Қуырдақтың көкесіндей қаржылық қитұрқы

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған ақпаратқа сүйене отырып жаңалық таратты..

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев биыл «Ана тілі» газетіне берген сұхбатында: «Заң мен тәртіп» қағидаты – шын мәнінде кемел демократияның тірегі, құқықтық мемлекеттің негізі. «Заң мен тәртіпке» бағынбасақ, құқық нормаларына құрметпен қарамасақ, Әділетті Қазақстанды құрып, оны өркендеген мемлекет ете алмаймыз», деген еді. Бұл ретте, әсіресе халыққа адал қызмет етуге ант берген мемлекеттік қызметшілерге жүктелетін жауапкершілік зор. Алайда еліміздегі мемлекеттік органдардың бәрінде бірдей заң үстемдігі орнап, темірдей тәртіп жолға қойылды деуге әлі ерте.

Өткен жылдың соңында Петропавл қаласының екі телевизиялық және байланыс мұнарасын Жаңа жыл қарсаңында жарықдиодты шамдармен безендіруге жергілікті бюджеттен 229,5 млн теңге бөлінгені туралы жергілікті журналистердің бірі әлеуметтік желіде хабарлап, дабыл қаққаны жадымызда. Ақыры қалалық әкімдік пен астаналық жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің арасында жасалған бір көзден тікелей сатып алу шарты бұзылып, үнемделген қаржы облыс орталығының көшелерінде жылы аялдамалар орнатуға жұмсалыпты. Бірақ «әсемдікке құштар» шенеуніктердің жауапқа тартылғаны туралы еш хабар естіген жоқпыз. Сондықтан көкейімізде «Бұл қалай өзі?» деген сауал туындаған еді. «Қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көресің» демекші, биылғы қазан айында Жоғары аудиторлық палата (ЖАП) жүргізген мемлекеттік аудит Солтүстік Қазақстан облысының (СҚО) бірқатар мемлекеттік органы былықшылыққа белшеден батқанын әшкереледі.

ЖАП аудиторлары кейінгі 5 жыл ішінде СҚО-да негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер орындалып, жалпы өңірлік өнім (ЖӨӨ) 2020 жылдан бері 69 пайызға артқанына қарамастан, халықтың табиғи өсімі азайып, теріс көші-қон сальдосы қалыптасқанына қайран қалыпты. Шынтуайтында, бұл – күмән туғызатын кереғар жағдай. Мұндайда «Арқада қыс жайлы болса, арқар ауып несі бар?» дейді қазекем. Нақты айтсақ, облыс тұрғындарының саны 2020 жылы 548 755 адам болса, былтыр 522 167 адамға дейін азайған. Жергілікті билік кінәратты демографиялық жағдайды жұмыс күші артық өңірлердің тұрғындарын ерікті қоныс аудару көшіру бағдарламасы бойынша түзетуге де онша ынта салмай отыр. 2024 жылға арналған қоныс аударушыларды қабылдау квотасы 362 адамға кем орындалғаны – соның айғағы.

Халықтың әл-ауқатының негізгі көрсеткішінің бірі – жалақы мөлшеріне келсек, СҚО бұл жөнінен ұятты болып, республика бойынша 19-орынды місе тұтыпты. Былтыр еліміздегі орташа жалақы 405 416 теңгеге жеткенде, солтүстікқазақстандықтардың айлық табысы небәрі 293 160 теңгеден айналған. Қызылжар өңірінде үш ауысымды және апаттық күйдегі мектептер мәселесі де толық шешімін таппай тұр. 17 мектепте спорт залы жоқ, 24 мектеп пән кабинеттерімен қамтамасыз етілмеген. Медициналық мекемелер ғимараттарының шамамен 74 пайызы тозған. Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны көбейгенімен, ЖӨӨ-дегі үлесі төмендеп кеткен. Көтерме және бөлшек сауда саласында жұмыс істейтін кәсіпорындардың кірісі 100 млрд теңгеге азайған.

Осыған орай, ЖАП төрағасы Әлихан Смайылов: «Өңірдің сауда саласы бойынша салық аз төленіп, салдарынан жергілікті бюджеттің әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту және басқа да жобаларды қаржыландыру мүмкіндігі азайды. Бұл дұрыс емес. Өйткені көлеңкелі сектор артқан болуы мүмкін», деген пікір білдірді.

