Қалдық өңдейтін кешен құрылысы басталды

Бұл жоба Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру, экологиялық инфрақұрылымды жаңғырту және қоршаған ортаны қорғауға бағытталған заманауи технологияларды кеңінен енгізу жөніндегі тапсырмаларын іске асырудың нақты көрінісі саналады. Сонымен қатар бастама елімізде экологиялық мәдениетті қалыптастыруға және елді мекендердің тазалығын қамтамасыз етуге бағытталған республикалық «Таза Қазақстан» экологиялық акциясының мақсат-міндеттерімен де үндеседі. Бүгінде қалдықтарды тиімді басқару мәселесі әлемнің көптеген елі үшін маңызды стратегиялық міндеттердің біріне айналып отыр. Халық санының өсуі, урбандалу үдерісінің күшеюі және тұрмыстық тұтыну көлемінің артуы қалдықтардың көлемін ұлғайтып, оларды қауіпсіз әрі тиімді кәдеге жарату қажеттігін алға шығаруда. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкентте қолға алынған жаңа кешен қаланың экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етумен қатар, қалдықтарды басқарудың жаңа моделін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Жобалық қуатына сәйкес, заманауи кешен тәулігіне шамамен 1000 тонна қатты тұрмыстық қалдықты термиялық жолмен өңдеуге қауқарлы болады. Өңдеу барысында 24 МВт·сағатқа дейін электр энергиясын өндіру көзделіп отыр. Бұл қалдықтарды тек кәдеге жарату мәселесін шешіп қана қоймай, оларды қосымша энергетикалық ресурс ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Жобаға тартылатын тікелей инвестиция көлемі шамамен 54 млрд теңгені құрайды. Құрылыс жұмыстары 2026-2028 жылдар аралығында жүргізіледі деп жоспарлануда. Нысан толық іске қосылғаннан кейін кемінде 80 тұрақты жұмыс орны ашылады деп күтілуде. Осылайша, жоба өңірдің инвестициялық әлеуетін арттырып қана қоймай, жаңа жұмыс орындарын ашуға және қала экономикасына қосымша серпін беруге ықпал етеді.

Кешеннің іске қосылуы Шымкент қаласындағы қалдықтарды басқару жүйесін сапалы жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Ең алдымен, тұрмыстық қалдықтарды полигондарға көму көлемі едәуір қысқарады. Бұл өз кезегінде қоршаған ортаға түсетін антропогендік жүктемені азайтып, қаланың санитарлық-экологиялық жағдайын жақсартуға оң әсер етеді. Жобаның тағы бір маңызды ерекшелігі – қалдықтарды өңдеу нәтижесінде алынатын өнімдерді қайта пайдалануға мүмкіндік беретін техно­логиялық шешімдердің қарастырылуы. Атап айтқанда, өңдеу процесінен кейін қалған күлді одан әрі кәдеге жаратып, құрылыс материалдарын өндіру жоспар­ланып отыр. Бұл қалдықсыз немесе қал­дық көлемі барынша азайтылған өндіріс қағидаттарын енгізуге жол ашады.

Мамандардың пікірінше, мұндай кешендердің іске қосылуы қалдықтарды басқару саласындағы инфрақұрылымдық мәселелерді шешумен қатар, қала тұрғындарының экологиялық қауіпсіздігін арттыруға мүмкіндік береді. Өйткені заманауи технологиялар арқылы қалдықтарды бақылаусыз жинау мен көму көлемін азайтып, қоршаған ортаға кері әсерді төмендетуге болады.

