Күміс қымбаттап барады: Орталық Азия елдеріне қандай мүмкіндіктер ашылады

Күміске технологиялық сұраныс дәуірі басталды

Күміс институтының жылдық есебіне сәйкес, бұл металл экономикасы қарқынды дамып келе жатқан салалар үшін негізгі ресурс болып қала береді. Сұраныстың артуы цифрлық технологиялардың белсенді дамуына және таза энергетикаға көшуге байланысты. Күміс күн панельдерінде, электр көліктерінде, электроникада, деректер орталықтарында және жасанды интеллектіге арналған жабдықтарда кеңінен қолданылады, бұл оны технологиялық болашақ үшін стратегиялық маңызды ресурсқа айналдырып отыр.

Осы процестер аясында күміс бағасы күрт өсті. 2026 жылдың басынан бері ол 30 пайыздан астамға қымбаттап, алғаш рет бір троя унциясы 100 доллардан асты. Ал бір жыл ішіндегі өсім 200 пайыздан асып, соның салдарынан компаниялар өз қорларын қайта қарап, қысқартуға кірісті.

Бағаның өсу себептері

Күміс нарығы қатарынан бесінші жыл жүйелі тапшылықты бастан өткеріп отыр. Сарапшылардың бағалауынша, 2026 жылы металдың жетіспеушілігі 120-130 миллион троя унцияны құрауы мүмкін.

Фото: goldmarket.fr

Бағаны өсірген негізгі фактор − өнеркәсіптік сұраныстың жоғары болуы, оған күмістің жалпы тұтыну көлемінің шамамен 60% тиесілі. Электрөткізгіштігінің жоғары болуына байланысты күміс өнеркәсіпте, әсіресе күн энергетикасында кеңінен қолданылады. Бір ғана күн электр энергиясы саласы жыл сайын 5 мың тоннадан астам күміс тұтынады. Электр көліктерін, деректерді өңдеу орталықтарын және жасанды интеллект жүйелеріне арналған жабдықтарды өндіру де сұранысты арттырып келеді.

Бұл ретте күміс ұсынысы баяу өсіп отыр. Металдың едәуір бөлігі мыс пен мырыш өндірісі кезінде қосалқы өнім ретінде алынады, сондықтан баға қымбат болғанымен, өндіру көлемін жылдам арттыру мүмкіндігі шектеулі.

Инвестициялық сұраныс та нарыққа қолдау көрсетіп отыр. 2025 жылы макроэкономикалық тұрақсыздық пен АҚШ Федералдық резерв жүйесінің пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуі мүмкін деген болжамдар аясында инвесторлар физикалық күміске белсенді түрде қаржы салып, оны алтынмен қатар қорғаныш активі ретінде қарастырды.

Нарыққа қосымша қолдау көрсететін тағы бір фактор — инвестициялық сұраныс. 2025 жылы экономикалық тұрақсыздық пен АҚШ Федералдық резерв жүйесінің пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуі мүмкін деген болжамдар жағдайында инвесторлар алтынмен қатар күміске де белсенді қаржы салды, оны сенімді қорғаушы актив ретінде қарастырды.

Орталық Азия үшін экономикалық пайда

Қырғызстандық экономикалық ғылымдар докторы, сарапшы Толонбек Абдыров Kazinform агенттігіне берген пікірінде күміс бағасының бір троя унция үшін 100 доллардан асуы Орталық Азия елдері үшін қысқа мерзімді биржалық жаңалық емес, аса маңызды дабыл екенін атап өтті.

Оның айтуынша, Орталық Азия аймағы, әсіресе полиметалл өндірісі дамыған елдер табиғи ресурстарды пайдалану арқылы нақты кірісті арттыру мүмкіндігіне ие болып отыр.

Фото: kumtor.kg

− Күміс бағасының қымбаттауы валюта түсімінің артатынын және инвесторлардың қызығушылығы көбейетінін білдіреді, − деді Т. Абдыров.

