Қазақстанның ақша аударымдары екі есе азайды: санкциялардан кейін қаржы қайда кетті

Ақша ағыны екі есе азайды

2026 жылдың жаз айларындағы көрсеткіштер ерекше назар аударарлық. Тамыз айында қазақстандықтар халықаралық ақша аудару жүйелері (ААЖ) арқылы шетелге 27,9 млрд теңге жіберген. Шілдеде бұл көрсеткіш 56,4 млрд теңге болған. Бір ай ішінде ақша аударымдарының көлемі 50,4%-ға азайған, деп хабарлайды ҚР Ұлттық банкінің деректері.

Жылдық көрсеткішпен салыстырғанда төмендеу одан да айқын. 2025 жылғы тамызда шетелге 72,7 млрд теңге жіберілген. Демек, биылғы көрсеткіш 2,6 есе төмен. 2024 жылғы тамызда аударым көлемі 77,3 млрд теңге болған.

2026 жылғы тамыздағы көрсеткіш 2020 жылғы сәуірден бері, яғни COVID-19 пандемиясының алғашқы толқыны кезінен бергі ең төменгі деңгей болды.

Қазақстанға келетін аударымдар бойынша да жағдай күрделі. Тамызда шетелден Қазақстанға ААЖ арқылы 12,2 млрд теңге түскен. Шілдеде бұл сома 15,9 млрд теңге болған. Бір айда көлем 23,8%-ға, ал өткен жылдың тамызымен салыстырғанда 41,7%-ға азайған. 2025 жылғы тамызда Қазақстанға 20,9 млрд теңге түскен еді.

Тамыздағы көрсеткіш 2015 жылдан бергі ең төменгі деңгей болды. Нәтижесінде Қазақстаннан шетелге жіберілген ақша елге түскен аударымдардан 15,8 млрд теңгеге көп болды. Шығыс және кіріс аударымдарының арасындағы айырмашылық 2,3 есеге жетті.

Ресей ақша ағынынан түсіп қалды

Ең күрт өзгеріс Қазақстан мен Ресей арасындағы ақша аударымдарында байқалды. Шілдеде Қазақстаннан Ресейге ААЖ арқылы 17,1 млрд теңге жіберілген. Тамызда бұл көрсеткіш небәрі 1,2 млрд теңге болды.

Бір айда ақша аударымдарының көлемі 14,3 есе немесе шамамен 93%-ға азайған.

Кері бағытта да осындай жағдай қалыптасты. Шілдеде Ресейден Қазақстанға 2,9 млрд теңге түссе, тамызда бұл көрсеткіш 239,2 млн теңгеге дейін төмендеді.

Жалпы Ресейден Қазақстанға аударымдар 12 есе азайған.

Ақша ағынындағы күрт өзгеріс Ресейдің ең танымал ақша аудару жүйесіне енгізілген шектеулермен тұспа-тұс келді. 2026 жылғы 23 шілдеде Еуропалық одақ Ресейге қарсы кезекті санкциялар пакетін қабылдап, қаржы секторына шектеу енгізді. Санкциялар аясында осы жүйенің операторы мен есеп айырысу орталығы да шектеуге ілікті.

Бұл арнаның ауқымы өте үлкен болған. Шілдеде санкцияға іліккен жүйе арқылы Қазақстаннан 43,9 млрд теңге жіберілген. Бұл жалпы 56,4 млрд теңгенің шамамен 78%-ын құраған.

Аударымдардың басым бөлігі Өзбекстанға кеткен

Ресей бағытының құлдырауынан кейін Қазақстаннан жіберілетін ақша аударымдарының географиясы айтарлықтай өзгерді.

Ұлттық банк деректеріне сәйкес, бірінші орында Өзбекстан қалды – 12,3 млрд теңге немесе жалпы соманың 44,1%-ы.

