Микронесиелер қауіпті бола түсті: қарыздың көбейіп кетуіне жол бермеу керек

Алаңдататын статистика

Қазақстан Ұлттық банкінің мәліметінше, 2026 жылдың басынан бері микроқаржы ұйымдарының несие портфелі 1,501 трлн теңгеден 1,577 трлн теңгеге дейін өскен. Бұл – 5,1% өсім.

Осы кезеңде мерзімі өткен қарыз көлемі 313,3 млрд теңгеден 368 млрд теңгеге дейін, яғни 17,5%-ға артқан. Оның жалпы несие портфеліндегі үлесі 20,9%-дан 23,3%-ға көтерілген.

Ең маңызды өзгеріс – осы 368 млрд теңгенің ішінде 1 күннен 30 күнге дейін кешіктірілген қарыздың күрт өсуі. Ол 92,7 млрд теңгеден 145,7 млрд теңгеге дейін өскен. Бұл – 57,1% өсім.

Сонымен қатар 90 күннен астам уақыт төленбеген қарыз 87,1 млрд теңгеден 81,9 млрд теңгеге дейін азайған.

Яғни статистика әзірге сомасы көп қарыздардың күрт көбейгенін көрсетпейді. Бірақ жаңа проблемалық қарыздардың тез көбейіп жатқанын көрсетеді.

Жаңа қарыз мәселесі күшейіп келеді

Қаңтар айында 30 күнге дейін кешіктірілген қарыз көлемі 92,7 млрд теңге болған. Шілдеге қарай бұл көрсеткіш 145,7 млрд теңгеге жетті.

Ал 31–60 күн аралығындағы қарыз 78,4 млрд теңгеден 69,6 млрд теңгеге дейін азайған. 61–90 күнге кешіктірілген қарыз 55,1 млрд теңгеден 70,9 млрд теңгеге өскен. Ал 90 күннен асқан қарыз азайған.

Ең үлкен өзгеріс маусым-шілде айларында болды. 30 күнге дейінгі мерзімі өткен қарыз 118,7 млрд теңгеден 145,7 млрд теңгеге дейін өсті. Яғни бір айдың ішінде 26,9 млрд теңгеге немесе 22,7%-ға артқан.

Бұл өсімнің барлығы жаңа қарыз алушыларға байланысты деген сөз емес. Себебі қарыздың мерзімі ұзарған сайын ол бір санаттан екіншісіне ауысады. Дегенмен жалпы бағыт анық: жаңа проблемалық қарыздар көбейіп жатыр.

Жеке кәсіпкерлердің қарызы аз болғанымен, мерзімі өткен төлемдері көп

Микрокредиттердің негізгі бөлігі жеке тұлғаларға тиесілі. Олардың несие портфелі 1,292 трлн теңгеден 1,333 трлн теңгеге дейін, яғни 3,1%-ға өскен.

Ал мерзімі өткен қарыз 281 млрд теңгеден 323,5 млрд теңгеге дейін 15,1%-ға артқан.

Жеке кәсіпкерлерде жағдай одан да күрделі. Олардың несие портфелі 121,7 млрд теңгеден 126 млрд теңгеге дейін, яғни 3,5%-ға өскен. Бірақ мерзімі өткен қарыз 27,1 млрд теңгеден 36,7 млрд теңгеге дейін – 35,1%-ға көбейген.

Нәтижесінде жеке кәсіпкерлердің қарызындағы мерзімі өткен төлемдердің үлесі 22,3%-дан 29,1%-ға көтерілген.

Яғни олардың әрбір 10 теңгесінің шамамен 3 теңгесі бойынша төлем кешіктірілген.

Бірінші төлемді өткізіп алған жағдайда не істеу керек?

Егер қарыз алушы кезекті төлемді уақытында төлей алмайтынын түсінсе, мәселенің қиындауын күтудің қажеті жоқ.

Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарыз алушыға бірден кредиторға хабарласып, қарызды реттеу мәселесін талқылауды ұсынады.

Төлем мерзімі өткен күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде қарыз алушы кредиторға шарт талаптарын өзгерту туралы өтініш бере алады.

Өтініште қаржылық қиындықтың себебін жазып, нақты шешім ұсынған жөн. Мысалы:

төлем кестесін өзгерту; несие мерзімін ұзарту; төлемді уақытша кейінге қалдыру; қарызды қайта құрылымдау.

Микроқаржы ұйымы өтінішті белгіленген мерзімде қарап, өз шешімін хабарлауы тиіс.

Өтінішті және МҚҰ-ның жауабын міндетті түрде сақтап қойған дұрыс. Сонымен қатар өтініштің нақты қай күні берілгенін және оның мазмұнын дәлелдеуге мүмкіндік болуы керек.

Төлемді өткізіп алғанды күтудің де қажеті жоқ. Егер жақын арадағы төлемді төлей алмайтыныңыз алдын ала белгілі болса, МҚҰ-ға алдын ала хабарласуға болады.

Егер МҚҰ мәселені шешуден бас тартса, қарыз алушы микроқаржылық омбудсманға жүгіне алады.

Цифрлық платформа қашан көмектеседі?

Егер адамның бір ғана емес, бірнеше кредиторы болса, жағдай күрделене түседі. Себебі бір ғана қарыздың шартын өзгерту жалпы қаржылық жағдайды шешпеуі мүмкін.

Осындай жағдайлар үшін 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап қарызды бірлесіп реттеуге арналған бірыңғай цифрлық платформа жұмыс істей бастады.

Платформа банктік және микроқаржылық омбудсман институттары негізінде "бір терезе" қағидатымен жұмыс істейді.

Оны мынадай жағдайдағы қарыз алушылар пайдалана алады:

екі немесе одан да көп кредитор алдында қарызы бар; төлем мерзімі 90 күн немесе одан көп уақытқа кешіктірілген; жалпы қарыз көлемі 150–1600 АЕК аралығында.

2026 жылы бұл шамамен 648 750 теңгеден 6,92 млн теңгеге дейінгі қарызды білдіреді.

Бұл рәсімге ипотека, автокредит және бизнеске алынған қарыздар кірмейді.

Сонымен қатар қарыз бойынша соттың күшіне енген өндіріп алу туралы шешімі немесе нотариустың атқарушылық жазбасы болмауы керек.

Ең бастысы – жаңа микрокредит алып, ескі қарызды жабуға асықпаңыз

Қаржылық қиындыққа тап болған кезде жасалатын ең қауіпті әрекеттердің бірі – ескі микрокредитті жабу үшін жаңа микрокредит алу.

Бұл уақытша ғана мәселені шешкендей көрінуі мүмкін. Бірақ негізгі проблема – ақшаның жетіспеуі – жойылмайды. Керісінше, адамның қарызы мен міндеттемелері көбейеді.

Қысқаша айтқанда: микрокредит бойынша төлемді кешіктіріп алсаңыз, үндемей жүре бермей, бірден микроқаржы ұйымына хабарласып, қарызды қайта құрылымдау жолдарын қарастырған дұрыс.