Құрылтай сайлауы: дауыс беруші нені білуі керек?

АСТАНА, 8 шілде – Sputnik. Келесі айда қазақстандықтар бір палаталы парламент – Құрылтай депутаттарын сайлайды. Осы жолы бір мандатты округтен өзін-өзі ұсынған кандидаттар болмайды. Сайлаушылар партияларға дауыс береді. Бүгінде әрбір саяси ұйым өз үміткерлерінің тізімін таныстыруға кірісті. Бірақ олардың ішінен барлығы бірдей Құрылтайға өте алмайды. Себебі депутаттық мандаттар сайлау нәтижесіне қарай үлестіріледі. Sputnik Қазақстан алдағы сайлауға қатысты маңызды ақпаратты ұсынады.

Сайлауға неше партия қатысады

Орталық сайлау комиссиясы алдағы Құрылтай сайлауына қатысуға жеті партияға рұқсат берді. Олар:

1.

Ақ жол;

2.

Ауыл;

3.

Әділет;

4.

Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы;

5.

"Байтақ" жасылдар партиясы;

6.

Қазақстан Халық партиясы;

7.

Respublica.

Бүгінде бірнеше партия өз кандидаттарын таныстырып үлгерді. Мәселен, "Ақ жолдың" тізіміне 63 адам енді. Олардың ішінде бұрынғы депутаттар, партияның экс-басшысы Азат Перуашев та бар. "Ауыл" партиясы 69 адамды ұсынса, Respublica 76 кандидатты бекітті. ЖСДП – 33, Қазақстан Халық партиясы 72 үміткерін таныстырып үлгерді.

Сайлауға қатысатын партиялар туралы қызықты деректерді мына жерден оқуға болады.

Құрылтайға әрбір партиядан қанша адам өтеді

Бір палаталы парламентте 145 депутаттық мандат болады. Осы орындардың барлығы сайлау нәтижесіне қарай партиялар арасында үлестіріледі. Бірақ алдымен сайлаушылардың кем дегенде 5 процент дауысын жинау керек. Сонда ғана партия Құрылтайға өтеді.

Мәселен, 2023 жылғы парламент сайлауында AMANAT 53,90 процент дауыспен мәжілістен 40 депутаттық мандат алған. Ал екінші орында жайғасқан "Ауыл" партиясы (10,90 процент) 8 депутатын өткізді. Ол кезде мәжілісте 98 орын болған.

Демек, осы жолы 10 процент дауыспен Құрылтайдан 12-13 мандат алуға мүмкіндік болады. Депутаттың өкілеттілік мерзімі – 5 жыл.

Айта кетері, AMANAT алдағы сайлауға қатыспайды. Ол жаңадан құрылған ӘDILET партиясына қосылып кетті.

Дауыс қалай беріледі?

Қазақстанның 18 жасқа толған кез келген азаматы, тегiне, әлеуметтiк, лауазымдық және мүлiктiк жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тiлiне, дiнге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жерiне немесе кез келген өзге жағдаяттарға қарамастан, сайлауда дауыс беруге құқылы. Ал iс-әрекетке қабілетсiз деп танылған, сондай-ақ сот үкiмiмен бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтар дауыс бере алмайды.

Сайлаушылар үшін дауыс беру таңғы сағат 7.00-де басталады.

Бюллетень алған адам өз таңдауын арнайы кабиналарда жасайды. Ол үшін партия атауының оң жағындағы бос шаршыға кез келген белгi қою қажет. Бюллетеньді толтыру кезiнде кабинаға басқа адамның кіруіне тыйым салынады. Алайда өз бетiнше толтыруға мүмкiндiгi жоқ сайлаушы өзi сенетiн адамның көмегiн пайдалануға құқылы.

Бюллетеньге қарындашпен белгi қоюға, сондай-ақ оған қандай да болсын түзету енгiзуге болмайды.

Үйден дауыс беруге болады

Сайлау заңнамасына сәйкес, кейбір азаматтар өз дауысын үйден бере алады. Олар:

денсаулығына байланысты шыға алмайтындар;

отбасындағы сырқат жанға күтім жасайтындар;

сайлау учаскесі құрылмаған елді мекен тұрғындары;

шалғайдағы және қатынау қиын аудан тұрғындары.

Учаскелiк сайлау комиссиясы дауыс беру күнi жергiлiктi уақыт бойынша сағат он екiден кешiктiрмей, әрбір адамның жазбаша өтініші негізінде үйге барып, дауыс берудi ұйымдастыруға міндетті.

Сайлау учаскесінен тыс жерде дауыс берудi ұйымдастырғанда тасымалданатын жәшiктердi сайлау комиссиясының екі мүшесi алып жүредi. Бақылаушылар мен сенім білдірілген адамдар сайлау комиссиясының мүшелерiмен iлесiп жүруге құқылы.

Сайлау күні басқа жерге баратындар не істейді?

Егер азамат басқа өңірде жүріп, дауыс беретін күні сайлаушы ретінде тіркелген қаласына бара алмайтынын білсе, онда өзі жүрген қаланың әкімдігіне жүгінуге құқылы. Жазбаша өтiнiшті сайлаудан кемінде отыз күн бұрын беру керек.

Әкімдік сол өтiнiштің негізінде оны тiркелген жері бойынша сайлаушылар тiзiмiнен шығарып, сол қаладағы дауыс беретiн учаскенiң сайлаушылар тiзiмiне енгiзеді.

Сайлау учаскесінде фото-видео түсіруге бола ма?

Сайлау учаскесінде бақылаушы немесе БАҚ өкілі ғана фото-видео түсіре алады. Бұл - конституциялық заңның талабы.

Дегенмен комиссия мүшелері естелік фото жасауға қарсы болмайды. Оны бұған дейінгі сайлау науқандарынан анық байқауға болады.

Дауыс қалай саналады?

Дауыстарды санау жергiлiктi уақытпен сағат 20.00-де басталады. Жәшiктердi ашардың алдында сайлау комиссиясы пайдаланылмаған барлық бюллетеньдi санайды және жояды.

Бюллетеньдерді санау кезiнде комиссия төрағасы немесе комиссияның белгiлi бiр мүшесi қатысушыларға сайлау бюллетенiн көрсетедi және сайлаушының ерiк бiлдiруiн жариялайды. Бұл ретте бюллетеньдер партиялық тiзiмiн ұсынған әрбір партия бойынша және жарамсыз бюллетеньдер бойынша жеке-жеке қатталып жиналады.

Дауыстарды санау нәтижелерiн учаскелiк сайлау комиссиясы қарап, хаттамаларға түсiредi, оларға сайлау комиссиясының төрағасы мен мүшелерi қол қояды. Хаттамаларды қарындашпен және әр түстi сиялармен толтыруға, сондай-ақ оларға қандай да бiр түзету енгiзуге болмайды.

Хаттаманың көшiрмесi сайлау учаскесiнiң үй-жайындағы арнайы белгiленген орынға дереу iлiнедi және сол жерде екi күн бойы тұрады. Ал Орталық сайлау комиссиясы сайлау нәтижесін бір-екі күннің ішінде жариялайды.