Одан кейін:

Өзбекстан, Түркия және Грузияға жіберілген ақша жалпы аударымдардың 73,8%-ын құрады.

Алайда үлестің өсуі ақша ағынының артқанын білдірмейді. Өзбекстанға аударымдар бір айда 39,5%-ға, Түркияға 21,3%-ға азайған. Бұл елдердің үлесі негізінен жалпы нарықтың екі есе қысқаруы және Ресей бағытының іс жүзінде жойылуы салдарынан өскен.

Грузияға аударымдар айтарлықтай өзгермеген – шамамен 5,5%-ға ғана азайған. Ал Қытай негізгі бағыттардың ішінде ақша аударымдары өскен санаулы елдердің бірі болды: көлемі 1,4 млрд теңгеден 1,6 млрд теңгеге дейін, яғни шамамен 10%-ға артқан.

Қырғызстанға да аударымдар күрт төмендеді. Тамызда бұл елге 744,7 млн теңге жіберілген. Бұл шілдедегі көрсеткіштен шамамен төрт есе аз.

Ақша аударымдарын жіберуде АҚШ бірінші орынға шықты

Қазақстанға келетін ақша аударымдарының географиясы одан да қатты өзгерді. Тамызда ең ірі ақша көзі АҚШ болды – 2,9 млрд теңге немесе ААЖ арқылы түскен барлық қаражаттың 24%-ы.

Одан кейін:

Түркия – 1,7 млрд теңге; Өзбекстан – 1,3 млрд теңге; Германия – 1,2 млрд теңге; Оңтүстік Корея – 917,4 млн теңге.

Бір ай бұрын Ресейден шамамен 2,9 млрд теңге түскен еді. Тамызда бұл көрсеткіш 239,2 млн теңгеге дейін төмендеп, Ресей алғашқы бестікке де кіре алмады.

АҚШ-тың бірінші орынға шығуы аударымдардың күрт өсуіне байланысты емес. Шілдеде бұл елден шамамен 2,95 млрд теңге түскен. Яғни америкалық бағыттағы ақша көлемі сақталған, ал басқа ірі бағыттардағы аударымдар азайған.

Өзбекстаннан түсетін ақша 1,8 млрд теңгеден 1,3 млрд теңгеге, Түркиядан түсетін аударымдар шамамен 2 млрд теңгеден 1,7 млрд теңгеге төмендеді. Германиядан түсетін ақша көлемі айтарлықтай өзгермей, 1,2 млрд теңге шамасында қалды.

Түсетін аударымдардың 80%-ға жуығы доллармен жасалған

Өзгерістер ақша аударымдарының валюта құрылымынан да байқалады. Ұлттық банктің мәліметінше, тамызда ААЖ арқылы Қазақстанға түскен қаражаттың 81,7%-ы АҚШ долларымен аударылған.

Еуроның үлесі – 9%, теңгенікі – 7,2%, Ресей рублінің үлесі небәрі 2% болды.

Операциялар саны бойынша доллардың басымдығы төменірек – 65,3%. Бұл доллармен жасалатын аударымдардың орташа сомасы басқа валюталардағы операцияларға қарағанда айтарлықтай жоғары болғанын көрсетеді.

Қазақстаннан шетелге жіберілген ақша бойынша жағдай өзгеше. Жалпы соманың 67,5%-ы АҚШ долларымен, 30%-ы теңгемен аударылған. Ресей рублінің үлесі 2,3%, еуроныкі 0,3% болды.

Айта кетейік, шілдеде валюта құрылымы басқаша болған: шығыс аударымдардың жартысынан астамы теңгемен жасалған.

2026 жылғы қаңтар-мамыр аралығында жеке тұлғалар Қазақстаннан Ресейге 97,8 млрд теңге жіберген. Сол кезде Ресейдің жалпы шығыс аударымдарындағы үлесі 41,1% болған. Қазір бұл көрсеткіш 4,3%-ға дейін түсті.