Қызылордалық шаруалар күріш қалдығын кәдеге жаратып жатыр

Қызылорда облысында күріш қалдығын бұрынғыдай өртемейді.

Шаруалар күріш сабанын құрылыс материалына, мал азығына және био-гумус тыңайтқышына айналдыра бастады. Ал ғалымдар қауыздан белсендірілген көмір мен шыны өндірісіне арналған таза кремний диоксидін алудың жолын тапқан.

Мамандардың айтуынша, өртенген күріш қауызы мен сабанынан бөлінетін түтін қоршаған ортаға зиян. Одан ауаға тарайтын заттар адамды айықпас дертке шалдықтыруы мүмкін.

Сәкен Қанжар, Физика-химиялық талдау зертханасының инженері:

- Бұның құрамында 20 пайыз кремний диоксид деген заты бар. Бұл бізде өртегенде шаң түрінде атмосфераға тарайды. Сонымен қатар бұл өртенетін жерлерде өмір сүретін адамдардың өкпесіне осы кремний диоксид кіргенде, бізде силикоз ауруына шалдықтырады. Бұл силикоз ауруының қазіргі таңда емі жоқ.

Өңірдегі шаруашылықтар мен зауыттар күріш қалдықтарын өртеуді тоқтатқан. Қазір  оны түрлі әдіспен кәдеге жаратуда. Құрылыс материалы немесе мал азығына айналдырғаннан бөлек, биогумус жасау үшін пайдаланады.

Бейбіт Белгібаев, шаруа қожалығының төрағасы:

- Сабанды 30-40 мың дайындап жүрген едік. Көңмен, жауынқұртпенен араластырып, сөйтіп оны биыл үлкен 3 гектар жүзімдікке биогумус қылып пайдаланды. Көп пайдасы тиеді екен. Екінші, биыл ауылды көгалдандыруға, гүл егуге, басқа да тал егуге барлығына осы биогумусты, өте табиғи тыңайтқыш қой енді. Осыны біз қазір пайдаланып жатырмыз.

Егін даласынан жиналған мынадай күрішті зауытта өңдегеннен кейін оның 20 пайыздайы қалдық болып шығады. Осы күріш кебегін кезінде қоқыс палигонына апарып, өртеп жіберетін. Ал қазір мынадай заманауи технологияның көмегімен мал жеміне арналған арнайы ұнтақ әзірленуде.

Мұнан бөлек қызылордалық ғалымдар да күріш қауызы мен сабанынан түрлі өнім алуға болатынын дәлелдеп отыр.

Сәкен Қанжар, Физика-химиялық талдау зертханасының инженері:

- Күріштің қауызын және сабанын утилизация жолдарын қарастыру барысында біздің команда күріштің қауызынан және сабанынан белсендірілген көмір алған болатын. Белсендірілген көмірді қазіргі таңда су тазалау фильтрлерінде орнатып, тексеріс жұмыстары жүргізіліп жатыр. Одан бөлек күріштің қауызынан кремний диоксидін таза күйінде, 99,9 пайыз таза бөліп алған болатынбыз. Бұл бізде шынының шикізаты болып табылады.

Күріш қалдығынан қатерлі ісікке қарсы дәріге қосатын арнайы майды химиялық жолмен алуға болады. Қазір осы бағыттағы зерттеулер жалғасып жатыр, - дейді ғалымдар. 

Авторлары: Нұрлан Жақыпбеков, Ақан Әлиев