Сарапшылардың айтуынша, әлемдік күміс бағасының тұрақты өсуі Орталық Азия елдеріне экспорттық түсімді арттыруға, сауда балансына қолдау көрсетуге және тау-кен өнеркәсібіне инвестиция тартуға мүмкіндік береді.

Т. Абдыровтың бағалауынша, күміс бағасының өсуі аймақ елдеріне бір уақытта бірнеше артықшылық әкеледі.

− Біріншіден, металдарды қымбатырақ сату арқылы шетелдік валюта түсімі көбейеді, бұл алтын-валюта қорларын нығайтуға және ұлттық валюталарға қысымды азайтуға көмектеседі, − деді спикер.

Екіншіден, бюджеттік кірістер артады. Өндіруші компаниялардың табысы көбейген сайын мемлекет салық түсімін, жер қойнауын пайдалануға төлемдерді және бизнеске қатысу үлесі бар болса дивидендтерді көбірек алады. Бұл қаржы инфрақұрылымға, энергетикаға, білім беру және әлеуметтік жобаларға бағытталуы мүмкін.

− Үшіншіден, геологиялық барлау және инвестициялар жанданады. Бұрын тым қымбат немесе тиімсіз деп есептелген жобалар қайтадан инвесторлардың қызығушылығын тудырады. Бұл жаңа кен орындарын ашуға және қосымша жұмыс орындарын құруға мүмкіндік жасайды, − деді ол.

Фото: Nano Banana Pro

Орталық Азия елдерінде күміс көп жағдайда алтын, мыс, қорғасын және мырышпен бірге қосалқы өнім ретінде алынады. Сарапшының айтуынша, бағалы металлдың қымбаттауы компанияларға оны толық өндіруді, заманауи қайта өңдеу технологияларына инвестиция салуды және өндіріс қалдықтарындағы күміс шығынын азайтуды экономикалық тұрғыдан тиімді етеді.

− Қайта өңдеу деңгейі жоғарылаған сайын ел ішінде қосымша құн мен кіріс көбірек қалыптасады, − деді Толонбек Абдыров.

Қандай мүмкіндіктер ашылады

Т. Абдыров Орталық Азия елдері күміс бағасының өсуінен қай салаларда табыс таба алатынын айтып өтті.

− Қазақстан дамыған полиметалл секторынан пайда таба алады, онда күміс қазірдің өзінде елеулі коммерциялық рөл атқарады. Өзбекстан металлургиялық кәсіпорындардың экспорттық әлеуетін арттырып, саланы жаңғыртуға қосымша стимул алады. Қырғызстан алтын мен күмісті бірге қамтитын доре-құйма құрылымынан пайда көреді: күміс бағасының өсуі өнімнің жалпы құнын арттырып, өндірудің тиімділігін жоғарылатады. Ал Тәжікстан бұрын тым қымбат деп есептелген ірі күміс кен орындарына инвесторлардың қызығушылығын қайтара алады, − деді сарапшы.

Коллаж: Kazinform/ Canva/ Freepik

Қырғызстандық экономист пікірінше, күміс бағасының өсуін тек уақытша сәттілік деп қарастыруға болмайды, оны стратегиялық тұрғыда пайдалану керек. Бұл үшін мынадай шараларды жүзеге асыру қажет:

· жер қойнауын пайдалану ережелерін айқын және түсінікті ету;

· ел ішінде қайта өңдеу және аффинажды дамыту;

· инфрақұрылым мен зертханалық базаны дамытуға инвестиция салу;

· қосымша кірістің бір бөлігін резервтерге және ұзақ мерзімді жобаларға бағыттау;

· экономиканың тек шикізат бағасына тәуелді болуына жол бермеу.

Күміс бағасының өсуі Орталық Азия елдеріне экспорт түсімін көбейтіп қана қоймай, елеулі экономикалық перспективалар ашып отыр. Негізгі мүмкіндік – стратегиялық инвестиция тарту және қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту үшін қазіргі нарық жағдайын пайдалану. Бұл аймаққа «жасыл» және цифрлық экономиканың аса маңызды шикізатын жеткізу саласындағы ғаламдық тізбектерде тұрақты әрі маңызды орын алуға мүмкіндік береді.