Ғылым мен инновация стратегиялық басымдық

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған ақпаратқа сүйене отырып жаңалық таратты..

Ел дамуының жаңа кезеңінде ғылым мен инновацияның маңызы бұрынғыдан да арта түсері анық. Бұл бағытты жүйелі түрде дамыту – мемлекеттің басты стратегиялық басымдықтарының біріне айналды. Олжас Бектенов төрағалық еткен Үкімет отырысында жаңа Конституцияда айқындалған елдің ұзақмерзімді даму бағдарымен сабақтас инновацияларды ілгерілету мәселесі жан-жақты қаралды.

«Ғылым мен инновацияны дамыту жаңа Конституцияда мемлекет қызметінің стратегиялық бағыты деп танылды. Президент Үкіметтің кеңейтілген отырысында инновациялар еліміздің теңдессіз басымдықтары ретінде айқындалғанын айтты. Экономика салаларындағы жетістіктер мен табыстардың дені инновациялық дамудың ауқымы мен қарқынына тікелей байланысты. Инновациялар еңбек өнімділігін арттыруға әрі жоғары технологиялық жұмыс орындарын құруға негіз болады», деді О.Бектенов.

Мәселен, Президент тапсырмасымен кейінгі алты жылда республикалық бюджеттен ғылымға бөлінетін қаржы алты есе өсті. Мемлекет ғылым мен инновацияны дамытуға қолайлы жағдай жасап жатыр. Бүгінде ғылымды қолдау тек қаржыландырумен шектелмей, жүйелі ынталандыру шараларымен жалғасып келеді. Мысалы, осы жылдың 1 қаңтарынан бастап ғылыми әзірлемелерге жеке инвестиция тартуды күшейту үшін ерекше салық жеңілдіктері енгізілді. Енді компаниялар ғылымға жұмсаған шығындарының 300%-ына дейінгі көлемін салықтық шегерім ретінде есептей алады. Бұл – ғылымға қаржы салуды әлдеқайда тиімді ететін маңызды қадам. Сонымен қатар Бюджет кодексіне енгізілген жаңа талапқа сәйкес жер қойнауын пайдаланушы компаниялар кен өндіруге жұмсайтын шығындарының 1%-ын ғылым мен инновацияны дамытуға бағыттауға міндеттелді. Яғни ірі өндірістік сектор енді ғылымды қаржыландырудың тікелей қатысушысына айналып отыр. Инновациялық экожүйені дамыту бағытында да нақты ілгерілеу бар. Венчурлік қаржыландыру құралдары кеңейіп, технологиялық брокерлік пен бизнес-акселерацияны қолдау күшейтілді. Ғылыми нәтижелерді коммерцияландыру мәселесіне де ерекше көңіл бөлініп жатыр. Енді гранттық қаржыландыру аясында жүзеге асатын жобаларға бизнес те белсенді қатысуға тиіс. Атап айтқанда, коммерцияландыру жобаларында кәсіпкерлердің үлесі кемінде 25% болуы талап етіледі.

Елімізде өңірлік ғылымды дамытатын құқықтық және бюджеттік база құрылды. Ғылыми жетістіктер көрсеткіші өңірлерді дамыту жоспарларына енгізілді. Премьер-министр оны, сондай-ақ облыстармен қатар әкімдердің де рейтингілеріне қосуды тапсырды. Жуырда қабылданған «Ғылымды шоғырландыру аумақтарын құру» тұжырымдамасы технологиялар мен инновациялардың дамуына тың серпін береді. Олардың қатарында Курчатовтағы ғылыми қалашықты, сондай-ақ Алматыдағы Ядролық физика институты мен Астанадағы «Назарбаев университеті» базасындағы екі технологиялық парк бар.

Барлық әкімдіктерте әр облыстың нақты салалық ерекшеліктерін ескере отырып, өңірлік инновациялық жүйелерді қалыптастыру тапсырылды. Салаға инвестицияны еселеп арттыру, соның ішінде жеке кәсіпорындар мен отандық бизнестің есебінен жүзеге асыруды қолға алып, инновация субъектілері арасындағы ұзақмерзімді байланыстарды дамытуға баса назар аудару қажет.

«Мемлекет басшысы жақында өткен ғылыми қоғамдастықпен кездесуінде ғылымды қаржыландыру мен жаңа технологиялар енгізуден нақты нәтиже күтетінін баса айтты. Ғылым министрлігі Ғылым академиясымен, ғалымдармен және бизнес-қауымдастықпен бірлесіп, бір ай ішінде ғылыми-инновациялық қызметтің тиімділігін арттыру жөніндегі нақты іс-шаралар жоспарын дайындауы қажет. Бұл құжатта нәтижеге негізделген көрсеткіштер, цифрландыру аясындағы шаралар мен барлық қатысушылардың жауапкершілігі айқындалуға тиіс», деді Премьер-министр.

