Конституция отбасы саясатының басты құқықтық тірегі

Фото: istockphoto.com

Конституция отбасыға қандай кепілдік береді?

Жаңа Конституцияның 30-бабында неке – ер мен әйелдің ерікті әрі тең құқықты одағы екені нақты белгіленген. Сонымен қатар неке мен отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында болатыны көрсетілген. Бұл нормалар отбасы құндылықтарын сақтаумен қатар, әйелдер мен ерлердің тең құқықтарын қамтамасыз етудің негізгі кепілдігі саналады.

Отбасы жауапкершіліктен басталады

Алайда отбасы мәселесін тек құқықтық нормалар тұрғысынан қарастыру жеткіліксіз. Конституциялық Сот төрағасы Эльвира Әзімованың айтуынша, ата-ананың бала алдындағы жауапкершілігі мен баланың ата-анасына қамқор болуы заң талабы ғана емес, қоғамдық құндылық ретінде қабылдануға тиіс.

«Отбасын құру, бала тәрбиелеу, ата-ана мен баланың бір-біріне қамқор болуы – тек заңмен реттелетін мәселе ғана емес, қоғам өмірінің табиғи негізі. Сондықтан Конституциядағы отбасыға қатысты нормаларды осы тұрғыдан қарастыру қажет», дейді ол.

2030 жылға дейінгі Отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасын өзектендіру аясында Президент жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия практикалық қолдау тетіктерін кеңейтіп келеді. Мәселен елімізде 160 Отбасын қолдау орталығына жыл басынан бері 50 мыңнан астам өтініш түсіп, 43 мыңға жуық отбасы құқықтық, психологиялық және әлеуметтік кеңес алған. Бұдан бөлек, шамамен 6 мың отбасы ұзақ мерзімді әлеуметтік сүйемелдеуге алынған.

Отбасы саясаты тек туындаған мәселелерді шешуге емес, олардың алдын алуға да баса назар аударады. Осы мақсатта жүзеге асырылып жатқан «Ата-аналар академиясы» жобасы жауапты ата-аналық мәдениетті қалыптастыруды көздейді. 2025 жылы жоба аясында Астана қаласы, Ақмола және Қарағанды облыстарында 2 500-ден астам адам арнайы оқытудан өткен. Ал 2026 жылдан бастап жоба республика көлемінде іске асырылып, оқу материалдары ata-ana.kz платформасында онлайн форматта қолжетімді бола түсті. Бұл бастама ата-аналардың бала тәрбиесіне қатысты білімін арттырып қана қоймай, отбасыдағы жауапкершілік мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Отбасы институтын нығайту: Ұлттық комиссия мен Конституциялық Сот бірлескен талқылау өткізді

Бұл бағыттағы конституциялық нормалардың іс жүзінде қалай қолданылып жатқанын Конституциялық Соттың тәжірибесінен де байқауға болады. Соңғы үш жыл ішінде сот алимент өндіру, бала асырап алу, бала күтімі кезеңін есептеу және жалғызбасты ата-аналардың құқықтарына қатысты жүзден астам өтінішті қараған. Бұл істердің барлығында балалардың мүддесін қорғау мен гендерлік теңдік қағидаты негізгі басымдық ретінде қарастырылған. Өткен жылы мекемеге 10 мыңнан астам өтініш түскенімен, олардың қатарында отбасылық мәселелер көлемі айтарлықтай азайған.          

Бұл дерек елімізде отбасы институтының құқықтық негізі қалыптасқанын көрсетеді. Дегенмен отбасы саясатын жетілдіру, құқықтық тетіктерді дамыту және әлеуметтік қолдау жүйесін күшейту бағытындағы жұмыстар өзектілігін жоғалтпайды.