Құрылтай сайлауы: Ақ жол Respublica ға жауап берсе, Қазақстан Халық партиясы ЖСДП сынына ашық үн қатты

Осы кезеңде «Әділет» партиясы мұнайшылармен кездесулер өткізсе, ЖСДП мен Қазақстанның Халық партиясы әлеуметтік күн тәртібіне басымдық беруде. «Байтақ» партиясы «Көліксіз күн» акциясын ұйымдастырып, «Ауыл» аграрлық мәселелерге назар аударса, «Ақ жол» кәсіпкерлермен кездесулер өткізді, ал «Respublica» Семей қаласында форум ұйымдастырды. Үгіт-насихат науқаны жария саяси пікірталас кезеңіне өтті.

Өндіріс ұжымдарынан жастарға дейін: партиялар қандай топтарға бағытталуда

Салалық тәсіл «Әділет» және «Ауыл» партияларының сайлауалды жұмыстары барысында айқын байқалады. Алайда олардың қызметі әртүрлі сайлаушылар топтарын қамтыды. «Әділет» партиясы Атырау облысының өнеркәсіп саласы өкілдеріне – мұнайшыларға, мұнай өңдеу және вагон жасау кәсіпорындарының қызметкерлеріне, мұнай-газ саласының ардагерлері мен жастарға басымдық берді. Осы аудиториямен жұмыс барысында партия өнеркәсіпті дамыту, цифрландыру және еңбек адамын қолдау мәселелерін заң үстемдігі мен азаматтардың заң алдындағы теңдігі тақырыптарымен ұштастырды. Өз кезегінде «Ауыл» партиясы ауыл тұрғындарына, фермерлерге және агроөнеркәсіп кешенінің өкілдеріне бағытталды.

Денсаулық сақтау тақырыбы «Байтақ» партиясының үгіт жұмыстарында да көрініс тапты. Сонымен қатар партияның негізгі аудиториясын қоршаған ортаның жай-күйіне, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға және коммуналдық инфрақұрылым сапасына бейжай қарамайтын азаматтар құрады. Партия «жасыл» экономиканы дамыту, экологиялық қауіпсіздік және медицина қызметкерлерінің еңбек жағдайларын жақсарту мәселелерін көтерді. Ал «Көліксіз күн» акциясы экологиялық жауапты мінез-құлықты насихаттаудың жеке форматына айналды.

Сонымен қатар, қалған партиялар да өңірлерде тұрғындармен кездесулер өткізіп, сайлауалды бағдарламаларының негізгі басымдықтарын таныстыра отырып, үгіт-насихат жұмыстарын жалғастырып жатыр. 

Өңірлердегі үгіт-насихат сапарларымен қатар, сайлау науқанының тағы бір қыры – партиялардың саяси күн тәртібін айқындау жолындағы бәсекесі барған сайын айқындала түсуде. Бұл ретте ең тартысты бәсеке екі негізгі электоралдық кеңістікте өрбіп жатыр. Оңшыл электорат үшін «Ақ жол» партиясы мен Respublica бәсекеге түсіп, кәсіпкерлердің, бизнес өкілдерінің және нарықтық реформаларды қолдайтын азаматтардың мүдделеріне басымдық беруде. Ал солшыл электорат үшін күресте ЖСДП мен Қазақстан Халық партиясы (ҚХП) әлеуметтік әділеттілік, мемлекеттік кепілдіктер және азаматтарды қорғаудағы мемлекеттің рөлін күшейту мәселелерін негізгі басымдық ретінде алға тартуда. Сондықтан дәл осы партиялар арасындағы жария саяси пікірталастар мен өзара сын барған сайын күшейіп келеді. 

Мысалы, ҚХП-ның сынына жауап берген ЖСДП төрағасы Асхат Рахимжанов партияның жекелеген өкілдерін Ата заң талаптарын жеткілікті деңгейде білмейді деп айыптады. Бұған ҚХП төрағасының орынбасары Бейбіт Құсайыновтың әлеуметтік-демократтардың сайлауалды бағдарламасына берген бағасы себеп болды. Ол президенттік-парламенттік басқару нысанын қайтару туралы ұсыныс жаңа Конституцияның қағидаларына қайшы келеді деп мәлімдеген болатын. 

Рахимжанов бұл пікірмен келіспейтінін айтып, Конституцияның 2-бабында президенттік басқару нысаны нақты бекітілгенін атап өтті. Осыған сүйене отырып, ЖСДП төрағасы Қазақстан Халық партиясының өкілдері Ата заңның нормаларын қате түсіндіріп отыр деп мәлімдеді. Сонымен қатар, ол бұл жағдайды кандидаттардың кәсіби даярлығы мәселесімен байланыстырып, заң шығару қызметіне үміткер саясаткерлер мемлекеттің конституциялық құрылысының негіздері мен конституциялық құқықты терең меңгеруі қажет екенін жеткізді. 

ҚХП-ның жауабы да көп күттірген жоқ. Бейбіт Құсайынов сынның Конституцияда бекітілген президенттік басқару нысанына емес, ЖСДП-ның сайлауалды бағдарламасында көрсетілген президенттік-парламенттік басқару моделіне қайта оралу туралы ұсынысына бағытталғанын мәлімдеді. ҚХП да бұл бастаманы 1993 жылғы саяси үлгіге қайта оралу әрекеті деп бағалап, оның жаңа Конституцияның қағидаларына да, жалпыхалықтық референдумның нәтижелеріне де сәйкес келмейтінін айтты.

