Қазақстан конституциялық өзгерістер алдында: референдум, әйелдер құқығы және тұрмыстық зорлықпен күрес

Азимованың айтуынша, конституциялық реформа Қазақстан үшін ерекше мәнге ие.

"Жаңа Конституция – бұл негізінен мемлекеттік қалыптасудың және Қазақстанның халықаралық міндеттемелерін растаудың көрінісі", – деді ол.

Жобада сақталатын негізгі қағидалардың бірі – халықаралық келісімдерді Қазақстанның қолданыстағы заңдарының бөлігі ретінде тану. Ел адам құқықтары мен гендерлік теңдік саласындағы бірнеше халықаралық құжаттарды, соның ішінде БҰҰ аясында қабылданған келісімдерді ратификациялаған.

"Халықаралық келісімдер Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңдарының бөлігі болып қала береді", – деп атап өтті Эльвира Азимова.

Оның айтуынша, бұл халықаралық адам құқықтары стандарттары ұлттық заңнаманы қалыптастыруда маңызды рөл атқара беретінін білдіреді.

Гендерлік теңдік саласындағы қазіргі заманғы сын-қатерлерге тоқталған Азимова, Қазақстанның тек әлсіз топтарды қолдауға бағытталған саясаттан әйелдердің қоғам дамуына белсенді үлесін мойындайтын кеңірек көзқарасқа біртіндеп көшіп келе жатқанын атап өтті.

"Бүгін біз тек әйелдер мен қыздардың осалдықтары туралы ғана емес, олардың ел мен әлемдік қоғам дамуына қосатын үлесі туралы да айтуымыз керек", – деді ол.

Соңғы жылдары байқалған маңызды өзгерістердің бірі – әйелдерге бұрын шектеу қойылған кәсіптердің тізімін жою.

"Бүгін Қазақстанда бұл тізім жоқ. Енді мемлекеттік саясат барлық қызметкерлер үшін, жынысына қарамастан, қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге бағытталған", – деп қосты Азимова.

Қазақстанда тең құқықтарды қамтамасыз етуде Конституциялық соттың ерекше рөлі бар.

Азимова маңызды мысал іске айналған нақты істі баяндады. Сотқа баласының денсаулығында қиындықтары бар ер адам жүгінген, ол баласына күтім жасау бойынша демалыс алуға құқығын пайдаланғысы келген. Алайда қолданыстағы заңнама мұндай кепілдіктерді тек аналарға ғана қарастырған еді. Конституциялық сот бұл норманы әділетсіз деп танып, ата-аналардың тең құқыққа ие болуы керектігін шешті.

Нәтижесінде заңнама өзгертілді: қазір ана да, әке де баласына күтім жасау демалысын пайдаланып, тиісті әлеуметтік кепілдіктерді ала алады.

Азимованың айтуынша, бұл мысал сот жүйесі гендерлік теңдікті практикада нығайтуға қалай ықпал ете алатынын көрсетеді.

Сонымен қатар Қазақстанда тұрмыстық зорлық мәселесіне ерекше назар аударылады.

Елімізде тұрмыстық зорлықтың алдын алу және зардап шеккендерді қорғауға бағытталған жеке заң әрекет етеді. Сонымен қатар, жақында әйелдерді мәжбүрлеп тұрмысқа беруге қатысты қылмыстық заңнамаға өзгерістер енгізілді.

Жаңа Конституция жобасында тұрмыс – ер мен әйелдің ерікті одағы деген бап та бекітілген. Бұл бап некеге кіру кезінде еркін және саналы келісімнің маңызды екенін атап көрсетеді.

Азимованың айтуынша, Қазақстанның мемлекеттік саясаты қоғамға әйелдерге қатысты зорлыққа жол берілмейтінін айқын сигнал ретінде жеткізеді.

Сонымен қатар, Азимова атап өткендей, егер азаматтар жаңа Конституция жобасын референдумда қолдаса, Конституциялық сотқа қосымша функциялар беріледі.

Оның бірі – қабылданатын заңдар мен нормативтік актілердің тек Конституция мәтініне ғана емес, оның рухы мен қағидаларына да сәйкес болуын бақылау. Азимова бұл арқылы құқық үстемдігін нығайтуға және конституциялық нормаларды біркелкі орындауға мүмкіндік туады деп түсіндірді.

Азимованың айтуынша, мемлекеттің негізгі мақсаты – тек заңдар қабылдау ғана емес, оларды өмірде нақты қолданылуын қамтамасыз ету. Алдағы референдум осы процестің маңызды кезеңі болып саналады және елдің құқықтық жүйесінің одан әрі дамуын, соның ішінде әйелдер құқығын қорғау мен зорлықпен күресті анықтауы мүмкін.