Жобаның жүзеге асуы – Шымкенттің халықаралық ынтымақтастық пен инвестиция тарту бағытындағы жүйелі жұмысының нәтижесі. Атап айтқанда, 2024 жылы Шымкент пен Қытай Халық Республикасының Сиань қаласы арасындағы бауырластық байланыстарды дамыту аясында бірқатар маңызды келіссөздер жүргізілген. Сол кезеңде қала әкімі бастаған делегация өндірістік нысандарды аралап, әлеуетті инвес­торлармен кездесулер өткізді. Ке­ліссөз­дерге Қазақстан Республикасының Сиань қаласындағы Бас консулы Жошыхан Қыраубаев та қатысты. Осы кездесулер барысында қалдықтарды өңдеу және экологиялық инфрақұрылым саласында мол тәжірибесі бар Shaanxi Construction Engineering компаниясымен бірлескен жобаларды жүзеге асыру мүмкіндіктері талқыланды. Нәтижесінде, тараптар ынтымақтастық орнатуға уағдаласып, нақты жобаны іске асыруға бағытталған жұмыстар басталды. Шымкент қаласының әкімдігі мен компания арасында ынты­мақтастық туралы меморандумға қол қойылған. Бұдан бөлек, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен инвестор арасында инвестициялық келісім жасалды. Бұл құжаттар жобаны жүзеге асырудың құқықтық және институционалдық негізін қалыптастырып, инвестициялық серіктестікті жаңа деңгейге көтерді.

Жалпы, Шымкентте іске асырылып жатқан бұл жоба еліміздегі экологиялық инфрақұрылымды жаңғырту бағытындағы маңызды бастамалардың бірі болмақ. Оның ерекшелігі бір мезетте бірнеше мәселені шешуге бағытталға­нында. Біріншіден, қатты тұрмыстық қалдық­тарды кәдеге жарату көлемі артады. Екіншіден, қалдықтарды поли­гондарға көму деңгейі төмендейді. Үшін­шіден, электр энергиясын өндіру арқылы қал­дықтан экономикалық құндылық қа­лыптастыруға мүмкіндік туады. Төр­тіншіден, жаңа технологиялар мен инвестициялар тартылып, тұрақты жұмыс орындары ашылады.

Жоба Қазақстанның «жасыл экономикаға» көшу бағытымен де сабақтас. Қалдықтарды басқарудың заманауи жүйесін қалыптастыру – экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етудің маңызды элементі. Осы ретте Шымкентте іске қосылатын кешен қаланың ғана емес, жалпы еліміздің қалдықтарды басқару саласындағы тәжірибесін жетілдіруге ықпал ететін нысанға айналуы мүмкін. Капсула салу рәсімінде Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков бұл бастаманың қала үшін маңыздылығына тоқталды.

«Бүгін біз Шымкенттің маңызды экологиялық жобаларының бірінің негізін қалап отырмыз. Бұл кешеннің іске асуы қалдықтарды басқару жүйесін жаңа деңгейге көтеруге, заманауи қайта өңдеу технологияларын енгізуге және қаладағы экологиялық ахуалды жақсартуға мүмкіндік береді. Серіктестеріміз бен инвесторларымызға сенімі мен бірлескен еңбегі үшін алғысымды білдіремін», – деді қала әкімі.

Шымкенттің халқы мен экономикалық әлеуеті жыл санап артып келеді. Үшінші мегаполистің қарқынды дамуы қалалық инфрақұрылымға, оның ішінде эколо­гиялық жүйеге қойылатын талаптарды да күшейтуде. Сондықтан қалдықтарды басқарудың тиімді әрі заманауи моделін қалыптастыру – шаһардың орнықты дамуының негізгі бағыттарының бірі. Алдағы жылдары жаңа кешеннің іске қосылуы Шымкенттің экологиялық инфрақұрылымын жаңғыртуға тың серпін беріп, қалдықтарды басқару саласындағы жүйелі өзгерістердің берік негізін қалыптастырады деп күтілуде. Бұл – таза әрі қауіпсіз қаланы қалыптастыруға бағытталған нақты қадам ғана емес, келер ұрпаққа қолайлы қоршаған орта қалдыру жолындағы маңызды инвестиция.

Назгүл НАЗАРБЕК, Шымкент қаласы