Облыстың экономика және қаржы басқармалары өкілеттіктерінің келісілмеуі инвестициялық жобаларды жоспарлау мен қаржыландыру арасындағы алшақтыққа әкеліп соққан. Салдарынан жалпы сомасы 56 млрд теңгенің 11 жобасы бюджет заңнамасының талаптары ескерілмей жоспарланған. Өңір үшін стратегиялық маңызы бар «Qyzyljar» арнайы экономикалық аймағы назардан тыс қалған. Инженерлік инфрақұрылымның болмауы салдарынан ондағы кейбір объектілер уақытында пайдалануға берілмеген. Соған қарамастан, жергілікті бюджеттен басымдығы төмен жобаларға қомақты қаражат бөлінген. Мысалы, әкімшілік ғимараттарды реконструкциялауға 7,3 млрд теңге жұмсалған. Ал облыстағы 38 тірек ауыл әлі күнге дейін сапалы

ауызсумен қамтамасыз етілмеген. 10 млрд теңгеге салынған 79 объектінің 22-сі осы уақытқа дейін пайдаланушы ұйымдарға тапсырылмаған.

«Солтүстік» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамының бірлескен кәсіпорындар құру жөніндегі жұмысы тиісті нәтиже бермей, 1 млрд теңгеге жуық шығын әкелген. Осы корпорация 610 млн теңгенің бейінді емес активтерін әлі күнге өзінде ұстап, текке шығынданып отыр. Бұған қоса бухгалтерлік есеп жүргізуде 24 млрд теңгеден аса соманың заң бұзушылығына жол берілген. Мемлекеттік сатып алу саласында да заңнама аяқасты етіліп, конкурс рәсімдері өткізілместен, бір көзден сатып алу арқылы жалпы сомасы 5,5 млрд теңгенің шарттары жасалған. Сондай-ақ жұмыс көлемін қосалқы мердігерлерге беру жөніндегі шектеулер де сақталмаған.

Өңірді қағаз жүзінде «өркендетіп» жатқан шенеуніктер өздерін жарылқауға келгенде алдына жан салмайтын болып шықты. Мәселен, Петропавл қаласы әкімінің аппараты 2023 жылы нақты үнемделген сома 55 млн теңге болғанына қарамастан, сыйлықақыға 260,5 млн теңге жұмсап, заңды белден басқан. Мұндай асыра сілтеуге облыс орталығы әкімдігінің мемлекеттік сатып алу, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, мәдениет бөлімдері де жол берген.

Жалпы, мемлекеттік аудит қорытындысы бойынша 28,3 млрд теңгенің қаржылық бұзушылықтары, 112,4 млрд теңге бюджет қаражатының тиімсіз жұмсалғаны анықталды. Әшкереленген 111 факт әкімшілік іс қозғау үшін облыс пен аудандардың әкімдеріне жіберілді, ал жемқорлық иісі мүңкіп тұрған кейбір материалдарды құқық қорғау органдарына беру ұйғарылды. Нәтижесінде, Айыртау ауданының әкімі, Петропавл және Сергеевка қалалары әкімдерінің орынбасарлары, облыстың құрылыс, денсаулық сақтау, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармалары басшыларының орынбасарлары, Петропавл қаласы әкімдігінің құрылыс бөлімінің сектор меңгерушісі, Тайынша ауданы әкімдігінің сәулет, құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы, Айыртау және Уәлиханов аудандары әкімдіктерінің сәулет, құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімдерінің сектор меңгерушілері, Ақжар ауданы әкімдігінің тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі басшысының міндетін атқарушы әртүрлі тәртіптік жауапқа тартылыпты. Осы орайда бір таңғалғанымыз – жаза арқалаған шенеуніктердің арасында облыс әкімінің бірде-бір орынбасарының жоқтығы. Олар өздері жетекшілік жасайтын салалардағы кемшіліктерді көрмей, ай қарап жүрген бе? Әлде, өңір басшысы өзгеше ойлай ма екен?..

Соңғы жаңалықтар