Сонымен қатар, ҚХП ЖСДП ұсынысына өз ұстанымын қарсы қойып, мәслихаттардағы қоғамдық тыңдаулардың аясын кеңейтуге, азаматтардың шешім қабылдау процесіне тікелей қатысуына және қоғам мен мемлекеттік органдар арасындағы ашық кері байланысты қалыптастыруға басымдық беретінін мәлімдеді.

Осылайша, Конституцияны білмеу жөніндегі өзара айыптаулардан басталған пікірталас іс жүзінде мемлекеттік басқару моделі мен азаматтардың саяси өмірге қатысу тетіктері туралы кеңірек талқылауға ұласты. 

Бұдан бөлек, ҚХП сайлау науқанына қатысып жатқан өзге партиялардың бағдарламаларын да сынға алуды жалғастырды. Respublica партиясы ұсынған бірқатар бастамалармен келіспейтінін білдіріп, олардың әлеуметтік қолдау шараларының қысқаруына әкелуі мүмкін екенін айтты. Қазақстан Халық партиясының ұстанымынша, кәсіпкерлікті дамыту мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелері есебінен жүзеге аспауы тиіс, ал кез келген заңнамалық өзгерістер азаматтардың мүдделері мен құқықтық тұрақтылық қағидатын ескеруі қажет.

ҚХП-ның сынына «Байтақ» партиясының заңды тұлғалар үшін қылмыстық жауапкершілік енгізу туралы бастамасы да ілікті. Партия өкілдері бұл ұсыныстың бизнеске қауіп төндіруі мүмкін екенін айтып, құқық бұзушылықтар үшін жеке жауапкершілік қағидатын сақтауды қолдайтындарын мәлімдеді.

Өз кезегінде, «Ауыл» партиясы да қарсыластарының сайлауалды бағдарламаларына қатысты сын пікір білдірді. Партия өкілдері «Ақ жол» мен Respublica бағдарламаларындағы жекелеген ұсыныстарға күмән келтіріп, ауыл шаруашылығы, фермерлік және ауылдық аумақтарды дамыту мәселелері экономикалық күн тәртібінде анағұрлым маңызды орын алуы тиіс екенін атап өтті. Сонымен қатар, «Байтақ» партиясының су ресурстарын пайдалану саласындағы бастамаларына қатысты да ескертулер айтылып, экологиялық шектеулерді енгізу кезінде аграршылардың мүдделері ескеріліп, ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді қолдау шараларымен қатар жүзеге асырылуы қажет екені атап өтілді.

Соған қарамастан, сайлау науқанындағы ең ұзақ әрі ең көзге түскен саяси текетірес «Ақ жол» мен Respublica партиялары арасында жалғасуда. Екі партия күн сайын дерлік өзара мәлімдемелер жасап, сайлауалды бағдарламаларындағы жекелеген бастамаларды ғана емес, сонымен қатар кәсіпкерлер мен оңшыл электораттың мүддесін қорғауға кімнің көбірек құқығы бар екенін де қызу талқылап келеді.

Respublica өкілдерінің қымбат автокөліктерді көрсетуге қатысты сынына жауап ретінде «Ақ жол» партиясы өздерінің «байлыққа қарсы емес, кедейлікке қарсы» екенін мәлімдеді. Ал Respublica өкілдері, өз кезегінде, «Ақ жол» партиясының көп жылдан бері беріп келе жатқан уәделерінің өміршеңдігі мен олардың іс жүзінде орындалуына күмән келтірді. Осылайша, екі партия арасындағы пікірталас жекелеген бағдарламалық тармақтардың аясынан шығып, бір саяси кеңістіктегі көшбасшылық үшін бәсекеге ұласып келеді.

Бұл жария пікірталастың символдық жалғасы ретінде әлеуметтік желілерде муралдың бейнесі тарады. Онда «Ақ жол» партиясы піл бейнесінде, ал оның жанында мойнында «Re» деген жазуы бар қарғыбау тағылған, Respublica партиясына меңзейтін ит бейнеленген. Композиция «Өз орныңды біл, қанден» деген жазумен толықтырылған. Бұл көрініске айқын арандатушылық сипат берді. Сонымен бірге, муралдың авторы кім екені және оның қандай да бір саяси күшпен байланысы бар-жоғы туралы ресми ақпарат жарияланған жоқ. Сондықтан бұл бейнені «Ақ жол» партиясының ресми ұстанымы ретінде бағалауға әзірге негіз жоқ. Дегенмен, оның пайда болуы партиялар арасындағы бәсекенің сайлаушылардың назарын аударуға бағытталған кеңірек символдық күрестің бір бөлігіне айналғанын көрсетеді.

Осылайша, партияаралық бәсеке қазіргі сайлау науқанының негізгі бағыттарының біріне айналып келеді. Егер үгіт-насихаттың алғашқы кезеңінде саяси партиялар негізінен өздерінің сайлауалды бағдарламаларын таныстыруға басымдық берсе, енді олар науқанды қарсыластарымен тікелей салыстыру арқылы жүргізуге көбірек ден қоя бастады. Бұл саяси пікірталастың қарқынын күшейтіп, бағдарламалар бәсекесін сайлаудың негізгі күн тәртібін айқындау құқығы үшін күреске біртіндеп ұластыруда.