс күтім жасалады. Ал әзірге бұл міндет негізінен коммуналдық қызметтердің мойнында.

Айта кетейік, бүгінде Астанада шамамен  17,5 миллион түп жасыл желек бар. Соның ішінде 2,5 млн-ы қала ішінде, ал 14 млн-нан астамы «жасыл белдеу» аумағында.

Авторлары: Ғазиза Мұхамеджанова, Санжар Біргебаев