Ерлан Қарин: Жаңа Конституция Қазақстанның кемелденген мемлекеттігін көрсетеді

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып жаңалық жариялады..

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі Ерлан Қарин Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның бесінші отырысында сөз сөйледі. Ол жаңа Конституция жобасының негізгі ерекшеліктеріне жан-жақты тоқталды, деп хабарлайды Egemen.kz.

Өз сөзінде Мемлекеттік кеңесші Конституцияның мазмұндық мәнін ерекше атап өтті. Өйткені дәл осы Конституция елдің қоғамдық дамуының негізгі құндылықтарын, қағидаттары мен бағдарларын айқындайды.

Ерлан Қариннің айтуынша, Негізгі заң мәтінінің 84 пайызына өзгерістер енгізілсе де, шешуші мәнге ие нәрсе – Конституцияның жаңа тұжырымдамалық мазмұны.

«Бұған айқын дәлел – Преамбула. Мұнда бұрынғы мәтінді жеңіл түзету туралы сөз болып отырған жоқ. Комиссияның талқылауына ұсынылған нұсқа Мемлекет басшысының жақында жарияланған бағдарламалық тезистеріне негізделіп әзірленді. Мағынасы мен ішкі рухы жағынан бұл түбегейлі жаңа Преамбула», деді Мемлекеттік кеңесші.

Жаңа Преамбулада адам құқықтары мен бостандықтары алғаш рет мемлекеттің негізгі басымдығы ретінде жарияланды. Ал бірлік пен келісім, этносаралық және конфессияаралық татулық Қазақстан мемлекеттілігінің іргетасы ретінде айқындалды.

Конституцияның преамбуласы толық жаңартылады

«Соңғы жылдары қоғамдық сананың ажырамас бөлігіне айналған Әділеттілік, Заң мен Тәртіп, табиғатқа ұқыпты қарау сияқты қағидаттар алғаш рет Конституция деңгейінде бекітіліп отыр», деп атап өтті Ерлан Қарин.

Оның айтуынша, Конституцияның кіріспе бөлімінде Қазақстан мемлекеттілігінің тарихи жолы мен өркениеттік бастаулары алғаш рет нақты көрсетілген.

«Қысқасы, бұл жекелеген сөйлемдерді немесе тыныс белгілерін өзгерту емес. Жаңа Преамбула біздің тарихи тамырымызды құндылық ретінде айқын көрсетіп, қазіргі даму кезеңінің негізгі қағидаттарын нақты бекітеді әрі болашаққа бағыт береді», деді Мемлекеттік кеңесші.

Жаңа Конституцияның мазмұндық ерекшеліктеріне тоқтала келе, ол Ата Заңның жаңа мәтініндегі басты идея ретінде білім мен ғылымды, мәдениет пен инновацияны атады.

Конституциялық комиссия: Қазақстан аумағының тұтастығы туралы норма өзгеріссіз қалады

Бұл – мемлекеттің болашағы табиғи ресурстармен емес, адам капиталымен және азаматтардың жетістіктерімен айқындалатынын көрсететін түбегейлі бетбұрыс екенін атап өтті.

«Осылайша жаңа Конституция мәтіні «Мемлекет не үшін және кім үшін құрылған?» деген сұраққа жауап береді деп ойлаймын», деді Ерлан Қарин.

Маңызды мәндік бағыттардың бірі – цифрландыру. Осыған байланысты жаңа Конституция мәтінінде алғаш рет азаматтардың цифрлық ортадағы құқықтарын қорғау нормасы бекітілді.

«Яғни бүгінгі күні жеке деректерді қорғау адам құқықтарын қорғаудың жаңа деңгейі ретінде айқындалып отыр. Бұл Конституцияның болашаққа бағытталғанын көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, келешекте біздің Ата Заңымыз басқа елдер үшін үлгі бола алады», деді Мемлекеттік кеңесші.

Сондай-ақ ол жаңа Конституция мәтінінің тағы бір басты ерекшелігі – адам құқықтарына басымдық берілуі екенін атап өтті. Адам құқықтары мен бостандықтары жаңа Преамбулада ғана емес, бүкіл Конституцияның мәндік өзегі ретінде бекітілген.

«Адам құқықтары мен бостандықтары туралы бөлім жай декларациялар жиынтығы емес, жаңа құқықтық тетіктер мен кепілдіктермен қамтамасыз етілген тұтас жүйеге айналды», деді Ерлан Қарин.

Атап айтқанда, жаңа Конституция мәтінінде адвокатура мен адвокаттық қызметке арналған арнайы бап алғаш рет бекітілді. Бұл – адвокаттар қауымдастығының көптен бергі әрі негізді сұранысына берілген жауап.

Конституциялық реформа: Ата заң мәтінінің 84%-ы өзгереді

Мемлекеттік кеңесшінің айтуынша, жаңа Конституция жобасында ел азаматтарының қоғамдық санасындағы терең өзгерістерді көрсететін жаңа қоғамдық құндылықтар да нақты белгіленген.

«Қоғамның осындай сұраныстарының бірі – дін мен мемлекеттің нақты ажыратылуы. Жаңа Конституция мәтінінде мемлекеттің зайырлы сипаты біржақты түрде бекітілген», деді Ерлан Қарин.

Сонымен қатар білім беру мен тәрбиелеу жүйесінің зайырлы сипатын бекітетін жаңа норма енгізіледі.

Бұдан бөлек, неке – ер мен әйелдің ерікті әрі тең құқықты одағы екені алғаш рет Конституция деңгейінде бекітілді.

«Бұл шешім дәстүрлі құндылықтарды ең жоғары құқықтық деңгейде қорғауға бағытталған. Сонымен қатар әйелдер құқықтарын қорғауды күшейтеді, бұл соңғы жылдардағы өзекті әлеуметтік сұраныстардың бірі. Дәстүрлі құндылықтарды қорғау адам құқықтарын шектемейді, керісінше олармен үйлесімді түрде ұштасады», деді Мемлекеттік кеңесші.

Ерлан Қарин сондай-ақ ескірген терминологиялық аппарат мәселесі кешенді түрде шешілгенін атап өтті. Өйткені қолданыстағы Конституция 1995 жылы, Қазақстанның қалыптасу кезеңінде қабылданып, сол уақыттың терминологиясы мен риторикасын қамтыған.

Ол бұрын қолданылған «мемлекеттік қауіпсіздік», «телеграф» секілді ұғымдардың бүгінгі күні анахронизмге айналғанын мысалға келтірді.

Сонымен бірге Мемлекеттік кеңесші қолданыстағы Конституцияның Қазақстан мемлекеттілігінің қалыптасуы мен тарихи дамуындағы маңызын ешкім жоққа шығармайтынын атап өтті.

«Керісінше, қолданыстағы Конституция еліміздің дамуына зор серпін беріп, бүгінгі жетістіктеріміздің негізіне айналды», деді ол.

Сонымен қатар жаңа Конституция мәтіні қалыптасқан мемлекеттілікті, халықаралық беделді, адам капиталына, білімге, ғылым мен инновацияға басымдық беретін, болашаққа нық қадам басқан Қазақстанды айқындайтынын атап өтті.