Өңір әкімдіктеріне ғылым мен инновацияларды қаржыландыруды кезең-кезеңімен ұлғайтып, оны 2029 жылға қарай жалпыөңірлік өнімнің кемінде 1%-ына жеткізу тапсырылды. Бұдан бөлек, 2035 жылға қарай инновациялық өнімдердің үлесін ішкі жалпы өнімнің 3%-ына дейін ұлғайтуды қамтамасыз ету қажет. Ол үшін инновация саласында бірқатар жүйелі мәселелерді шешу керек.

Атап айтқанда, кейінгі жылдары бұл сала институционалдық жүйесіздікке тап болып отыр. Соған қарамастан дамып жатыр. Әсіресе өңірлер тарапынан өз бетінше жұмыс жүргізілмегені анық көрінеді. Сондай-ақ инновациялық жүйеге қатысушылар арасында басымдықтардың тым көп екендігі де байқалады. Өнеркәсіптік кәсіпорындар, ғылыми ұйымдар мен салалық министрліктер даму бағыттарын әрқайсысы өз алдына айқындайды. Жалпы, мемлекеттік деңгейде біртұтас нақты бағыт жоқ. Бұл жұмыстың тиімділігін төмендетеді. Мысалы, қолданбалы ғылымға бөлінетін мемлекеттік қаржыландыру көлемін өсіру оның тиімділігін жақсартпайды.

«Қолданбалы зерттеулер мен экономикалық үдерістерді жүйелі түрде сабақтастыру, өндірісті оқшаулау мен жаңғыртуды ынталандыру, экспортқа бағдарланған технологияларды дамыту қажет. Бізге жекелеген идеялар мен тәсілдер емес, инновациялардың өнеркәсіптік әлеуетті дамытуға нақты үлес қосқаны қажет», деді Үкімет басшысы.

Отырыс қорытындысында Премьер-министр ғылым мен инновация саласын жүйелі дамытуға бағытталған нақты тапсырмалар жүктеді. Бұл тапсырмалар енді тек бастамалар деңгейінде емес, нақты мерзімі мен жауапты органдары айқындалған практикалық қадамдарға айналып отыр. Ең алдымен, Ғылым министрлігіне мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп, небәрі 3 күн ішінде Үкімет жанынан инновациялық штаб құру тапсырылды. Бұл штаб саланы ведомствоаралық деңгейде үйлестіріп, маңызды технологиялық басымдықтарды айқындауға тиіс. Штабтың жұмысына Премьер-министрдің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева жетекшілік етеді. Оның негізгі міндеті – инновациялық экожүйеге қатысушылардың барлығын, яғни, ғылым, бизнес және өндіріс өкілдерін бір мақсатқа жұмылдыру. Идеяның пайда болуынан бастап, нақты өнім шығаруға дейінгі бүкіл кезеңді қамтитын толық цикл қалыптастыру көзделіп отыр.

Сонымен қатар кәсіпорындардың инновациялық белсенділігін арттыруға маңызды қадам жасалмақ. Биылғы 1 маусымға дейін еліміздегі барлық өндіріс орындарының технологиялық даму деңгейіне және инновациялық қызметіне кешенді түгендеу жүргізу тапсырылды. Бұл – қай салада қандай әлеует бар екенін, қай жерде әлсіздік барын нақты анықтауға мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, сол мерзімге дейін Инновацияларды дамыту тұжырымдамасын әзірлеу міндеті қойылды. Құжатта елге қажетті салалар мен технологиялар айқындалып, ғылым мен өндірістің тоғысатын негізгі бағыттары белгіленуге тиіс.

Тағы бір маңызды жаңалық – цифрлық басқару тетіктерінің енгізілуі. Ғылым және Жасанды интеллект министрліктеріне салалық ведомстволар мен әкімдіктермен бірлесіп, 1 шілдеге дейін инновациялық жобаларды тіркеу, қолдау және мониторинг жүргізуге арналған «бірыңғай терезе» қағидатымен жұмыс істейтін цифрлық платформаны іске қосу тапсырылды. Бұл платформа әзірлеушілерді, технологияларды және инвесторларды бір ортаға жинап, ақпаратты ашық әрі қолжетімді етуге бағытталған. Сонымен қатар инновациялық жобалардың ұлттық тізілімін құру жоспарланып отыр. Онда барлық жобалар, оларды жүзеге асырушылар және әлеуетті инвесторлар туралы мәліметтер жинақталады. Бұл өз кезегінде ғылым мен бизнестің арасындағы байланысты күшейтіп, жаңа жобалардың тезірек жүзеге асуына жол ашады.

Соңғы жаңалықтар